10 quan niệm sai lầm phổ biến về loa subwoofer (phần 1)

Khi mà các hệ thống âm thanh đa kênh ngày càng phổ biến, subwoofer cũng được chú trọng nhiều hơn. Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu biết hết về loại loa này. Thậm chí, có khá nhiều nhầm tưởng thú vị về loại loa này.

Loa subwoofer thùng kín “nhanh” hơn loa subwoofer có lỗ bass phản xạ

Sự thật: Mặc dù loa subwoofer thùng kín có độ trễ nhóm thấp hơn nhờ vào của bản chất của thiết kế, EQ dùng để phục hồi và làm phẳng đáp tuyến tần số lại đưa thêm độ trễ nhóm vào. Bên cạnh đó, khi so sánh giữa hai mẫu loa này, độ trễ nhóm nếu nghe được cũng sẽ rất thấp. Nếu cần phải quan tầm thì đáp tuyến tần số của phòng nghe thậm chí còn quan trọng hơn hẳn.

bieu do

Đồ thị ở hình trên thể hiện độ trễ nhóm, mô phỏng một driver subwoofer trong cả thùng loa kín và thùng loa bass phản xạ. Loa subwoofer thùng bass phản xạ không sử dụng EQ để làm phẳng đáp tuyến tần số nhưng có sử dụng một bộ lọc thông dải cao để bảo vệ driver, không cho hiện tượng khoảng hành trình của màng loa quá lớn xuất hiện, kết hợp với một bộ lọc thông dải thấp. Loa subwoofer thùng kín cũng có cả hai bộ lọc nói trên nhưng còn có thêm cả EQ để làm phẳng đáp tuyến tần số. Từ kết quả hiển thị, có thể thấy độ trễ nhóm của cả hai rất giống nhau. Tuy nhiên, mô phỏng sẽ không có giá trị nếu như ở trong điều kiện thực tế chúng không cho kết quả như vậy.

do thi

Hình tiếp theo là đồ thị thể hiện kết quả đo của loa subwoofer HSU VTF-15H ở chế độ một cổng bass phản xạ và một loa subwoofer thùng kín khác. Đây là loa subwoofer có thùng bass phản xạ được thiết lập để đảm bảo có độ trễ nhóm thấp nhất. Loa subwoofer thùng kín được sử dụng trong ví dụ này là JTR RS1, một mẫu subwoofer mới của thương hiệu JTR với driver cao cấp. Loa subwoofer RS1 có đáp tuyến tần số cực kỳ phẳng và độ trễ nhóm siêu thấp, và vì khoảng hành trình của màng loa cực lớn, cũng như loa sử dụng bộ giới hạn độ động cho nên việc dùng bộ lọc thông dải cao là không cần thiết.

Từ hình ảnh có thể thấy càng tiến về dải 30Hz, độ trễ nhóm hai loa RS1 và VTF15h càng sát nhau. Trên thực tế, sự khác biệt về độ trễ nhóm giữa subwoofer thùng kín và subwoofer có bass phản xạ không đáng kể. Độ trễ nhóm cao hơn ở loa subwoofer thùng bass phản xạ chủ yếu xuất hiện phạm vi dưới 30Hz, đây là khoảng tần số tai người kém nhạy cảm, do đó việc nghe được gần như là không thể.

Nhìn chung, cả hai loa subwoofer đều có độ trễ nhóm dưới 30Hz thấp hơn nửa chu kỳ, và ở loa có bass phản xạ, độ trễ nhóm ở dải 20Hz tăng lên thành 1 chu kỳ, vẫn thấp hơn con số 1.5 chu kỳ giới hạn nghe được.

Đối với âm bass, xử lý phòng để loại bỏ hoàn toàn phản hồi quan trọng nhất vì nó sẽ ngăn hiện tượng âm bass bất đồng ở những vị trí khác nhau (room modes)

Sự thật: Phản hồi không phải là hiện tượng xấu, thế nhưng đáp tuyến không đều thì chắc chắn không tốt. Mặc dù loại bỏ phản hồi trong phòng nghe có thể làm mượt âm bass, việc mất đi quá nhiều phản hồi sẽ khiến não bộ mất khả năng cảm nhận không gian do bản nhạc hoặc bộ phim tái hiện. Mục đích chính của bất cứ hệ thống hi-fi nào cũng là để tái tạo chính xác các đặc tính liên quan đến không gian, độ vang mà âm thanh gốc sở hữu. Việc loại bỏ hoàn toàn hoặc phần lớn phản hồi sẽ khiến cho trường vang của các dải trầm không thể xuất hiện được, từ đó làm giảm độ chính xác của âm thanh. Như vậy, âm bass nghe sẽ sẽ không còn giống thật nữa.

Một trong những sai lầm lớn nhất là chưa hiểu hết về bản chất của việc xử lý phản hồi, bởi lẽ ngay cả những vùng không phản hồi âm cũng chỉ có hiệu quả đến một dải tần số nhất định. Để có thể tạo ra một căn phòng không có phản hồi, kích thước của phòng ấy phải rất lớn. Kể cả những buồng không vang âm chuyên nghiệp vẫn có phản hồi ở những tần số siêu trầm, dù cho có dùng bao nhiêu tiêu âm đi chăng nữa. Cuối cùng, chẳng ai muốn và thực sự cũng chẳng có khả năng để loại bỏ hoàn toàn phản hồi của các dải trầm. Thay vào đó, chúng ta nên tập trung vào tăng cường cho trường vang âm ở tần số thấp để cải thiện khả năng cảm nhận không gian khi sử dụng nhiều loa subwoofer cùng lúc.

Đặt loa subwoofer gần người nghe sẽ loại bỏ đặc tính phản hồi trong phòng

Sự thật: Ngồi sát loa subwoofer có thể là trải nghiệm rất thú vị, thế nhưng dù có đặt ở đâu thì loa vẫn sẽ tương tác với phòng. Việc ngồi gần loa sẽ làm tăng lượng năng lượng âm học trực tiếp mà ta nghe và cảm nhận được, từ đó phần nào ảnh hưởng đến cảm nhận về phản hồi trong phòng. Khi đo đáp tuyến của loa subwoofer tại một vị trí gần loa, đáp tuyến có thể sẽ mượt hơn, nhưng như đã nói ở trên, âm thanh nghe sẽ kém chân thực hơn. Bên cạnh đó, cho dù có thay đổi vị trí ngồi nghe như thế nào thì đặc tính phản hồi của dải trầm trong phòng vẫn giữ nguyên, không hề thay đổi. Cái ta cần ở đây là một điểm ngồi nghe có mức dải trầm cân bằng, không quá mạnh và cũng không quá nhẹ.

(Hết kỳ 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

10 quan niệm sai lầm phổ biến về loa subwoofer (phần 2)

10 quan niệm sai lầm phổ biến về loa subwoofer (phần 3)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những điều cần biết về loa subwoofer phần 1

Nguyễn Hào