Âm nhạc đa kênh – một thời từng suýt bị bỏ ngỏ (phần 1)

Chúng ta biết đến các hệ thống đa kênh là nhờ vào sự phổ biến của điện ảnh cũng như nhu cầu cần thiết cho việc tái tạo âm thanh giống như thật. Tuy nhiên, quan điểm ngày nay vẫn tin rằng đa kênh dành cho phim, hai kênh dành cho nhạc. Liệu điều này có thật sự đúng không?

Kể từ khi các đĩa LP stereo bắt đầu được thương mại hóa vào năm 1958, các bản nhạc đã được phát lại dưới dạng hai kênh trái / phải. Thời kỳ đầu, các kỹ sư âm thanh tin rằng việc lưu lại âm thanh dưới dạng hai kênh thông tin sẽ làm ảnh hưởng đến chất lượng cảm nhận âm thanh (một số nghiên cứu cho rằng số lượng tối thiểu phải là ba), thế nhưng trên thị trường lúc ấy không có định dạng nào có thể chứa được nhiều hơn hai kênh. Rãnh đĩa than chỉ có hai mặt trái phải, trong khi các máy đọc băng từ đa kênh không thể phổ biến đến cấp độ phổ thông dân dụng vì những đặc điểm của nó.

Đến những năm 1970, các kỹ sư nỗ lực đưa nhạc đa kênh đến với đại chúng thông qua công nghệ bốn kênh Quadraphonic. Thế nhưng, đó lại là một thất bại nặng nề. Ý tưởng đưa nhạc đa kênh đến với thi trường đại chúng cũng chìm dần cùng với sự biến mất của công nghệ Quadraphonic. Nó chỉ xuất hiện trở lại vào cuối thập niên 90, khi mà thế hệ đĩa quang 120mm với dung lượng lớn (SACD và DVD-Audio) được phát triển, có khả năng lưu trữ dễ dàng nhạc đa kênh. Hai loại đĩa này đã làm sống lại ý tưởng đưa âm thanh có nhiều hơn hai kênh đến với người nghe. Thế nhưng về sau, DVD-Audio biến mất hẳn khỏi thị trường, còn SACD tuy vẫn tồn tại nhưng chỉ phục vụ cho một phân khúc khá nhỏ.

dau cd/sacd Esoteric K-01X chuan

Các đĩa Blu-ray có phần sáng sủa hơn khi mà phiên bản chỉ để chơi audio có thể chứa các file PCM không nén với số lượng kênh lên đến 8 kênh, chất lượng cao nhất là 24-bit / 192kHz. Một vài hãng thu âm đã giới thiệu đến người nghe những đĩa nhạc Blu-ray, thế nhưng nhìn chung các hãng phổ thông ít hứng thú với định dạng này, trong khi các thương hiệu chuyên dành cho audiophile cũng chẳng vội mà chuyển các album cổ điển của họ lên đĩa Blu-ray. Điều trớ trêu là ngay cả khi định dạng nhạc đa kênh chất lượng cao trở thành sự thực, các hãng thu âm lớn, những tên tuổi có ảnh hưởng lớn đến âm nhạc trên toàn thế giới vẫn chú tâm đến các định dạng cơ bản như âm thanh stereo, đĩa CD hơn.

Trong quá khứ, những khách hàng quan tâm đến chất lượng của thường không cảm thấy thật sự thỏa mãn với những định dạng được phát triển để có thể phổ biến cho tất cả mọi người. Tạo ra một định dạng vật lý mới là một điều rất khó khăn. Mấu chốt ở chỗ không phải chúng ta không có đủ công nghệ, mà rào cản lớn nhất ở đây chính là lợi ích kinh tế mang lại. Hãy nhìn lại thất bại của Quadraphonic để xem sự thờ ơ của các hãng thu âm lớn ảnh hưởng đến sự sống còn của định dạng như thế nào.

Ở thời điểm Quadraphonic xuất hiện, có ba hệ thống mã hóa – giải mã dành riêng cho công nghệ này: hai hệ thống ma trận / pha vi sai có tên là QS Regular Matrix and SQ Quadraphonic. Hệ thống thứ ba có tên là CD-4 dành riêng cho đĩa than, sử dụng một loại cartridge đặc biệt với đáp tuyến lên đến 40kHz để bắt được tín hiệu dẫn trên rãnh đĩa CD-4 đặc biệt và gửi tín hiệu ấy đến phần giải mã của thiết bị. Mỗi hệ thống sử dụng một loại định dạng riêng, và rắc rối ở chỗ không một hệ thống nào trong ba hệ thống kể trên thực sự đem đến một chất âm ấn tượng. Các hãng thu âm lớn khi ấy không thể quyết định được họ nên hỗ trợ cho hệ thống nào trong ba hệ thống kể trên (tình huống khi ấy giống như xung đột giữa DVD-A và SACD sau này). Vì không có bất cứ hãng thu âm lớn nào sẵn sàng hỗ trợ (thực chất, họ chờ đợi để xem hệ thống nào sẽ chiếm được ưu thế trên thị trường), số lượng các nội dung cho hệ thống âm thanh 4 kênh rất nghèo nàn, không đủ để thỏa mãn người nghe.

Cũng vì không xác định được định dạng để hỗ trợ, trong khi các hệ thống hai kênh vẫn chiếm phần lớn trên thị trường, các nhà sản xuất thiết bị rất miễn cưỡng khi phải đưa các mạch giải mã này vào sản phẩm của mình. Bởi lý do này, một AV receiver phải có đến ba mạch Quadraphonic, dẫn đến việc đội giá sản phẩm lên rất nhiều. Và tất nhiên, chẳng ai thực sự muốn mua những chiếc AV receiver với giá cắt cổ ấy trong khi số lượng băng, đĩa nghe được lại chẳng có là bao. Dưới áp lực của thị trường, chủ yếu từ thái độ lạnh nhạt của các nhà sản xuất receiver cũng như các hãng thu âm, không một hệ thống nào có thể thành công được. Và thế là đến giữa thập niên 80, Quadraphonic lặng lẽ biến mất khỏi thị trường

Dau blu-ray cambridge player cxu hd

Tuy nhiên, ở thế kỷ 21, với công nghệ audio streaming cùng nhạc số tải về từ internet, việc phát triển các định dạng mới lại là điều rất đơn giản, bởi nó khắc phục được nhược điểm của các định dạng vật lý thông thường. Nhờ vào internet tốc độ cao cùng với những ổ cứng dung lượng lớn, giá thành ngày càng giảm, việc lưu trữ các bản nhạc đa kênh chất lượng cao chưa bao giờ đơn giản đến thế. Tuy nhiên, trước khi chuyển từ âm nhạc stereo sang âm nhạc đa kênh, có rất nhiều yếu tố mà người nghe cần lưu ý đến.

Trước khi tìm hiểu thêm về âm nhạc đa kênh, ở kỳ sau chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một chút về lịch sử của loại định dạng cao cấp này.

(Hết kỳ 1)

Âm nhạc đa kênh – một thời từng suýt bị bỏ ngỏ (phần 2)

Âm nhạc đa kênh – một thời từng suýt bị bỏ ngỏ (phần 3)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Hướng dẫn chọn mua ampli đèn tốt nhất

Nguyễn Hào