Ambisonics – Công nghệ thu âm đa kênh dành cho tương lai | TapChiHiFi TV 159

Rất vui được gặp lại quý vị và các bạn trong video mới nhất của Tapchihifi. Các hệ thống âm thanh đa kênh chỉ mới bắt đầu phổ biến ở rạp hát tại gia từ cách đây gần 30 năm. Tuy nhiên, từ trước đó có một công nghệ đã được sử dụng để tạo âm trường đa kênh, đem đến trải nghiệm âm thanh 360 độ đúng nghĩa, giúp cho trải nghiệm trở nên chân thực hơn nhưng đến giờ vẫn chưa được sử dụng phổ biến. Công nghệ đó có tên là Ambisonics. Vậy, bản chất của Ambisonincs là gì và nó được sử dụng như thế nào? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu trong video ngày hôm nay nhé.

Cho đến nay, dù đã gần 50 năm tuổi, Ambisonics vẫn là một trong những giải pháp tốt nhất để thu lại và tái tạo âm trường từ một hệ thống nhiều hơn hai loa. Về cơ bản, đây là giải pháp mở rộng từ ý tưởng của Alan Blumlein, sử dụng một micro đa hướng để bổ sung thêm cho cặp micro số 8 xếp theo hình chữ thập. Hệ thống này có thể thu lại toàn bộ thông tin xuất hiện trên mặt phẳng nằm ngang của âm trường gốc. Khi tái tạo lại từ một hệ thống có 4 loa trở lên, Ambisonics có thể dựng lại âm trường đó một cách hoàn chỉnh. Đây không phải là một chiêu trò marketing vì các tính toán khoa học cho thấy công nghệ này thực sự mã hoá và dựng lại được mọi khía cạnh của âm trường.

Ngoài ra, một cặp micro số 8 khác có thể dùng để thu lại các âm thanh trên cao. Trong bản thu âm Ambisonics, âm thanh đơn kênh gọi là yếu tố W, tốc độ từ trái sang phải là yếu tố Y và hướng trước – sau gọi là yếu tố X, trong khi hướng lên – xuống gọi là yếu tố Z.

Các tín hiệu W, X và Y được gọi là B-Format và chúng không phù hợp cho các hình thức 2 kênh. Tuy nhiên, những tín hiệu này có thể gộp chung lại để tạo thành hình thức stereo hoặc mono. Phương pháp mã hoá này có tên là UHJ, là một phương pháp mã hoá ma trận cho 3 hoặc 4 kênh tín hiệu để phù hợp với các hình thức phát lại mono, stereo hay đa kênh. Các nội dung mã hoá UHJ sẽ được xử lý bằng một giải mã Ambisonic trên bộ xử lý digital.

Trên thực tế, người ta không quy định số lượng loa cần dùng cho các nội dung Ambisonics. Các micro đặc biệt sẽ dựng mẫu âm trường và mã hoá lại mọi thông tin cần thiết về âm trường đó. Khi phát lại, bộ giải mã Ambisonics tạo ra tín hiệu đầu ra thích hợp phụ thuộc vào số lượng loa xuất hiện trên hệ thống.

Suốt gần 50 năm qua, hàng trăm bản thu Ambisonics đã được tạo ra, đặc biệt là các đĩa nhạc cổ điển của nhãn đĩa Nimbus – một hãng thu âm sử dụng độc quyền công nghệ này, đồng thời phát hành một loạt đĩa DVD Audio Ambisonics năm 2004. Nimbus từng một thời gian sở hữu độc quyền Ambisonics, nhưng sau này đã bán lại cho Meridian Audio.

Sự xuất hiện của các đĩa digital audio đa kênh dung lượng lớn như Blu-ray đã đem đến cơ hội cho người nghe được trải nghiệm Ambisonics một cách trọn vẹn. Nhờ các đĩa này, người ta có thể mã hoá thông tin Ambisonics trong tín hiệu đa kênh và đánh dấu tín hiệu này để nó được tái tạo lại bằng hệ thống loa 5.1 ngay cả khi hệ thống không có bộ giải mã Ambisonics. Một tín hiệu mã hoá đa kênh dạng phân tầng như Ambisonics không phụ thuộc vào số lượng loa cụ thể. Đúng hơn, nó là giải pháp lưu trữ và truyền phát tín hiệu đa kênh phù hợp với nhiều cấu hình loa khác nhau. Tín hiệu phân tầng có thể chia ra dựa vào lượng loa dùng trong hệ thống, vì thế tín hiệu đa kênh dạng này hoàn toàn tương thích với bất cứ hệ thống nào, kể cả mono.

Thiết lập hệ thống loa lý tưởng nhất cho các bản thu Ambisonics là xếp 4 loa theo hình chữ nhật, 5 loa theo hình ngũ giác hay 6 loa theo hình lục giác. Số lượng loa sử dụng càng lớn, âm trường được lấy mẫu bởi dãy micro sẽ càng được tái hiện một cách chân thực.

Hiển nhiên, Ambisonics là công nghệ thu âm đa kênh có khả năng đem đến nhạc tính tốt nhất hiện nay. Nó tái tạo lại âm trường theo cách không một hệ thống 5.1 nào có thể làm được, đem đến cảm giác về không gian chân thực hơn, vị trí âm hình chính xác hơn và vùng nghe được rất rộng khi so với điểm ngọt vốn dĩ quá nhỏ hẹp.

Vậy, tại sao Ambisonics lại không phổ biến? Trước hết, công nghệ này xuất hiện đúng vào thời điểm công nghệ Quadraphonic bị khai tử. Nhiều người nhầm lẫn coi Ambisonics giống như một hình thức Quadraphonic khác. Bên cạnh đó, không một nhãn đĩa lớn nào mặn mà với Ambisonics vì họ đã liên kết và sử dụng một trong số những hình thức định đạng Quadraphonics từ trước. Ambisonics ở thời điểm mới ra mắt bị xem là một công nghệ dành cho audiophile, chỉ phù hợp để thu lại các bản nhạc cổ điển được trình diễn ở phòng hoà nhạc với đặc tính môi trường xung quanh rất tự nhiên chứ không phù hợp với các bản thu studio, dù album Stereotomy của Alan Parsons về sau chứng minh điều này là sai hoàn toàn.

Cuối cùng, Ambisonics không có được một chương trình quảng bá, marketing hiệu quả. Nguyên do là vì trước đó bản quyền sáng chế này được trao cho một cơ quan chính phủ của Anh có nhiệm vụ marketing các phát minh ở trong nước. Do không được trang bị đầy đủ để quảng bá cho Ambisonics nên quá trình marketing của cơ quan này cũng như quá trình đàm phán với các hãng sản xuất thiết bị đã thất bại hoàn toàn.

Bất chấp thất bại kể trên, vẫn có khá nhiều bản thu Ambisonics được đưa ra thị trường. Bên cạnh đó, Meridian Audio đã tích hợp bộ giải mã Ambisonics vào các bộ xử lý digital của họ, góp phần giúp công nghệ trở nên phổ biến hơn. Nếu như kỹ thuật thu âm stereo của Alan Blumlein phải mất 28 năm để trở thành tiêu chuẩn thương mại thì Ambisonics vẫn còn khá nhiều cơ hội để trở thành một định dạng nhạc đa kênh phổ biến trong tương lai. Rất cám ơn quý vị và các bạn đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Còn giờ, thời lượng của chương trình đã hết. Hẹn gặp lại trong những số tiếp theo của Tapchihifi TV.

Tapchihifi TV