Biên niên sử Hi-Fi: 1930 – 1940 (phần 2)

Cũng trong thời kỳ này, các nhà khoa học đã phát triển một loại linh kiện khá đặc biệt để từ đó làm nên một cuộc cách mạng về âm thanh, đó là đèn ba cực.

Loại bóng đèn chân không được sử dụng rộng rãi đầu tiên là đèn sợi đốt trực tiếp, mẫu đèn ba cực RCA ’01A sản xuất năm 1922. Đây cũng trở thành bóng đèn đa mục đích của thập niên 20. Sang đến những năm 1930, các bóng đèn chuyên dụng bắt đầu xuất hiện. Đầu tiên là bóng sợi đốt nóng gián tiếp RCA ’27, theo sau là các mẫu 37, 56, và 76. Các bóng công suất thấp này đã góp phần làm nên sự ra đời của radio sử dụng dòng điện xoay chiều công suất nhỏ, vì nó không cần phải dùng nguồn điện từ pin hay ắc quy để tránh nhiễu ù khi hoạt động.

lich su alan blumlein

Năm 1926, hãng giới giới thiệu bóng triode sợi đốt trực tiếp ‘71A, theo sau đó là các bóng ’50 năm 1928, bóng ’45 và PX4 năm 1929, bóng PX25 năm 1930, bóng 2A3 năm 1932, bóng 300A năm 1936 và bóng 300B năm 1938. Cuộc chạy đua công suất bóng đèn bắt đầu từ các bóng pentode 6L6 và KT66 năm 1936, sau đó là các bóng EL34 năm 1951, bóng EL84 năm 1953, bóng 6550 và KT88 năm 1954. Những bóng cuối cùng trong loạt này là 7591 năm 1959 và 8417 năm 1963. Bóng 6L6 được sản xuất liên tục từ năm 1936 cho đến nay, và vẫn giữ kỷ lục là thiết bị được sản xuất lâu nhất. Các nhạc công guitar với ampli Fender là những người có công lớn nhất, khiến nhà máy vẫn tiếp tục sản xuất loại bóng đèn này.

70 năm sau, bóng đèn điện tử chân không, đặc biệt là bóng triode, vẫn giữ vị trí là linh kiện khuếch đại có độ méo tiếng thấp nhất từng được sản xuất. Không một transistor germanium, transistor silicon, JFET hay MOSFET nào có thể đạt được độ méo tiếng giống như bóng triode sợi đốt trực tiếp, và sau đó là bóng triode sợi đốt gián tiếp với hiệu năng gần ngang ngửa. Bên cạnh độ méo tiếng thấp, phổ méo của bóng triode rất thú vị, với hài âm bậc cao suy hao nhanh chóng. Các bóng beam tetrode, pentode hoặc các linh kiện bán dẫn không bằng được, do bản chất của chúng là ít tuyến tính hơn và có hài âm bậc cao hơn.

bong den px 25

Có thể thấy trong lịch sử âmthanh, khó có linh kiện bán dẫn nào có tính chất lâu dài giống như bóng đèn ba cực. Hãy hỏi những người thiết kế ampli bán dẫn xem liệu có loại transistor nào cho audio hi-fi được ra mắt và vẫn tiếp tục sản xuất trong khoảng thời gian 10 – 20 năm sau không? Câu trả lời chắc chắn là không. Chúng ta không thể tìm thấy bất cứ nguồn dự trữ transistor cổ nào, và chắc chắn chẳng ai muốn sưu tập hay sử dụng chúng trong các thiết bị âm thanh hoài cổ cả.

Quay trở lại thập niên 30, một trong những phát triển quan trọng nhất là ứng dụng vào thương mại các mẫu loa với khả năng căn chỉnh thời gian giữa các driver. Chúng được thiết kế theo yêu cầu của một đạo diễn khi ông ta không cảm thấy thỏa mãn với mức độ thực tế của tiếng điệu nhảy clacket trong một bản soundtrack. Cũng trong thời gian này, các kỹ sư còn sáng chế ra kỹ thuật đấu loa bi-amp, nghiên cứu sâu hơn về độ méo tiếng của ampli cũng như khoảng độ động lớn hơn. Chúng được sử dụng cho hệ thống âm thanh rạp hát, âm thanh tăng cường và các hệ thống radio cao cấp nhất. Cho đến nay, rất nhiều trong số đó vẫn còn được tồn tại và được áp dụng rộng rãi.

bang den dien tu

Thời kỳ vàng của Hi-Fi của giai đoạn thập niên 50 và phong trào quay lại sử dụng bóng đèn triode sợi đốt trực tiếp của thập niên 90 chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những hiểu biết có được từ giai đoạn này. Các nghiên cứu của Major Armstrong, Alan Blumlein, RCA và Western Electric cho đến nay vẫn là những tài liệu đáng để tham khảo. Không có bất cứ thời đại thành công nào có thể sánh ngang với những năm 30, bởi lẽ giai đoạn về sau chủ yếu là thời kỳ ứng dụng, đưa các giải pháp công nghệ từ phòng nghiên cứu đến với người nghe với chi phí ngày càng rẻ hơn mà thôi.

Ngày nay, khi nhìn lại, có thể thấy rằng các kỹ sư và các nhà nghiên cứu đã phải mất rất nhiều thời gian để phát triển định dạng âm thanh digital đạt đến với chất lượng của analog. 20 năm là khoảng thời gian để digital trở nên được như ngày nay và đó cũng là khoảng thời gian kéo dài từ thời kỳ ống trụ thu âm của Edison hay radio tinh thể thạch anh cho đến khi đài FM và âm thanh stereophonic 3 kênh ra đời.

Chúng ta có thêm nhiều kỹ sư âm thanh hơn cũng như các công cụ phân tích ưu việt hơn. Thế nhưng, qua 20 năm từ thế kỷ 20 bước sang đầu thế kỷ 21, chất lượng âm thanh không những không tăng lên mà thậm chí còn tệ đi, chỉ đến giai đoạn gần đây mới bắt đầu được chú trọng hơn.

Biên niên sử Hi-Fi: 1930 – 1940 (phần 1)
Bạn có thể tham khảo sản phẩm khác tại đây

Bí mật của thùng loa kim loại

Nguyễn Hào