Biên niên sử Hi-Fi: 1950 – 1964 (phần 1)

Thời kỳ Vàng của Hi-Fi là giai đoạn có nhiều phát minh quan trọng nhất được cho ra mắt, từ đĩa LP cho đến định dạng âm thanh stereo. Tất cả đều góp phần hình thành nên ngành công nghiệp âm thanh mà chúng ta biết đến ngày nay.

Đầu những năm 1950, Columbia Records bắt đầu giới thiệu các đĩa than 33 1/3 vòng/phút với đường kính 30cm, gọi là đĩa LP. RCA khi ấy cũng cho ra mắt mẫu đĩa 45 vòng/phút (sau này còn được gọi là đĩa đơn) với đường kính gần 18cm. Cả hai định dạng này đều sử dụng đĩa vinyl có độ nhiễu ồn thấp, trên bề mặt khắc rãnh với độ rộng tiêu chuẩn, đầu kim sử dụng sapphire hoặc kim cương, đồng thời lực tì đầu kim cũng nhẹ hơn rất nhiều. Do đó, các bản thu phonograph giờ đây có độ bền cao hơn, độ động và thời gian chơi đĩa cũng tốt hơn nhiều. Ở thời điểm này, các bản nhạc pop thời lượng 3 – 4 phút sẽ được thu trên đĩa 45 vòng/phút, trong khi các bản nhạc jazz, cổ điển sẽ được phát hành trên đĩa 33 vòng/phút. Các album nhạc rock thu trên định dạng stereo LP phải đến giữa thập niên 60 mới xuất hiện. Trước đó, rock-n-roll chỉ xuất hiện trên một thị trường hẹp, chủ yếu dành cho giới trẻ, chủ yếu chỉ được thu trên các đĩa mono 45 vòng/phút, được ép từ nhựa vinyl tái chế.

dia than rca

Cũng trong cùng thời điểm đầu thập niên 50, đã có hàng trăm trạm phát sóng FM chất lượng cao chuyên phát nhạc cổ điển, jazz và nhạc nhẹ được thành lập. Để mở các trạm FM mới, người ta đã sử dụng lợi nhuận thu được từ các trạm phát sóng AM phổ thông hơn, như vậy các trạm FM có thể đem đến những chương trình chuyên sâu hơn. Ở nước Mỹ, từ đầu thập niên 50 đến giữa thập niên 60 là giai đoạn chất lượng phát sóng đạt chuẩn cao nhất, trước đó hay sau này đều không thể có được. Những tiêu chuẩn chất lượng phát thanh được áp dụng ở châu Âu và Nhật Bản dần biến mất khỏi thị trường Nhật Bản, chất lượng của đài FM tốt đến mức dần chúng cũng được sử dụng cho các chương trình phổ thông bên cạnh các đài AM. Không phải ngẫu nhiên mà thời điểm FM tuner tốt nhất xuất hiện cũng là lúc có chất lượng phát thanh tốt nhất. Lịch sử của audio cho thấy các chương trình và chất lượng kỹ thuật luôn song hành cùng nhau, một cái đi lên thì cái còn lại cũng lên theo và ngược lại.

Hollywood đã giải quyết được thách thức của truyền hình đen trắng thời kỳ đầu với 6 kênh âm thanh của băng từ, kết hợp với phim nhựa khổ 70mm của Technicolor, một tiến bộ vượt bậc so với phim khổ 35mm sử dụng đơn kênh quang âm. Phim nhựa khổ 70mm dùng công nghệ Cinerama, CinemaScope, VistaVision và Todd-AO đã mang đến cho người xem phim một trải nghiệm mới đầy kịch tính và khó quên (phim 35mm hiện đại được trình chiếu tại các rạp nhỏ có chất lượng thấp hơn nhiều so với phim 70mm của những năm 1950, có phần tốt hơn một chút so với rạp hát tại nhà). Phim IMAX và OmniMAX được chiếu tại các rạp chuyên dụng là định dạng hiện đại duy nhất vượt qua được chất lượng của công nghệ Cinerama, với phim nhựa 70mm chiếu trên 3 màn hình, nhưng chất lượng âm thanh IMAX vẫn thấp hơn so với âm thanh của các rạp chiếu phim sử dụng hệ thống thuần analog, thuần đèn chân không thời kỳ giữa thập niên 50.

rca victor 3

Tất cả những tiến bộ này đều diễn ra gần như cùng lúc, (chỉ trong vòng chưa đầy một thập kỷ), dẫn đến sự ra đời của một ngành công nghiệp mới, hoàn toàn tách biệt với các thiết bị radio, máy ghi âm phổ thông. Chúng ta gọi đó là ngành công nghiệp “Độ trung thực cao”, tức Hi-Fi. Ngành công nghiệp này phát triển để đáp ứng sự bùng nổ của âm nhạc chất lượng cao từ nhiều nguồn phát khác nhau. Không có những nguồn phát nhạc chất lượng cao này hay ngành công nghiệp Hi-Fi thì sẽ chẳng thể có Thời kỳ Vàng của âm thanh.

Rất nhiều báu vật của thời kỳ này vẫn khiến người nghe cảm thấy lay động. Những bản thu âm với chất lượng tuyệt vời, tự nhiên hơn và sống động hơn so với các bản thu digital được làm 40 năm sau. Đây cũng là thời kỳ nhiều thương hiệu âm thanh bắt đầu nổi lên. Có thể kể đến một vài cái tên như Acrosound, Altec, Ampex, Brook, H.H. Scott, Fisher, JanZen, Leak, Marantz, McIntosh, Ortofon, Quad, REL Precedent, Tannoy hay Thorens. Ngay cả ampli Dynaco Stereo 70 với mức giá bình dân, được sản xuất hàng loạt vẫn đem đến chất âm tuyệt vời khi phối ghép cùng loa mới hay đầu SACD mới. Đây là thời kỳ mà những tiến bộ công nghệ của thập niên 30 lan rộng ra khắp thế giới, khiến hàng triệu người lần đầu tiên được biết đến âm thanh trung thực là như thế nào.

FM thoi ki dau

Đây cũng là giai đoạn chuyển đổi, biến âm thanh từ một thú vui nhàn rỗi trở thành một ngành công nghiệp có sức ảnh hưởng lan rộng, với những sản phẩm ngày càng tinh tế hơn, dễ sử dụng hơn và được chấp nhận rộng rãi hơn. Ampli trở nên mạnh mẽ hơn, receiver bắt đầu được giới thiệu và loa, đi theo khuôn mẫu của AR và KLH, ngày càng trở nên nhỏ hơn. Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ bán dẫn bắt đầu xuất hiện và cạnh tranh với đèn chân không, ảnh hưởng phần nào đến chất lượng của âm nhạc. Bù lại, các định dạng âm thanh cũng phong phú hơn, từ cuộn băng từ cho đến âm thanh stereo, bản thu đĩa LP với thời lượng dài hay đài FM phát sóng trực tiếp, không sử dụng EQ và không nén độ động giống như đài FM thương mại tiêu chuẩn hiện nay).

Trong khoảng thời gian từ 1954 đến 1964, TV đã thay đổi từ đen trắng sang có màu, hệ thống âm thanh cũng chuyển từ radio để bàn và các hệ thống đồ sộ sang các hệ thống stereo thanh lịch. Các đài FM chất lượng rất cao trở nên phổ biến. Người ta cũng đổi các máy bay Super Constellations chậm chạp và ồn ào bằng những chiếc Boeing 707 vừa nhanh vừa yên tĩnh. Khám phá không gian đã thay đổi từ giấc mơ khoa học viễn tưởng thành hiện thực. Những thay đổi xã hội cũng sâu sắc không kém. Ở thời điểm này, nhạc rock-n-roll nổi lên từ các khu ổ chuột, phong trào dân quyền bắt đầu đảo ngược sự tàn bạo, phân biệt chủng tộc, cũng như sự đàn áp mang tính xã hội của những năm 1950 để mở ra những tư tưởng tự do đầy phiêu lưu mạo hiểm của những năm 1960.

(Hết kỳ 1)

Biên niên sử Hi-Fi: 1950 – 1964 (phần 2)

Biên niên sử Hi-Fi: 1950 – 1964 (phần 3)

Nguyễn Hào