Biên niên sử Hi-Fi: 1970 – 1980 (phần 1)

Bước ra khỏi “Thời kỳ đen tối” 1964 – 1970, lĩnh vực hi-fi bắt đầu khởi sắc trở lại. Đầu tiên, một tờ tạp chí tên là Stereophile ra đời đã bắt đầu có ảnh hưởng lớn đến công nghiệp, tiếp theo là các nghiên cứu của Thiele-Small đã bắt đầu được nhiều người biết đến.

Khi thập niên 60 đi qua với sự vùng dậy của ngành công nghiệp hi-fi giá rẻ, phổ thông đến từ châu Á, ở một lĩnh vực mà ít ai chú ý đến, đã bắt đầu có những thay đổi quan trọng. Năm 1962, J. Gordon Holt bắt đầu cho ra mắt tờ tạp chí mang tên Stereophile. So với những tạp chí audio cùng thời hay thậm chí so với cả bây giờ, đây vẫn là một tác phẩm khác biệt. Ở bìa trước của tạp chí sẽ là những bức hình đen trắng, có thể là ảnh chụp sản phẩm, có thể là hình vẽ biếm họa. J. Gordon Holt cũng thể hiện một phong cách khác biệt, với từng bài viết, từng hình vẽ và từng bức ảnh được thể hiện trên tạp chí.

ampli audio research VT80 hay

Đã có một thời gian dài, tờ tạp chí nhỏ không có lấy một khung quảng cáo này là nơi duy nhất bạn đọc có thể tham gia những cuộc tranh luận thực sự nghiêm túc về chất âm của tweeter tĩnh điện Janszen 130, ampli Paoli Mark III, loa KLH Nine, Fulton FMI-80 hay là về một chiếc preamp đèn của một công ty nhỏ đến từ Minneapolis, tên là Audio Research. Giá trị mà Stereophile theerhieenj rất khác biệt. Nếu chịu khó tìm kiếm, bạn đọc còn có thể tìm thấy những sản phẩm cực kỳ hiếm trên này. Trong suất những năm hình thành nên ngành công nghiệp high-end, hình ảnh, phong cách đối với những người làm việc ở tờ tạp chí này dường như không có ý nghĩa quan trọng này.

ampli audio research VT80 tot

Thập niên 70 là một thời kỳ đầy biến cố, với Chiến tranh lạnh, chiến tranh Việt Nam cùng những vụ bê bối như Watergate, vụ xả súng Kent State. Trong thời kỳ bất ổn này, J Gordon Holt đóng vai trò rất quan trọng trong việc dựng khám phá những thứ rất thú vị khi mà ngành công nghiệp Hi-fi bắt đầu đi vào tình trạng suy thoái. Chắc chắn rằng, ở một căn phòng hay một xưởng nhỏ nào đó, vẫn có những người đang làm nên những sản phẩm kỳ lạ, những chiếc ampli dùng đèn điện tử, loa tĩnh điện, máy thu âm ghi trực tiếp lên đĩa… Tất cả những thứ đó nếu muốn được biết đến thì trước tiên đều dừng lại ở một nơi: Stereophile. Và cứ như vậy, thị trường bắt đầu được gây dựng lại. Các nhà phân phối bắt đầu chú ý đến những sản phẩm này và lựa chọn chúng. Nhiều công ty bắt đầu nổi lên. Chỉ vài năm sau: một ngành công nghiệp âm thanh, dù nhỏ hơn nhưng tính tế hơn bắt đầu mọc lên từ đống tro tàn, đó chính là High End. Nhiều người tin rằng Harry Pearson – nhà báo sáng lập tạp chí uy tín The Absolute Sound là người đầu tiên phát minh ra cụm từ High End, nhưng trên thực tế cụm từ đó đã được dùng từ trước đó một thời gian khá lâu rồi.

Đầu thập niên 70, thế giới đã được chứng kiến những thay đổi phi thường về công nghệ thiết kế loa. Mấu chốt quan trọng nhất chính là việc phát hiện lại nghiên cứu bị lãng quên của Neville Thiele đăng trên một tờ tạp chí của Úc năm 1963. Thiele, một kỹ sư hàng đầu trong dự án TV màu của Úc đã nghiên cứu và phân tích hoàn chỉnh cả thùng loa kín và thùng loa thông hơi với tư cách là bộ lọc thông cao bậc hai và bậc bốn.

ampli audio research VT80 white

Với nghiên cứu của Thiele, giờ không cần phải sử dụng đến phương pháp cắt-và-thử khá lãng phí, không cần đến những lý thuyết toán học phức tạp với đầy giả định lỗi hay những bộ lọc gốc M đã lỗi thời, tất cả những gì chúng ta cần chỉ là các bộ lọc Butterworth và Chebychev. Nghiên cứu của Thiele cũng đưa ra phương pháp đo chính xác các thông số cơ bản của driver như Fs (tần số phản hồi), Qt (hệ số damping) hay Vas (độ tuân thủ). Chỉ cần dùng một thấu kính, máy tạo dao động, đồng hồ đo volt, bộ đếm tần số, hộp kiểm tra và một máy tính cơ bản, người dùng có thể thiết kế chính xác một thùng loa kín hoặc thùng loa thông hơi với kết quả sai số chỉ trong phạm vi 1dB. Nghiên cứu của Thiele đã đặt dấu chấm hết cho quy trình cắt-và-thử kéo dài suốt hơn 40 năm liền.

Preamp Audio Research PH9 chuan

Sở dĩ nghiên cứu của Thiele bị bỏ quên suốt một thời gian dài gần một thập kỷ là vì nó được đăng trên một tạp chí ít người biết đến của Úc. Phải mãi về sau, Robert Ashley đến từ Hiệp hội Kỹ thuật Âm thanh (Audio Engineering Society) mới tìm ra nghiên cứu này cùng các bài viết của Richard Small, nội dung bao gồm tổng kết cùng mở rộng cho các nghiên cứu của Thiele cũng như các phương pháp đo đạc loa cự ly gần. Tất cả những tư liệu này đều xuất hiện trên tạp chí AES Journal năm 1973 – 1974 và ngay lập tức gây được tiếng vang lớn trong cộng đồng thiết kế loa. Chỉ trong vòng vài tháng, phương pháp Thiele – Small được áp dụng rộng rãi cho việc thiết kế, tạo nguyên mẫu và đo đạc thùng loa kín, thùng loa thông hơi cũng như loa thụ động trên toàn thế giới.

(Hết phần 1)

Biên niên sử Hi-Fi: 1970 – 1980 (phần 2)

Biên niên sử Hi-Fi: 1970 – 1980 (phần 3)
Bạn có thể tham khảo sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành thương hiệu Audio Research

Nguyễn Hào