Biên niên sử Hi-Fi: 1980 – 1990 (phần 2)

Sự phát triển về mặt công nghệ ở giai đoạn 1980 – 1990 không còn dày đặc như những thời kỳ trước. Tuy nhiên, vẫn có một vài phát hiện mới xuất hiện và có ảnh hưởng không nhỏ đến thiết kế của loa.

Ở thập niên 80, có hai phát hiện quan trọng xuất hiện, thứ nhất là sự cải thiện dù chậm chạp nhưng có tính bền vững trong công nghệ chế tạo driver loa, và thứ hai là bài báo của Walt Jung về chất âm của tụ điện đăng trên tạp chí Audio Amateur. Bài báo này là tư liệu nghiên cứu đầu tiên về ảnh hưởng của các linh kiện thụ động, và điều đáng ngạc nhiên nằm ở chỗ dường như chúng chính là nguyên nhân chủ yếu gây ra hiện tượng lên màu chất âm của thiết bị.

loa AR 3a

Tụ điện sẽ có những giá trị rất khác nhau, ít nhất khi đo ở hai tiêu chí là khả năng hấp thu điện môi (Dielectric Absorption – DA) và hệ số triệt tiêu (Dissipation Factor – DF). Teflon, polypropylene và polycarbonate là những vật liệu tốt nhất, trong khi chất điện hóa, gốm và tantalum rắn là những vật liệu kém nhất. Điện môi (chất cách điện) có mặt ở mọi nơi, từ bảng mạch, lớp cách điện của dây, bất cứ chỗ nào mà hai dây dẫn cần phải tránh tiếp xúc với nhau. Với bài viết của Matti Otala về méo điều biên tức thời 5 năm trước đó, rất nhiều người tỏ ra không đồng tình với Walt Jung, nhưng trên thực tế, kết quả đo DA và DF đã bảo vệ được luận điểm của ông, chủ yếu chúng rất dễ thực hiện và có liên quan đến những gì mà ta nghe được. Bên cạnh đó, nhiều người cũng nhận ra rằng âm thanh digital với các thông số đo được tại mức giới hạn của nó cũng quan trọng không khác gì các thông số đo méo hài tổng hay nhiễu ồn.

loa Polk PSW110 hay

Điều này đã giúp mở ra một cánh cửa khám phá, cũng như giải quyết những vấn đề mà trước đây người ta chưa từng nghĩ đến: Tụ điện có nhiễu microphonic (là hiện tượng linh kiện điện tử biến đổi các rung động cơ học thành tín hiệu điện không mong muốn), và sẽ phản ứng ở những tần số cộng hưởng nhất định. Các tụ foil kim loại hóa có chất âm rất khác với tụ foil thể rắn. Ngay cả các ampli bán dẫn cũng bị ảnh hưởng bởi rung chấn do bảng mạch chuyển động, đồng thời xuất hiện microphonic mức độ thấp ở các tụ điện hóa nguồn đã được phân cực và đang nạp điện. Điện trở có thể có hệ số điện áp dao động cùng chỉnh lưu tiếp xúc điểm ở mức thấp tại những điểm kim loại khác nhau tiếp xúc với nhau. Chất cách điện dùng cho dây ở biến áp và cuộn cảm có thể có chỉ số DA và DF kém. Bên cạnh đó quá trình cuốn dây cũng không tốt, làm kéo căng dây hay nứt, gãy, khiến oxi lẫn vào cuộn dây. Do đó, ngay cả ở những hệ thống âm thanh chất lượng tốt, đôi khi ta vẫn cảm nhận được những âm thanh lạ dù rằng chúng rất yếu và khó có thể đo được.

Power ampli Accuphase M6200 chuan

Đối với những người thiết kế loa và ampli / receiver, phát hiện này không chỉ cung cấp cho họ thêm khả năng tinh chỉnh thiết bị mà còn mở ra một mức độ tự do khác. Đôi khi, chỉ cần thay đổi tụ điện của một thương hiệu khác cho phân tần của loa tweeter sẽ đem đến thay đổi trong mức độ cân bằng trong khoảng từ 0.5 đến 1.0dB. Quay lại thập niên 70, hầu hết mọi người đều sử dụng tụ Mylar và cân bằng loa với loại tụ đó. Giờ đây, lựa chọn đã trở nên đa dạng hơn, từ tụ polypropylene foil rắn cho đến những loại tụ dầu / bạc cực kỳ hiếm gặp, hay những tụ Teflon nếu người dùng muốn có được chất âm tốt nhất. Đôi lúc tụ điện có giá gấp đôi so với tweeter, nhưng đầu tư vào chúng rất đáng tiền và thậm chí hiệu quả kinh tế mang lại còn hơn cả việc đầu tư vào dây dẫn.

loa Once Nar tapchihifi

Khác biệt lớn nhất giữa các thiết kế trước vào sau thập niên 80 chính là nhận thức về việc linh kiện thụ động có thể gây ra hiện tượng biến dạng âm thanh còn mạnh hơn cả các mạch chủ động. Một mạch audio trước thập niên 80 sẽ đặt các tụ điện hóa không phân cực ở mọi vị trí. Ví dụ điển hình nhất chính là các thiết kế của máy ghi âm Revox A77 hay preamp Dynaco PAT-4. Phải đến tận giữa thập niên 80, ý tưởng cho rằng từng linh kiện trên đường tín hiệu có thể làm giảm chất lượng âm thanh, không chỉ bóng đèn hay bán dẫn ở tầng đầu ra mới bắt đầu xuất hiện. Trên tạp chí Audio Amateur khi đó còn xuất hiện loạt bài viết hướng dẫn cải thiện chất âm của ampli và đầu CD tầm trung bằng cách thay thế các linh kiện kém chất lượng với những linh kiện tốt hơn. Điều này có thể áp dụng được cho cả những thiết kế mới nhất, và dần trở thành tiêu chuẩn cho cả ngành công nghiệp âm thanh.

Biên niên sử Hi-Fi: 1980 – 1990 (phần 1)
Bạn có thể tham khảo sản phẩm khác tại đây

Những điều cần biết về bóng đèn điện tử NOS cho ampli đèn

Nguyễn Hào