Categories: Uncategorized

Biểu diễn trực tiếp – Giới hạn mà loa chưa thể tái tạo (phần 1)

Các hệ thống high-end được thiết kế để đem đến cảm giác sống động, chân thực giống như những buổi biểu diễn ngoài đời thực. Tuy nhiên, mức độ khả thi của mục tiêu này đến đâu?

Khoa học nghiên cứu đặc tính âm học của phòng nghe được phát triển từ một nơi rất đặc biệt: phòng hòa nhạc. Nguồn phát âm thanh, giọng hát và nhạc cụ thường được gộp chung vào một nhóm với đặc điểm đa hướng. Âm thanh từ những nguồn này tỏa ra mọi phía, bị phản hồi lại bởi các bề mặt được bố trí cẩn thận xung quanh sân khấu. Sau đó, những âm thanh này lại tiếp tục bị phản hồi rất nhiều lần bởi các bề mặt và vật thể dọc suốt toàn bộ phòng hòa nhạc, từ đó tạo thành một “bản mix” hoàn chỉnh thể hiện âm trường – tức không gian mà âm thanh đó đã đi qua, đến tai người nghe.

Tất cả các phép đo âm học thực hiện trong những không gian rộng lớn như vậy bắt đầu với một nguồn tạo âm thanh có khả năng tỏa âm ra tất cả các hướng. Như vậy, nguồn tạo âm thanh có thể xem như là nhân tố “trung tính”, và điều này cho phép người ta đưa ra một số điểm khái quát hóa hoặc diễn giải ý nghĩa của kết quả các phép đo. Đây vừa là cách để kiểm tra phòng, vừa để đánh giá tác động của nó lên chất âm và những màn biểu diễn của người nghệ sĩ. Thực chất, đo đạc như vậy chỉ là một cách đơn giản hóa đi thực tế vì vì mỗi nhạc cụ khác nhau sẽ có hướng tính khác nhau. Chẳng hạn, nhóm đàn violin thường có phạm vi tỏa âm khá rộng, với phần lớn năng lượng các dải cao hướng lên trên. Bộ kèn đồng có tính hướng trước, với hướng tính rất mạnh ở các dải cao, trong khi đó kèn cor có tính hướng sau, vì thế mà cảm nhận không gian trong âm thanh của loại kèn này rất kỳ dị.

Như vậy, có thể thấy nếu như tiến hành đo đạc chỉ sử dụng một nguồn tạo âm thanh như một chiếc loa thì nó sẽ quá đơn giản, không thể truyền tải một cách trọn vẹn những gì diễn ra trong thực tế. Bên cạnh đó, các dải siêu trầm cũng góp phần quan trọng trong việc thể hiện âm nhạc, không chỉ trong nhạc cổ điển mà cả rock n’ roll cũng vậy, và nếu chỉ dùng các phép đo đơn giản thì chúng ta không bao giờ phát hiện ra điều này. Đối với những ai đi xem biểu diễn trực tiếp, nếu đủ nhạy cảm họ sẽ nhận ra rằng số lượng người chơi bass viol sẽ thay đổi tùy thuộc vào bản nhạc và phụ thuộc vào nơi tổ chức biểu diễn. Việc sắp đặt vị trí nhạc công dựa vào các bề mặt xung quanh sân khấu cũng là một yếu tố, dù rằng ở những phòng hòa nhạc lớn, kích thước quá to sẽ làm mất đi tăng cường cho dải bass cũng như các vấn đề liên quan đến chỗ ngồi vốn chỉ xuất hiện trong các phòng nghe nhỏ.

Bởi thói quen và truyền thống, không ít các bài đo đạc được thực hiện trong phòng nhỏ dùng để nghe nhạc và xem phim. Tuy nhiên, các hiện tượng âm học trong phòng nghe rất khác so với phòng hòa nhạc cỡ lớn, Nguồn tạo âm thanh và loa thường có hướng tính rất lớn, nghĩa là chúng không thể hiện được sự “trung tính” trong những căn phòng đó. Phòng nghe trong nhà cũng tiêu âm đi rất mạnh, chủ yếu là ở các vị trí của thảm, rèm kéo và đồ nội thất.

Các bài đo sử dụng loa thường là các bài kiểm loa và phòng nghe. Nó khác hoàn toàn với việc kiểm tra âm thanh của phòng hòa nhạc cỡ lớn. Âm thanh từ những hệ thống đa kênh, sử dụng hai năm hoặc một con số lớn hơn các loa hướng về người nghe từ nhiều hướng khác nhau để tạo ấn tượng về không gian và phương hướng chứ không phải cảm nhận về phòng cũng lại là một vấn đề khác nữa. Hiển nhiên, phòng nghe làm thay đổi những gì mà chúng ta có thể nghe được từ hệ thống âm thanh. Vì thế, khi xây dựng phòng nghe, thách thức lớn nhất là không để phòng nghe can thiệp quá sâu vào trải nghiệm, hoặc nếu có thì cũng là theo hướng có lợi.

Quay trở lại với phòng hòa nhạc, người nhạc trưởng khi chuẩn bị cho buổi biểu diễn tại một nơi nhất định cũng phải ghi nhớ những điều vừa nói trên, từ đó điều chỉnh, sắp xếp dàn nhạc hợp lý để bù đắp cho độ vang ở trong phòng. Các thay đổi được đưa ra chủ yếu là vị trí của từng cá nhân hoặc một nhóm nhạc cụ, phong cách chơi, nhịp độ để từ đó phù hợp với kích thước và đặc tính âm học.

Đối với giới audiophile hiện tại, chất âm tốt là chất âm có độ chi tiết, tách bạch cao. Thế nhưng trong một khoảng thời gian dài của lịch sử nhạc cổ điển, người ta lại tìm kiếm điều ngược lại. Kỹ sư âm thanh Leo Beranek giải thích như sau: “Từ thời của Haydn, các thế hệ nhạc sĩ thường tăng kích thước và âm sắc của dàn nhạc, thử nghiệm với mọi khả năng có thể diễn ra. Âm nhạc khi ấy không còn yêu cầu người nghe phải tách bạch từng âm thanh mà họ nghe được như nhạc Baroque và nhạc Cổ điển nữa. Trong nhiều bản nhạc, đôi khi giai điệu đơn lại được hỗ trợ bởi một loạt hòa âm phức tạp. Lại có lúc các giai điệu đan xen lẫn nhau, chi tiết tách bạch của từng giai điệu chỉ được thể hiện một phần trong âm thanh tổng thể. Chi tiết đó có thể là nhịp điệu hoặc tính kịch, thường mang tính biểu đạt hoặc cảm xúc.”

(Hết phần 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Biểu diễn trực tiếp – Giới hạn mà loa chưa thể tái tạo (phần 2)

Biểu diễn trực tiếp – Giới hạn mà loa chưa thể tái tạo (phần 3)

Nguyễn Hào

Lan Nguyễn

Recent Posts

TEAC NR-7CD – Thiết bị tất cả-trong-một ở tầm cao mới

Nếu cần xây dựng một hệ thống âm thanh truyền thống nhưng vẫn đáp ứng…

11 hours ago

Marantz SR8012 – AV receiver đầu bảng của Marantz

Cho đến nay, đây vẫn là một trong những receiver cao cấp, mạnh mẽ, đáng…

12 hours ago

AudioQuest Silver Cloud – Dây nguồn đầu bảng cho phân khúc tầm trung của AudioQuest

Vẫn sử dụng những công nghệ quen thuộc làm nên dòng dây nguồn Wind, thế…

12 hours ago

Elipson Prestige Facet 8B – Đáng giá với phân khúc tầm trung

Cặp loa bookshelf Prestige Facet 8B sẽ đưa người nghe đi hết từ bất ngờ…

13 hours ago

Line Preamp Audio Research Reference 10– Vượt qua những giá trị hàng đầu

Với những giá trị từ cổ điển cho đến hiện đại, line preamp Audio Research…

13 hours ago

Sonus Faber Chameleon T – “Tắc kè đổi màu” của Sonus Faber

Kết hợp chất âm truyền thống, kỹ thuật chế tác đổi màu và khả năng…

2 days ago