Bốn yếu tố làm nên định nghĩa hi-fi (phần 3)

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về yếu tố cuối cùng: lỗi cơ sở thời gian (time-based) error để cùng đánh giá về tác động của nó lên âm thanh khi xuất hiện.

Lỗi cơ sở thời gian

Lỗi cơ sở thời gian là những lỗi tác động đến cao độ và nhịp độ. Khi chơi những đĩa than có lỗ không hoàn toàn ở vị trí chính tâm, ta sẽ nghe thấy âm thanh cứ lên cao rồi hạ xuống theo mỗi vòng quay. Lỗi này gọi là wow. Hiện tượng cao độ thiếu ổn định trên máy thu băng từ analog được gọi là flutter. Không như các méo tiếng wow vốn diễn ra chậm, chỉ xuất hiện một lần ở mỗi vòng quay, flutter nhanh hơn nhiều và tạo hiệu ứng warble, khiến âm thanh có phần hơi “líu lo”. Các máy thu digital và sound card có một loại lỗi thời gian gọi là jitter, nhưng chênh lệch cao độ nhanh tới mức chúng tạo ra tiếng như tiếng nhiễu ồn. Đối với các thiết bị digital hiện đại, jitter không là gì bởi thường ta không thể nghe được thấy chúng. Loại lỗi cơ sở thời gian cuối cùng là đảo pha, thế nhưng bản thân nó cũng không nghe được ngay cả khi xuất hiện vởi một lượng tương đối lớn, trừ phi lượng đảo pha ở hai kênh trái phải khác nhau hoàn toàn. Trong trường hợp ấy, âm thanh có thể sẽ rộng một cách bất thường.

hẹ thong hifi

Đặc tính âm học của phòng cũng có thể xem như một yếu tố bổ sung, nhưng cũng không hẳn như vậy. Khi đủ mạnh, phản hồi âm học từ các bức tường xung quanh sẽ tạo ra hiện tượng lọc răng lược. Đây là một chuỗi các đỉnh và đáy (giống như hình chiếc lược) xuất hiện trên đáp tuyến tần số của phòng. Nguyên nhân của hiện tượng này là do giao thoa giữa âm trực tiếp và âm phản hồi. Hay nói cách khác, khác biệt về pha giữa hai tín hiệu đã chặn một số tần số nhất định, đồng thời lại tăng cường cho vài tần số khác. Phản hồi trong phòng cũng tạo ra âm vang và cộng hưởng. Trong khái niệm âm học, cộng hưởng phòng còn có thể hiểu là rung âm khuyết (modal ringing) ở các tần số trầm, hoặc âm vang flutter ở các dải trung và cao. Tuy nhiên, tất cả đều là lỗi cơ sở thời gian ở phạm vi bên ngoài thiết bị chứ không phải do thiết bị gây ra.

Một khái niệm nữa liên quan đến chất lượng âm thanh của thiết bị mà ta cần quan tâm là sự bất cân bằng giữa hai kênh, có thể hiểu là một trong hai kênh trái/phải chơi với âm lượng lớn hơn kênh còn lại. Cái này có thể xem như là lỗi từ phía nhà sản xuất, có thể do điện trở làm nhiệm vụ cắt âm (trimming) không được thiết lập đúng, hoặc một trong các điện trở cố định bị sai số so với các điện trở còn lại. Thế nhưng yếu tố này cũng không cần xét đến bởi nó chỉ làm thay đổi âm lượng chứ không phải chất âm.

Tổng quan lại, 4 yếu tố: Nhiễu ồn, đáp tuyến tần số, méo tín hiệu và lỗi cơ sở thời gian có tác động lớn hơn cả đến độ trung thực của thiết bị âm thanh. Nếu như nhiễu ồn, méo tín hiệu và lỗi cơ sở thời gian ở một thiết bị nhỏ đến mức không nghe được, với đáp tuyến tần số phẳng trên khoảng tần số nghe được cực rộng, thiết bị đó được đánh giá là có chất âm trong, rõ và trung thực. Bởi lẽ, chúng ta có thể nghe được âm thanh với chất lượng gần như nguyên vẹn, ngay cả khi có một số thay đổi nhỏ có thể đo được. Vì lý do này, khi mô tả về thay đổi trong chất âm của một power-amp, một số người không nói “có chất âm rất sống động” hay “hướng trước” mà lại mô tả là “được củng cố thêm 2dB ở dải 5kHz”, bởi lẽ nó rất rõ ràng, không trừu tượng và có độ chính xác cao hơn nhiều.

Cuối cùng, chúng ta cũng cần nói đến cộng hưởng, vốn bao gồm cả tác động đến tần số và lỗi cơ sở thời gian. Cộng hưởng về bản chất là một đặc tính chứ không phải thông số, thế nhưng nó có tác động đến các transducer cơ học như loa hoặc micro. Cộng hưởng cũng tăng cường cho một số dải tần và khiến âm thanh tiếp tục kéo dài trong một khoảng thời gian khi âm thanh gốc đã kết thúc. Cộng hưởng ở mạch điện tác động chỉ một dải tần số, nhưng cộng hưởng trong phòng nghe sẽ tác động đến nhiều dải khác nhau có liên quan đến khoảng không gian giữa hai bề mặt đối lập.

Khi đánh giá đáp tuyến tần số và méo tín hiệu, ngay cả những cặp loa tốt nhất cũng thua hẳn các thiết bị điện tử bình dân nhất. Tuy nhiên, độ chi tiết và âm hình lại bị ảnh hưởng mạnh nhất từ đặc tính âm học của phòng. Bất cứ căn phòng nào khi được cho loa vào cũng sẽ khiến các lỗi đáp tuyến ngày càng bị nặng hơn. Do đó, nếu như đánh giá tác động của chất âm, phòng nghe chắc chắn ảnh hưởng hơn cả thiết bị. Thế nhưng, khi đánh giá độ trung thực của các thiết bị như power-amp, preamp, loa, micro…, bốn yếu tố: nhiễu ồn, đáp tuyến tần số, méo tín hiệu và lỗi cơ sở thời gian vẫn thể hiện chính xác hơn cả.

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Bốn yếu tố làm nên định nghĩa hi-fi (phần 1)

Bốn yếu tố làm nên định nghĩa hi-fi (phần 2)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những điều cần biết về loa subwoofer phần 2

Nguyễn Hào