Bóng đèn ampli – Dấu hiệu nhận biết khi nào cần phải thay (phần 1)

Dù có tuổi thọ khá cao, vẫn sẽ có lúc bóng đèn bị hỏng và cần phải được thay mới. Vậy dấu hiệu nào cho thấy bóng đèn đã đến lúc cần được thay thế.

Vì sao cần phải thay bóng đèn

Có hai lý do chính dẫn đến việc cần phải thay bóng đèn ở ampli. Lý do thứ nhất rất thực tế: bóng đèn bị cháy và đã đến lúc cần phải thay. Bóng đèn cho ampli cũng có tuổi thọ nhất định, vì vậy khi bóng đèn xuất hiện các dấu hiệu bất thường, đó có thể là lời nhắc nhở cho biết đã đến lúc cần bóng đèn mới. Và đến giai đoạn này, người dùng nên thay bóng đèn ngay lập tức vì giữ bóng đèn hỏng có nguy cơ gây hại đến biến áp của ampli. Nhiều hãng ampli như VTL hay PrimaLuna thậm chí còn có đèn chỉ báo để báo hiệu bóng nào đã đến lúc cần thay.

ampli Viva Audio Solista MKIII va Solistino tot

Lý do thứ hai nặng tính chủ quan hơn nhưng quan trọng không kém gì lý do thứ nhất, đó là chất âm. Bóng đèn ở ampli cũng không khác gì dây đàn. Mỗi loại dây khác nhau sẽ đem đến âm chất khác nhau, càng dùng nhiều hay dùng quá mạnh thì sẽ càng nhanh bị mòn. Với đèn điện tử cho ampli, nếu chơi quá lớn hay chơi liên tục, chất âm dần bị xuống cấp cho đến khi bóng đèn hỏng hẳn. Thế nhưng điều này diễn ra rất chậm và người nghe gần như không thể nhận ra sự thay đổi cho đến khi thay bóng đèn mới và chỉnh phân cực cho chuẩn.

Trong giới hạn của bài viết, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu dấu hiệu thường thấy ở hai nguyên nhân trên để từ đó có thể đưa ra phán đoán có cần thay bóng đèn không ngay cả khi có công cụ để kiểm tra bóng đèn.

Những dấu hiệu nhìn thấy được bằng mắt thường

Chúng ta sẽ bắt đầu trước với các dấu hiệu có thể nhìn thấy bằng mắt thường, có khá nhiều thứ mà người dùng có thể chú ý đến. Trước hết, bóng đèn nào cũng có dây tóc và khi hoạt động, dây tóc sẽ bị đốt nóng, tạo thành quầng sáng màu vàng cam ấm áp. Ở những bóng khác nhau, độ đậm của quầng sáng cũng sẽ khác nhau. Vấn đề không chỉ là sáng như thế nào mà còn là ở mức nhiệt toả ra. Có những bóng đèn giấu dây tóc rất kỹ, che mất cả dây tóc. Với những bóng đèn như vậy, hãy chạm vào vỏ bóng để xem đèn có nóng hay không. Dây tóc khi bị đốt sẽ toả nhiệt rất lớn, do đó kể cả khi ánh sáng của dây tóc bị che khuất thì bóng đèn còn hoạt động tốt. Nếu như không thấy ánh sáng hay vỏ bóng bị nguội, đó là dấu hiệu cho thấy đã đến lúc phải thay bóng đèn.

ampli den cu chuan

Yếu tố thứ hai mà người dùng muốn quan tâm là tình trạng của chất thu (getter). Chất thu có chức năng hút các tạp chất bên trong bóng đèn để đảm bảo môi trường chân không. Khi dây tóc bị đốt nóng, chất thu cũng bị đốt theo và để lại lớp phủ màu xám thường thấy ở đỉnh vỏ bóng hoặc ở hai bên. Các màu đen, xám hay bạc đều là những màu cho thấy bóng đèn còn hoạt động tốt. Trong trường hợp lọt khí (có thể do vỏ bóng bị nứt hay chân bóng không che kín lỗ), chất thu sẽ để lại lớp phủ màu trắng. Nếu thấy một bóng đèn có lớp phủ màu trắng như vậy, đó cũng là dấu hiệu bóng bị hỏng.

Thứ ba, hãy chú ý nhìn xem có quầng sáng màu tím khá đậm quanh một số chi tiết bên trong bóng đèn. Đừng quan tâm đến quầng sáng màu xanh dương nhạt ở gần lớp vỏ bóng. Màu tím quanh dây tóc và các chi tiết đó đồng nghĩa với việc bóng bị lọt khí và gây ra hiện tượng ion hoá, trong khi màu xanh dương nhạt là huỳnh quang.

thiet ke SET chuan

Ngoài việc quan sát, người dùng có thể kiểm tra xem có chi tiết bên trong nào bị không không bằng cách lắc nhẹ và nghe thử. Bất cứ bóng đèn nào khi lắc có tiếng động rất nhỏ do lưới đèn và dây tóc chuyển động, nhưng nếu như có bộ phận bị lỏng hay tuột ra, tiếng nghe sẽ khác rất nhiều.

Bên cạnh đó, các bóng công suất cũng gặp phải hiện tượng đĩa đèn chuyển sang màu đỏ sau khi sử dụng trong thời gian dài. Đôi lúc, vấn đề này là do chỉnh phân cực ở ampli chưa chuẩn chứ không phải do bóng đèn. Nhưng nếu phân cực chuẩn mà vẫn có hiện tượng này thì đây là dấu hiệu cho thấy bóng đèn đã quá cũ và điện áp phân cực không thể kiểm soát dòng điện nữa. Những bóng đèn như vậy cũng cần phải thay, nếu không cầu chì ampli sẽ bị nổ và trong trường hợp xấu hơn có thể làm hỏng các bộ phận khác.

Ampli không hoạt động

Nếu như ampli không hoạt động, nhiều khả năng đó là do cầu chì bị nổ. Hãy thay cầu chì mới và thử lại. Sau khi thay xong, nếu như ampli vẫn không chạy, khả năng cao bóng đèn công suất đã bị lỗi hay ampli bị hỏng ở một bộ phận nào đó. Nếu như các bài kiểm tra bóng đèn nêu trên không cho thấy bất cứ dấu hiệu bất thường nào, người dùng cần đem ampli đến cho thợ kỹ thuật để kiểm tra lại ampli.

(Hết kỳ 1)

Xem: Bóng đèn ampli – Dấu hiệu nhận biết khi nào cần phải thay (phần 2)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành Pylon Audio

Bách Diệp