Các trường phái thiết kế loa thường gặp: Trường phái tĩnh điện

Nhiều người tin rằng loa tĩnh điện là một trong những loại loa có chất âm hay nhất từ trước đến nay. Và để lý giải cho điều này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu hơn về mặt thiết kế của loa.

Cho đến nay, số lượng các hãng thiết kế loa tĩnh điện rất hạn chế, chủ yếu chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ các nhà sản xuất ở Anh, Mỹ và Nhật Bản. Những thương hiệu này từ lâu cũng đã được biết đến và rất được yêu thích. Một loa tĩnh điện tốt sẽ sở hữu màng loa với chuyển động cực kỳ tuyến tính và cực kỳ đồng nhất, hơn hẳn bất cứ loại loa nào (tất nhiên, méo điều biên vì thế cũng rất thấp). Đồng thời, khả năng đáp ứng các dải âm của loa cũng rất tốt, nếu như không muốn nói là tốt nhất. Mẫu loa Quad ESL 57 phiên bản đầu tiên là minh chứng rõ nhất về thiết kế loa đi trước thời đại hàng thập kỷ. Nếu đo đạc với các tiêu chuẩn ngày nay thì các thông số của loa Quad ESL 57 cũ vẫn rất tốt và chất âm cực kỳ hay. Đây cũng là mẫu loa hiếm hoi có thể tạo ra sóng vuông thực sự với độ méo tiếng rất thấp.

loa quad esl 57

Thế nhưng, loa tĩnh điện lại không phải là một thiết bị có thể phổ biến được. Peter Walker, người sáng lập thương hiệu Quad ở Anh đã từng nhận xét như sau: “Tôi nghĩ rằng hầu hết các nhà sản xuất loa khi xem xét nó đều nói rằng cách làm loa này rất tuyệt, nhưng nó không thực tế lắm. Và không ít người cũng đã thử nó, nhưng phần lớn trong số họ đều cho rằng làm loa tĩnh điện không mang lại lợi nhuận. Do đó, quyết định cuối cùng của họ là quay về với loa thùng truyền thống.”

Chúng ta cũng cần lưu ý rằng loa tĩnh điện nổi tiếng với âm chất hay chứ không phải là cặp loa hoàn hảo. Bản thân chúng cũng mặc phải một số vấn đề rất nghiêm trọng, có thể gói gọn trong những cụm từ sau: độ nhạy thấp, tải phản kháng ampli cực mạnh, độ động bị hạn chế, dễ hư hại, âm bass bị giới hạn, đồng thời còn sở hữu phạm vi tỏa âm song hướng rất nhạy với phòng, khiến cho hướng tính ở các dải cao trở nên rất rõ (đồng nghĩa với góc tỏa âm bị hẹp). Những vấn đề này không dễ giải quyết, đặc biệt là vấn đề tỏa âm từ một một tấm màng rộng trở thành rắc rối lớn đối với khả năng tạo âm hình stereo.

loa quad esl 57 black

Mẫu loa Quad ESL gốc đã đi tiên phong cho những giải pháp vẫn còn được sử dụng rộng rãi ngày nay, đó là xếp một dãy màng dọc đặt cạnh nhau. Nó là một mẫu loa 3 đường tiếng với phân tần 6dB / quãng tám tích hợp bên trong một biến áp thượng. Dải loa tweeter được đặt bên trong, hai bên là hai dãy midrange và ngoài cùng là hai dải woofer kẹp tất cả những dải kia vào giữa. Khả năng tỏa âm dọc được cải thiện nhẹ nhờ vào việc màng được uống cong, trong khi khả năng tỏa âm từ hai bên khá hẹp do cách đặt driver cạnh nhau. Do đó, khoảng cách từ người nghe đến loa để có âm hình stereo tốt thường rất gần. Thế nhưng, chúng ta không thể trách được, vì Quad ESL 57 được thiết kế trước khi người ta biết đến cái gọi là âm hình stereo.

loa quad esl 57 dep

Loa Quad ESL 57 hiện tại là loa 1 đường tiếng, driver xếp theo cấu trúc phased array khá phức tạp (mượn từ công nghê radar), với phạm vi tỏa âm tương ứng với hình cầu. Mẫu loa mới có chất âm rất khác so với loa cũ, với âm hình tốt hơn, bass sâu hơn và tiêu thụ năng lượng cũng không quá nhiều như trước nữa. Dù vậy, hiện tại nhiều người vẫn thích phiên bản cũ hơn vì mỗi thiết kế đều có điểm mạnh, điểm yếu riêng. Những giải pháp mới, khác nhau cho loa tĩnh điện vẫn tiếp tục xuất hiện, bởi các kỹ sư thiết kế vẫn chưa giải quyết được triệt để vấn đề phạm vi tỏa âm dải cao tốt kết hợp với phạm vi tỏa âm rộng.

loa quad esl 57 hay

Mặc dù loa tĩnh điện cực kỳ tốt khi thể hiện các dải midrange, nếu như đánh giá toàn bộ phổ âm, chúng lại không hoàn hảo cho lắm. Tất cả các loa tĩnh điện đều có cộng hưởng ở tần số 200Hz, mức độ tương đối (chủ yếu là cộng hưởng giữa phòng – màng loa) và một loạt cộng hưởng hẹp trên 8kHz (do chuyển động không đồng nhất của màng loa và do sóng đứng giữa stator điện áp cao hoặc do cách sắp xếp khung ê-căng thép). Thứ thực sự làm nên danh tiếng của loa tĩnh điện chính là các dải trung, do không có bất cứ méo tiếng hay cộng hưởng nào xuất hiện, đồng thời khả năng đáp ứng xung cũng rất tốt, có thể dùng làm giá trị tham chiếu cho phòng thí nghiệm.

loa quad esl 57 tot

Tóm lại, ta có thể đánh giá chung về loa tĩnh điện như sau: dải midrange cực kỳ hấp dẫn cùng độ sâu trong cảm nhận, các dải rất trầm và rất cao tốt nhưng không quá tuyệt vời, âm hình vừa đủ chính xác, độ động tương đối hạn chế, độ nhạy tương đối hạn chế và có tải phản kháng ampli rất mạnh.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hệ thống âm thanh stereo

Nguyễn Hào