Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 3)

Tiếp tục loạt bài về các vấn đề âm học, ta sẽ tìm hiểu về những tác hại do hiện tượng dội âm từ sàn nhà và trần nhà đem đến cho hệ thống âm thanh cũng như một số biện pháp xử lý.

Bên cạnh dội âm từ tường bên, ta còn có âm thanh phản hồi từ sàn nhà và trần nhà. Dội âm từ sàn nhà thường làm giảm năng lượng của các dải trầm quãng giữa, khiến âm thanh có phần hẹp hơn. Dội âm từ từ trần nhà ảnh hưởng đến âm thanh ít hơn từ tường bên, bởi lẽ khoảng hành trình của sóng âm sẽ phải dài hơn. Chú ý rằng âm thanh của loa dipole, vốn hướng rất ít năng lượng lên trần nhà, sẽ ít bị ảnh hưởng bởi dội âm từ trần hơn so với loa thông thường. Cuối cùng, trần nhà nghiêng dốc là một lợi thế cho loa thông thường khi những bộ loa này được đặt ở cuối phòng, bởi trần nhà dốc sẽ hướng dội âm ra xa khỏi vị trí ngồi nghe.

he thong am thanh

Dội âm tiến đến phía người nghe chỉ sau một lần va đập được gọi là dội âm bậc một. Các dội âm này có biên độ lớn nhất và ảnh hưởng nặng nhất đến âm thanh. May mắn là việc xử lý dội âm từ tường bên rất đơn giản: chỉ cần đặt vật liệu tiêu tán âm lên tường, ở vị trí giữa người nghe và loa là được. Rèm treo là một thứ cực kỳ hiệu quả, đặc biệt là những rèm có nếp gấp sâu và được làm với vật liệu nặng. Dội âm từ sàn nhà thậm chí còn đơn giản hơn: một tấm thảm dày có thể hút phần lớn dội âm và giảm bớt đi tác động tiêu cực từ chúng. Tuy nhiên, các dải trầm sẽ không bị thảm hút, do đó gây ra hiện tượng chặn dải trầm quãng giữa (do âm dội lại giao thoa với âm trực tiếp). Đây chính là hiệu ứng Allison, đặt theo tên của Roy Allison – nhà thiết kế loa khám phá ra hiện tượng này.

Điều thú vị là tùy từng loại thảm đặt giữa người nghe và loa mà chất lượng âm thanh có sự thay đổi nhất định. Cụ thể hơn, các thảm len thường tạo ra chất âm cân bằng, tự nhiên hơn so với thảm làm từ vật liệu tổng hợp. Nguyên nhân là bởi giữa các sợi thảm len sẽ có độ dài và độ dày hơi khác biệt, khiến chúng hút được các dải tần số khác nhau. Ngược lại, thảm sợi nhân tạo có kích thước và hình dạng các sợi giống nhau, vì thế chỉ hút được một khoảng tần số khá hẹp. Bất cứ lúc nào có điều kiện, người nghe đều có thể thử so sánh giữa hai loại thảm này, chắc chắn sự khác biệt sẽ tương đối rõ rệt.

phan ca am thanh

Âm thanh khi chạm vào một bề mặt thường bị hút vào, dội lại hoặc tán ra xung quanh

Đối với dội âm từ tường bên, cách xử lý tốt nhất là tiêu âm hoặc tán âm. Tán âm sẽ biến một âm dội lại trở thành nhiều âm phản hồi với biên độ thấp hơn và tản về nhiều hướng khác nhau giống như minh họa ở hình trên. Chúng ta có thể tán âm bằng cách dùng các vật liệu tán âm chuyên dụng như RPG Diffusor, hoặc thiết kế tường với bề mặt không giống như bình thường. Một giá sách với phần lưng hở, trên có nhiều sách cũng là một vật tán âm rất tốt, đặc biệt nếu như các quyển sách trên đó có độ dày mỏng khác nhau, hoặc được sắp xếp với phần gáy sách quay ra hoặc quay vào khác nhau.

Lựa chọn thứ hai là hút các dội âm từ tường bên bằng vật liệu tiêu âm. Các tấm foam âm học tương đối hiệu quả trong việc này, thế nhưng lạm dụng chúng quá mức, dẫn đến hút hết toàn bộ âm dội lại từ tường có thể khiến cho âm thanh thiếu sức sống, thu hẹp lại quy mô và không gian của âm trường.

Những người chơi âm thanh high-end vẫn thường tranh cãi về việc nên tiêu âm hay tán âm cho dội âm từ tường bên. Những người ủng hộ cho lựa chọn tán âm tin rằng năng lượng phản hồi vẫn sẽ có lợi nếu như chuyển được nó thành các phản hồi với biên độ nhỏ hơn, trải dài cả về không gian cũng như thời gian. Các phản hồi con ấy sẽ góp phần làm nên không gian của âm thanh. Những người chọn tiêu âm lại cho rằng bất cứ phản hồi nào trong khoảng thời gian 20ms đầu tiên cũng sẽ làm suy giảm âm thanh trực tiếp từ loa. Hầu hết các studio thu âm đều có phòng thu được thiết kế để trở thành vùng không phản hồi. Kỹ sư sẽ ngồi ở trong đó và chỉ có thể nghe thấy âm thanh trực tiếp từ các cặp loa studio monitor. Kinh nghiệm của nhiều người chơi lâu năm cho thấy tiêu âm dội từ tường bên thường tốt hơn tán âm. Mặc dù tán âm dội sẽ làm tăng không gian, tiêu âm thu nhỏ lại độ rộng âm trường, tiêu âm lại đem đến âm hình tập trung và chất âm nhất quán hơn. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn không cần phải tranh cãi: dội âm từ tường bên sẽ làm cho chất lượng âm thanh bị suy giảm.

(Hết kỳ 3)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 1)

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 2)

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 4)

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 5)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Điều gì gây ra hiện tượng méo tiếng ở đĩa than

Nguyễn Hào