Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 5)

Bên cạnh các vấn đề liên quan đến dội âm, âm bass dày, thiếu lực cũng là một chủ đề mà nhiều người cần lưu tâm khi xử lý cho phòng nghe

Âm bass dày, thiếu lực là một vấn đề rất phổ biến, đôi lúc có thể khó kiểm soát. Hiện tượng này là kết quả từ đặc tính cộng hưởng của phòng, vị trí đặt loa kém, chất lượng loa thấp, hoặc thiếu các công cụ tiêu âm trầm trong phòng. Vị trí ngồi nghe cũng phần nào góp phần làm nên hiện tượng này.

Nếu như âm bass dày, thiếu lực vẫn xuất hiện ngay cả khi đã tìm được điểm đặt loa hợp lý (một trong những cách hiệu quả nhất để giảm thiểu hiện tượng này), đã đến lúc người dùng cần cân nhắc tìm một cặp loa khác. Tuy nhiên, nếu như cảm giác to nhưng thiếu lực này chỉ chiếm một phần nhỏ và trong trường hợp người dùng vẫn muốn giữ cặp loa, chúng ta có thể làm cho âm bass gọn, chắc hơn bằng cách thêm tiêu âm trầm. Các công cụ này sẽ hút năng lượng từ các dải trầm chứ không để chúng phản hồi lại trong phòng nữa.

Các công cụ tiêu âm trầm thụ động sẽ chuyển năng lượng âm học thành một dạng khác, thường là nhiệt thông qua vật liệu dạng sợi. Tiêu âm trầm có thể là loại đã được làm sẵn (chẳng hạn như Tube Trap và Tower Trap của ASC), có thể được làm thủ công từ những vật liệu phổ biến hoặc phối hợp với cấu trúc có sẵn trong phòng. Phương pháp đơn giản và hiệu quả là sử dụng cột tiêu âm trầm Full Round Tube Trap của ASC. Các thiết bị này rất hiệu quả, có thể hấp thu năng lượng từ các dải trầm dưới 125Hz – vùng âm trầm thường ít bị ảnh hưởng bởi các vật liệu tiêu âm thông thường. Một cặp Tube Trap đặt ở góc nhà, đằng sau loa sẽ giúp âm bass trở nên chặt chẽ hơn, loại bỏ đi hiện tượng âm bass lớn nhưng bị thiếu lực.

Các cột Tube Trap này sử dụng một tấm plastic bọc đằng sau lớp vải ngoài cùng, che kín cho một nửa cột. Bằng cách xoay cột, ta có thể điều chỉnh lượng dải trung và cao được hấp thu. Nếu bề mặt phản hồi quay về phía người nghe, Tube Trap sẽ là cột tán âm trung và cao. Nếu bề mặt phản hồi quay vào tường, cột sẽ hấp thu năng lượng của một khoảng tần số lớn hơn. Khả năng linh hoạt này rất hữu ích khi cần cân chỉnh âm cho phòng nghe, bởi trong nhiều trường hợp, vì tiêu âm quá mức nên các dải trung và cao cũng bị hấp thu quá nhiều năng lượng, khiến chúng mất đi sự sống động vốn có của mình.

cau tao cot tieu am

Cấu tạo cột tiêu âm của ASC

Ngoài cột tiêu âm làm sẵn, chúng ta có thể tự tạo các tấm tiêu âm có khả năng hấp thu năng lượng dải trầm tốt, đồng thời có thể tinh chỉnh để đạt được tần số đúng như yêu cầu với chi phí không quá cao. Các tấm tiêu âm này có thể đặt dựng thẳng hoặc gắn lên tường. Đầu tiên, người ta sẽ đóng đinh một khung gỗ lên tường. Các khe hở ở giữa khung gỗ và tường sẽ được bít kín lại, sau đó bông thủy tinh được nhồi thêm vào bên trong. Tiếp đến người ta dùng tấm gỗ ván dăm để che mặt trước khung gỗ, sau đó khoan thêm một số lỗ nhỏ ở mặt trước. Như vậy ta đã có một tấm tiêu âm trầm tự tạo đơn giản.

Một số tấm tiêu âm không được khoan lỗ mà thay vào đó dùng tấm vật liệu rất mỏng, có thể rung lên khi âm thanh tác động vào, Tần số hấp thụ phụ thuộc vào độ sâu bên trong và độ dày tấm mặt trước. Bông thủy tinh bên trong tấm tiêu âm sẽ mở rộng khoảng tần số mà nó có tác dụng. Bằng cách thay đổi độ sâu bên trong (đối với loại tiêu âm thứ hai) hoặc kích thước lỗ (loại tiêu âm thứ nhất), tấm tiêu âm có thể tinh chỉnh từ quãng trầm lên tận quãng trung. Hầu hết các phòng cần tiêu âm dải rộng để xử lý âm trầm, nhưng các tiêu âm này có thể tinh chỉnh lại để đáp ứng với một khoảng âm trầm hẹp hơn, từ đó xử lý triệt để vấn đề dải trầm trong phòng. Để đảm bảo thẩm mỹ, người dùng có thể phủ vải lên che tiêu âm (riêng với trường hợp của thiết bị cộng hưởng Helmholtz, tấm vải nên được đặt cách xa mặt trước tối thiểu 5mm để các lỗ tiêu âm có thể “thở” tự do”).

Ngoài ra, để đáp ứng nhu cầu cho việc tiêu âm cho các dải trầm rất sâu, ta có thể tạo bass trap cho một cấu trúc đã có sẵn trong phòng, chẳng hạn như tủ kệ. Chỉ cần treo vật tiêu âm (foam âm học, bông thủy tinh,…) lên tủ mở là có thể hút được âm trầm. Cấu trúc này gọi là bẫy 1/4 bước sóng. Đỉnh hấp thu sẽ ở dải tần số có 1/4 độ dài bước sóng bằng khoảng cách từ lưng tủ đến vật liệu tiêu âm. Trên thực tế, bất cứ vật liệu tiêu âm nào treo trước bề mặt phản hồi cũng sẽ tạo thành bẫy 1/4 bước sóng. Mành rèm treo trước cửa sổ cũng hoạt động theo nguyên lý này, thế nhưng do khoảng cách ngắn nên tần số hấp thu thấp nhất sẽ là dải trầm.

Công thức để tính dải tần số hấp thu là F = 1130/4D, trong đó F là tần số hấp thu thấp nhất, 1130 là vận tốc âm thanh theo đơn vị feet, 4D là 4 lần khoảng cách từ vách đến vật liệu tiêu âm (tính theo đơn vị feet). Giả sử khoảng cách từ vách lưng tủ đến vật liệu tiêu âm là 60cm (tương đương 2 feet), tần số hấp thu thấp nhất là 141Hz. Các tần số hấp thu tiếp theo là bội số lẻ của kết quả vừa tính ra, chẳng hạn gấp 3 lần là 423Hz, gấp 5 lần là 705Hz, gấp 7 lần là 987Hz…

Các bẫy 1/4 bước sóng này thường bị hạn chế khi cần hấp thu các dải trung trầm vì đòi hỏi cần khoảng cách rất lớn để hấp thu các dải trầm cực sâu. Tóm lại cách đơn giản và hiệu quả nhất để khiến âm bass không bị quá dày là tìm vị trí đặt loa cho chuẩn. Các công cụ tiêu âm chỉ nên được dùng khi không còn biện pháp xử lý nào khác.

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 1)

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 2)

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 3)

Các vấn đề âm học trong phòng nghe và cách xử lý (phần 4)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Tìm hiểu về biến thế thượng

Nguyễn Hào