CD từng là “thủ phạm” tiềm ẩn gây hỏng loa như thế nào?

CD từng là “thủ phạm” tiềm ẩn gây hỏng loa như thế nào?

Wednesday 16/01/2019 12:02 pm GMT +7

Xem thêm:

Những dải âm trầm ấn tượng, những âm cao tức thời có hiệu quả lớn trong việc đem đến cảm xúc cho người nghe. Nhưng không phải ai cũng biết rằng đây là “cơn ác mộng” của cả loa và ampli.

Tiếng cymbal vang lên trong không khí, tiếng dàn giao hưởng nổi lên hùng tráng, tất cả đều rất sống động, rất thật, nhất là khi đã được thu lại cẩn thận dưới định dạng của CD. Về mặt kỹ thuật, một trong những lý do khiến CD hơn hẳn đĩa than là độ động (dynamic range) của CD vượt xa so với đĩa than, và nếu được xử lý cẩn thận, chất lượng âm thanh của CD có thể tốt hơn đĩa than do thể hiện được sự tương phản giữa đoạn âm thanh lớn nhất đến đoạn âm thanh nhỏ nhất trong âm nhạc một cách rõ rệt. Tuy nhiên, đối với loa, những âm thanh bùng nổ như vậy lại có khá nhiều nguy cơ tiềm ẩn. Nếu như các bộ phận quan trọng của loa không được thiết kế để chịu được xung năng lượng từ các tín hiệu âm thanh này, nguy cơ hỏng loa là rất cao.
Khoảng gần 30 năm trước, nhiều người tin rằng CD là một trong những “thủ phạm” tiềm ẩn có thể gây hỏng loa, và việc này có nguyên do của nó.

dia CD

Thực tế, CD vốn không phải là tác nhân làm hỏng loa. Nếu được chơi ở điều kiện bình thường, điều này không bao giờ xảy ra. Tuy nhiên, đôi lúc người nghe vì muốn trải nghiệm âm thanh một cách trọn vẹn đã để âm lượng ở mức cực lớn, Và rồi, khi có những âm thanh tức thời với mức năng lượng khổng lồ chạy qua, loa sẽ không thể chịu được.
Các cửa hàng bán lẻ lẽ ra nên có quy tắc cảnh báo khách hàng khi mua đầu CD hoặc thiết bị để tránh những trường hợp như vậy. Trên thực tế, một vài hãng thu âm như Telarc luôn có cảnh báo trên đĩa thông báo về việc có những âm thanh tức thời, với âm lượng rất lớn xuất hiện trong bản thu.
May mắn thay, phần lớn loa đời mới đều được trang bị khá tốt để xử lý những trường hợp như thế này. Phần nhiều độ lớn tiếng mà người nghe cảm nhận được đều chỉ đến mức ngang với buổi hòa nhạc ở ngoài đời thực. Dễ hiểu hơn, nếu muốn làm hỏng loa bằng cách chơi thật lớn tiếng, mức áp suất âm thanh phải cao đến mức có thể làm người nghe bị thương ở tai luôn.

Thế nhưng, những cặp loa đời cũ cùng một vài mẫu loa cỡ nhỏ không được thiết kế để chịu âm thanh mạnh như vậy. Phần nhiều có nguy cơ bị cháy cao khi sử dụng nguồn phát từ đĩa CD. Nhìn chung, phần lớn năng lượng từ ampli đến loa thường bị chuyển thành nhiệt năng, nhiều khi đủ nóng để có thể làm hỏng voice coil, hệ treo hay thậm chí cả phân tần.
Hầu hết trong những trường hợp như vậy, người dùng sẽ phải chuyển loa về nhà sản xuất hoặc đại lý phân phối và chịu một khoản phí sửa chữa khá lớn. Do đó, trước khi lắp đầu CD vào hệ thống, người dùng cũng nên xem qua công suất an toàn mà loa có thể chịu được.

dia CD dep

Thông thường, công suất an toàn của loa (power rating) sẽ có hai con số. Chẳng hạn một cặp loa bookshelf có phần công suất an toàn ghi trong thông số như sau: “Từ 10 watt đến 70 watt. Con số đầu tiên là mức công suất nhỏ nhất mà ampli cần cung cấp để loa hoạt động ổn định. Nhưng quan trọng nhất là con số thứ hai vì đây là mức công suất cao nhất mà loa có thể chịu được mà không có bất cứ vấn đề gì.
Tuy nhiên, con số ấy chỉ là ước chừng chứ không phải lúc nào cũng áp dụng được. Bản chất của một bản nhạc gồm rất nhiều dải tần số âm thanh với độ lớn tiếng khác nhau, tồn tại trong khoảng thời gian khác nhau. Ngược lại, âm thanh test lại có các dải tần số cố định kéo dài trong một khoảng thời gian định sẵn. Cách loa phản hồi trong các bài test công suất ở phòng nghiên cứu sẽ khác hoàn toàn so với phản ứng của loa khi chơi nhạc ở ngoài thực tế.
Và mọi thứ lại càng phức tạp hơn khi loa phản ứng rất khác nhau với những khoảng tần số khác nhau. Tweeter là bộ phận rất dễ hỏng, nhanh bị tàn phá hơn khi phải chịu áp lực quá mức so với woofer, và rất dễ để thấy vì sao lại có chuyện này.

Để tạo ra các bước sóng cho dải tần số cao, tweeter phải di chuyển cả về phía trước cũng như ra sau khoảng 40 nghìn lần/giây. Nếu có một khoảnh khắc nào, dù chỉ là nhỏ nhất, tweeter chuyển động chậm hơn bình thường, âm thanh sẽ bắt đầu xuất hiện dấu hiệu méo tiếng. Để tránh cho điều này xảy ra, tweeter phải đáp ứng được nhiều yêu cầu như cực kỳ nhẹ nhưng phải bền chắc. Thế nhưng, không nhiều tweeter được thiết kế để có thể chịu được nhiệt sinh ra do âm thanh. Do đó, đã từng có chuyện khi chơi bản 1812 Overture của Peter Ilich Tchaikovsky, ở đoạn cuối bài sau phần bắn đại bác, một vài loa cỡ nhỏ đã bốc khói luôn ở chỗ tweeter.

dia CD tot

Đó là lý do vì sao ở nhiều loa cỡ lớn luôn phải có một vài loa tweeter riêng biệt. Tất cả sẽ hoạt động cùng lúc để chia đều năng lượng và không chiếc nào bị vượt quá ngưỡng chịu đựng của chúng. Một cách đơn giản khác để giảm thiểu áp lực cho tweeter là thiết kế phân tần và chọn loa midrange để midrange có thể gánh được một vài khoảng âm của tweeter, đồng thời cũng góp phần làm cho màn trình diễn của loa trở nên ấn tượng hơn.
Khá nhiều nhà sản xuất đã cố gắng bảo vệ loa bằng cách sử dụng các thiết bị chống quá tải. Ở một vài sản phẩm, đây sẽ là một chiếc cầu chì, trong khi những sản phẩm khác sử dụng mạch ngắt tự động khi có xung năng lượng xuất hiện. Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải giải pháp lý tưởng bởi đôi lúc các thiết bị này vẫn quá chậm, không đuổi kịp những âm thanh bùng nổ như tiếng sấm, tiếng trống hay tiếng đại bác.
Bên cạnh đó, không ít kỹ sư cho rằng sự xuất hiện của cầu chì sẽ ảnh hưởng không tốt đến chất âm. Và cuối cùng, thay vì sử dụng các thiết bị quá tải thông thường, họ sẽ dùng dầu tản nhiệt hay thậm chí thay thế màng nhện bằng nước từ. Các quy tắc an toàn như chơi với âm lượng vừa phải, hạ nhỏ volume khi chuyển nguồn phát hoặc tắt hẳn ampli khi thay dây loa, dây tín hiệu cũng bắt đầu ra đời từ đây.

dia CD chat

Ngày nay, có lẽ khó còn thấy cặp loa nào bị cháy do sử dụng CD nữa, nhưng chuyện loa hỏng vì chơi ở mức âm lượng quá lớn hay bảo quản không đúng cách vẫn thường xuyên xảy ra, và trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về người dùng. Suy cho cùng “của bền tại người”, loa là một thiết bị ít khi bị hỏng và tùy vào từng người sử dụng, một cặp loa có thể tồn tại hàng chục năm trời mà không bị vấn đề gì.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành PrimaLuna

Nguyễn Hào

Từ khóa:

Phụ kiện