Để một ampli cũ tỏa sáng trở lại (phần 2)

Một trong những vấn đề đầu tiên mà người sử dụng cần phải giải quyết là xác định xem tụ nguồn nào cần thay, và thay chúng với những linh kiện nào.

Bước đầu tiên khi lên kế hoạch tân trang, thay thế lại linh kiện là tìm được sơ đồ thiết kế của sản phẩm. Nguồn cung cấp dữ liệu tốt nhất trên mạng hiện nay là www.hifiengine.com/. Đây là một trang web miễn phí và việc duy nhất người dùng cần làm là đăng ký một tài khoản cá nhân. Nếu như trang Hifi Engine không có tư liệu mà người sử dụng cần, họ có thể liên lạc với nhà sản xuất trong trường hợp nhà sản xuất đó vẫn còn hoạt động. Nếu thiết bị đó đã cũ và không còn được sản xuất nữa, họ sẽ gửi lại sơ đồ thiết kế mà người sử dụng cần.

Một khi đã có được sơ đồ thiết kế trong tay, đã đến lúc để xác định các tụ cấp nguồn. Lời khuyên ở đây là nên bắt đầu từ biến áp bởi đó là bộ phận dễ tìm nhất. Nó sẽ chỉ ra chỉnh lưu và các tụ cấp nguồn được đầu vào. Sơ đồ ở phía dưới là sơ đồ mạch nguồn đốt bóng đèn của ampli Audio Research D51. Hãy chú ý vào cuộn dây của biến áp và chỉnh lưu cầu ở phía bên tay trái. Bên tay phải là bộ lọc thông thấp giống với bộ lọc mà ta đã nói ở kỳ trước. Ở trong vùng mạch này, ta sẽ cần thay thế các tụ C24, C25 và C26. Giờ nhìn vào mạch nguồn và lặp lại các bước này. Việc bám theo thang điện áp để tìm đường tín hiệu rất hữu dụng bởi trong không ít trường hợp, chúng ta còn có thể tìm thấy một vài tụ khử ghép được lắp trong vùng này.

so do mach nguon

Sơ đồ mạch nguồn đốt bóng đèn của power-amp Audio Research D51. Chỉnh lưu cầu bao gồm D23 – D26

Tiếp theo, người dùng cần phải quyết định tụ nào sẽ được lắp vào để thay thế cho tụ gốc. Khi lựa chọn tụ điện mới, cần lưu ý đến chỉ số điện áp tối đa, điện dung, loại tụ và kích thước. Việc lựa chọn một tụ có điện áp tối đa cao hơn tụ gốc không vấn đề gì. Thế nhưng, nếu như điện dung cao quá giá trị của tụ gốc sẽ làm tăng dòng điện kích từ lúc khởi động, có thể làm hỏng chỉnh lưu hoặc nổ cầu chì.

Nhìn chung, người dùng nên tìm đúng loại tụ mà nhà sản xuất từng sử dụng. Ngoại lệ duy nhất trong trường hợp này là các tụ màng chất dẻo. Nhiều nhà thiết kế sử dụng tụ màng chất dẻo để thay thế cho các tụ hóa cỡ lớn nhằm chặn nhiễu tốt hơn ở các dải tần số cao. Không giống như các tụ điện hóa, tụ màng chất dẻo thường chỉ có giá trị thấp hơn và không phân cực. Các loại tụ chất dẻo thế hệ cũ như tụ mylar thường kém hơn rất nhiều so với các loại tụ polypropylene mới với phần gợn của dòng điện thấp hơn và do đó có khả năng lọc các dòng cao tốt hơn. Với các giá trị thấp hơn 1uF, chúng ta có thể sử dụng các tụ polypropylene kim loại hóa từ các công ty như Wima hay Epcos.

Tùy thuộc vào không gian có sẵn bên trong thân máy, kích thước của tụ cũng có thể là một yếu tố quan trọng. Trước hết, xác định vị trí của tụ ở bên trong mạch nguồn và đo đạc chu vị, chiều cao cũng như khoảng cách giữa hai chân cắm. Nhờ vào sự tiến bộ của các công nghệ hiện đại, chúng ta có thể thấy rằng các tụ có cùng điện áp và chỉ số microfarad giờ đây sẽ trở nên nhỏ hơn. Nếu như tụ được lắp trên thân máy hay bảng mạch PCB, có thể sẽ cần phải tìm những tụ thay thế có cùng kích thướng. Vì việc sử dụng các tụ có giá trị điện áp cao hơn vẫn giữ được an toàn nên chúng ta có thể sử dụng các tụ này để đảm bảo yếu tố kích thước, bởi việc tìm các tụ cùng kích thước và giá trị điện áp giống như tụ gốc là điều không thể.

Lấy chiếc ampli Audio Research kia làm ví dụ, các tụ C24 và C25 đều dán nhãn cho biết đây là tụ 500uF 15V. Vì các tụ 500uF vốn không phổ biến nên chúng ta có thể thay bằng những tụ hóa có giá trị 470uF 16V. Giờ chúng ta tiếp tục lặp lại quy trình này đối với các tụ nguồn còn lại ở trên mạch.

Đó là tất cả những gì cần lưu ý liên quan đến tụ nguồn. Giờ đây chiếc ampli cũ đã có thể chơi hay như khi mới được sử dụng ngày đầu. Thế nhưng đó mới chỉ là bước đầu, vẫn còn khá nhiều công việc khác cần làm. Trong kỳ sau chúng ta sẽ cùng nghiên cứu một loại tụ khác cũng rất quan trọng và cần được ưu tiên thay thế, đó là tụ ghép.

(Hết kỳ 2)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Để một ampli cũ tỏa sáng trở lại (phần 1)

Nguyễn Hào