Điều gì gây ra hiện tượng méo tiếng ở đĩa than?

Nhiều người thường cho rằng âm thanh đĩa than vẫn là hay nhất, nhưng về mặt kỹ thuật, đĩa than còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết.

Câu hỏi: Mặc dù rất thích đĩa than, bản thân tôi cũng hiểu rằng đây không phải là phương thức lưu nhạc ưu việt hay hoàn hảo nhất. Bên cạnh những tiếng bụp, tách hay nhiễu âm nền thường gặp, tôi còn nhận thấy rằng càng chơi gần về cuối đĩa, méo tiếng sẽ càng rõ rệt. Xin được hỏi điều gì gây ra hiện tượng này và làm cách nào để có thể tránh được? Ngoài ra, điều gì đã khiến đĩa than nghe hay hơn nhạc số, dù về mặt kỹ thuật, nhạc số sẽ ưu việt hơn?

Trả lời: Trên lý thuyết, nhạc số (nhất là nhạc số chất lượng cao, từ 96kHz trở lên, có khả năng tránh mọi lỗi phát sinh do bộ lọc gây ra) sẽ có chất lượng tốt hơn vì xét ở mặt nào cũng có thể thấy nhạc số ưu việt hơn. Tuy nhiên, quá trình master một bản nhạc hiện nay đã khiến đĩa than nghe tốt hơn hẳn, chí ít là về mặt độ động. Bên cạnh đó, toàn bộ quá trình chơi đĩa than cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng âm thanh mà người nghe cảm nhận được.

dia than

Hiện tượng méo tiếng khi chơi đĩa than gần về cuối mặt đĩa (tức là kim đĩa than di chuyển càng gần về tâm đĩa) vốn là kết quả của một loạt vấn đề trong thiết kế, bắt nguồn từ hai yếu tố: bản chất của đĩa than và cơ chế chơi đĩa than. Bởi vậy, chúng ta không thể loại bỏ hoàn toàn méo tiếng ở đĩa than được.
Vấn đề đầu tiên nằm ở tốc độ của đĩa dưới sự tác động của đầu kim, càng vào các rãnh bên trong tốc độ sẽ càng chậm hơn khi so với rãnh bên ngoài. Điều đó có nghĩa là độ dài bước sóng thu được của rãnh bên trong sẽ ngắn hơn và độ dốc của rãnh trong cũng lớn hơn. Vì lý do này mà đầu kim đi theo rãnh cũng sẽ khó khăn hơn
Hiện tượng này sẽ càng trầm trọng hơn nếu như rãnh trong được thu âm với âm lượng lớn hơn và lượng dải tần số cao thu được nhiều hơn. Vì thế, kỹ sư cắt đĩa sẽ chuộng những bài có tính chất lặng hơn, với lượng bass vừa phải trong khi các dải cao càng về gần tâm đĩa càng ít đi. Hoặc đơn giản hơn, họ có thể giới hạn thời lượng để không phải cắt quá sát vào tâm đĩa.

dia than dep

Bản thân đĩa than cũng là nguyên nhân gây ra vấn đề. Độ dài bước sóng của các dải cao tại các rãnh bên trong sẽ đạt đến kích thước của hạt thành phần làm nên đĩa, nhất là khi đĩa đó làm từ vinyl tái chế rẻ tiền. Vì vậy, méo tiếng cũng xuất hiện bởi đĩa không chứa đúng dạng sóng mà bản nhạc yêu cầu.
Tiếp theo, chúng ta có lỗi căn chỉnh cartridge, đầu kim cả ở chiều ngang cũng như chiều dọc. Trong quá trình cắt, bản thu được ghi lại bằng máy cắt đĩa đặc biệt, với cơ chế giữ cho đầu kim cắt tiếp xúc một cách hoàn hảo với rãnh đĩa trong phạm vi chu vi của rãnh. Thế nhưng, khi chơi lại đĩa than, chúng ta lại sử dụng tay cơ pivot. Kết quả là đầu kim chỉ có thể lấy được góc chuẩn so với quá trình cắt ở hai điểm nhất định trên bề mặt đĩa. Nếu được lắp chuẩn, với một tay cơ mang độ dài từ 25cm trở lên, lỗi góc tì đầu kim có thể giảm xuống chỉ còn ±1 độ trên toàn bộ bề mặt đĩa, nhưng thường con số này lớn hơn rất nhiều do cân chỉnh kim không chuẩn và do tay cơ bị ngắn. Càng vào các rãnh bên trong, lỗi góc tì đầu kim này sẽ càng lớn.

dia than tot

Ngoài ra, khá nhiều đĩa than hiện nay được cắt và tạo méo tín hiệu một cách có chủ ý, cơ chế của cách làm này là thay đổi độ dốc của rãnh đĩa để bù lại (hay đúng hơn, tạo ra méo ngược pha) méo tín hiệu do kích thước và hình dạng của đầu kim gây ra. Với việc thay đổi cấu trúc của rãnh đĩa, méo được tạo sẵn sẽ triệt tiêu méo phát sinh, khiến tín hiệu trở nên sạch và không còn bị méo nữa. Tuy nhiên, cách này chỉ áp dụng cho một loại đầu kim nhất đinh, do đó nếu sử dụng kim đĩa than có đầu kim mang kích thước khác, méo tạo sẵn sẽ không chặn lại được méo phát sinh, từ đó khiến méo tín hiệu càng trầm trọng hơn.
Ngoài ra, bản thân đĩa cũng có thể chịu nhiều tác động vật lý có thể ảnh hưởng đến bề mặt. Chẳng hạn, nếu lớp phủ stamper bên ngoài của đĩa bị xước nhiều, méo tiếng cũng có thể xuất hiện và khiến chất lượng âm thanh giảm đi trầm trọng. Nếu như mâm đĩa than không được thiết lập tốt, các rãnh trong của đĩa sẽ bị huỷ hoại nặng nhất và ảnh hưởng đến những lần chơi tiếp theo. Nếu như đĩa bị bẩn, bụi bẩn cũng có tác động cực kỳ lớn, đặc biệt đến rãnh trong vì kích thước nhỏ của hạt bụi cũng gần tương ứng với độ dài của bước sóng thu được. Ma sát do va chạm giữa rãnh đĩa với đầu kim cũng tác động đến hình dạng đầu kim, khiến nó bị biến dạng, từ đó ảnh hưởng đến khả năng chạy theo rãnh đĩa (và vì vậy làm hư hại các rãnh trong thậm chí còn nhiều hơn).

dia than chat

Nhìn chung, có khá nhiều yếu tố tác động đến chất lượng của đĩa than cũng như nhạc số. Nếu như đĩa than bị ảnh hưởng bởi các tác nhân vật lý thì nhạc số lại xuất hiện khá nhiều vấn đề liên quan đến quá trình master cực kỳ phực tạp. Khác biệt giữa hai phương thức này nằm ở chỗ nếu như lỗi của đĩa than có thể nhìn thấy bằng mắt thường trong khi nhạc số thì không. Cả hai phương thức này đều không hoàn hảo. Tuy nhiên, nếu tính toán đến vấn đề chi phí, có thể thấy nhạc số chất lượng cao vẫn là một phương thức phù hợp với số đông người nghe hiện nay hơn.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành thương hiệu McIntosh

Bách Diệp