Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 1)

Độ động (Dynamics) là một yếu tố quen thuộc đối với cả nghệ sĩ biểu diễn cũng như các kỹ sư âm thanh. Đây là một trong những yếu tố làm nên sự sống động, chân thực của bản nhạc.

am bass

Trong gần như mọi bản nhạc, nhạc sĩ và nghệ sĩ biểu diễn thường sử dụng thủ pháp tương phản độ động, tức thể hiện rõ sự khác biệt giữa các nốt giàu năng lượng nhất (âm lượng lớn nhất) với các nốt ít năng lượng nhất (âm lượng nhỏ nhất). Điều này không chỉ để thu hút sự chú ý của người nghe. Trên hết, nó còn góp phần làm nên cảm xúc của bản nhạc.

Trong phạm vi của bài viết, chúng ta sẽ cùng nói về một trong những vùng âm thanh thể hiện rõ nhất yếu tố này, đó là vùng âm bass phụ thuộc vào môi trường, các giới hạn xung quanh, từ 25Hz đến 250Hz.

Trước hết, hãy giả định rằng có một căn phòng được xây dựng để thể hiện âm bass tốt nhất, chúng ta sẽ xem xét độ động của căn phòng đó. Tất nhiên, phản hồi âm thanh trong phòng cùng các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến độ động. nhưng với nỗ lực thể hiện âm bass tốt nhất có thể, tác động để lại có thể sẽ rất ấn tượng, không hẳn vì trên thực tế điều này không hề dễ dàng vì sự bất thường ở vùng bass rất khó để kiểm soát, mà bởi các loại méo trong vùng âm này thường ảnh hưởng lớn đến độ động.

Do đó, khi nói đến độ động, chất âm bass tốt nhất không phải là âm bass sâu, trầm nhất, mà là chất âm tự nhiên, có đáp tuyến tần số mượt nhất. Bất cứ ai cũng sẽ muốn hạn chế các đỉnh và đáy trên đáp tuyến tần số (sự dư thừa hoặc thiếu năng lượng ở những khoảng tần số nhất định, khiến cho sự tương phản độ động không còn được rõ rệt như ngoài đời thực) cũng như hiện tượng mất bass (khiến cho sự tương phản phần nào bị hạn chế đi rất nhiều).

Độ động là một yếu tố cơ bản, khiến cho âm nhạc đi sâu vào tâm trí con người. Đó là lý do vì sao việc lạm dụng nén độ động trên các bản thu thường đem đến nhiều cái hại hơn là cái lợi. May mắn là sau hơn 30 năm, các kỹ sư thu âm và nghệ sĩ dường như đã chú ý đến điều này, vì thế nén độ động dù vẫn tồn tại nhưng không còn bị lạm dụng quá nhiều như trước nữa.

Ở đây chúng ta sẽ bàn về tác động của các đỉnh và đáy bass. Đỉnh đáp tuyến phá hủy độ động vì đúng ra chúng không nên xuất hiện. Các đỉnh đáp tuyến sẽ làm mất những chi tiết dịu dàng, tinh tế trong bản nhạc, khiến người nghe không thể trải nghiệm được hoàn toàn vì âm bass quá mạnh, âm lượng quá lớn che khuất, lấn át đi nhiều chi tiết khác.

Hiện tượng thiếu độ động này cũng tương tự đối với các đáy trên đáp tuyến tần số của vùng bass. Các đáy này làm giảm đi uy lực vốn có của âm bass, từ đó khiến độ động ban đầu không còn được như trước nữa.

Có một điều tương đối phổ biến trên các hệ thống hiện nay là một vài dải tần số trầm không thể nghe rõ, trong khi một số dải trầm khác lại quá mạnh. Sự bất cân bằng này làm mất đi tương phản độ động vốn có, từ đó tác động không nhỏ đến các dải trung và dải cao. Cần hiểu rằng chúng ta đang không xét đến hiện tượng đáp tuyến tần số của loa không phẳng mà tập trung nhiều hơn vào đặc tính cộng hưởng của phòng nghe, một yếu tố vốn dựa vào kích thước phòng. Các đỉnh trong đáp tuyến vùng bass vốn là cộng hượng thêm vào, trong khi các đáy lại là cộng hưởng bị mất đi.

Tất nhiên, mỗi thiết bị cũng có khả năng thể hiện độ động của riêng mình. Tuy nhiên chúng ta sẽ không đánh giá về thiết bị nói chung mà tập trung nhiều hơn vào khả năng thể hiện các hiệu ứng âm nhạc của thiết bị đó.

Vì vấn đề là bất cứ phòng nghe nào cũng có hiện tượng này, làm thế nào để xử lý triệt để. Trong khi nhiều người lựa chọn các EQ điện tử và các phần mềm cân chỉnh phòng nghe. Tuy nhiên không một phần mềm cân chỉnh phòng nào có khả năng giải quyết hết tất cả các vấn đề âm học của một phòng nghe. Đối với các dải âm trầm, sóng âm sẽ bị phản hồi lại bởi cấu trúc phòng sẽ tương tác với sóng âm từ loa subwoofer hoặc loa thông thường, gây ra hiện tượng sóng đứng, chính là âm lượng tăng lên ở một vài điểm trong phòng và giảm đi ở một vài điểm khác tùy thuộc vào dải tần số. Kích thước, hình dáng phòng nghe cũng như vị trí đặt loa sẽ quyết định đến hiện tượng này. Nếu chỉ sử dụng các biện pháp xử lý âm học thông thường hay phần mềm thì rất khó giải quyết được vấn đề này, do đó người nghe thường phải kết hợp cả hai phương pháp này.

(Hết phần 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây

Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 2)

Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 3)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những loại rung chấn cần xử lý trong hệ thống âm thanh

Nguyễn Hào