Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 2)

Sự hiện hữu (presence) là một trong ba yếu tố liên quan đến trải nghiệm âm nhạc. Trong kỳ này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về các đặc điểm hiện hữu mà một bản nhạc có thể đem lại.

Dolby Atmos

Hầu hết audiophile hiện nay khi xây dựng hệ thống đều nhắm đến mục tiêu định vị âm hình một cách chính xác, chỉ có một số ít là chú ý đến sự hiện hữu và chất giọng. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là hai trong khá nhiều phương hướng xây dựng hệ thống âm thanh. Nếu chú ý tới trải nghiệm khi nghe, người nghe sẽ quan tâm đến sự hiện hữu. Khi quan tâm đến khả năng tạo hiệu ứng âm thanh của hệ thống, việc định vị âm hình lại là con đường chuẩn xác hơn.

Chúng ta sẽ phân sự hiện hữu ra làm ba loại khác nhau. Tất nhiên, đây là một khái niệm trừu tượng, vì thế có vô vàn kiểu hiện hữu khác nhau. Tuy nhiên, khi ba loại hiện hữu mà chúng ta tìm hiểu hoạt động một cách hiệu quả, hiệu ứng đem lại sẽ trở nên cực kỳ mạnh mẽ, đáng giá và rất giàu cảm xúc.

Để đơn giản, chúng ta sẽ tạm đặt tên cho ba loại hiện hữu ấy là Hiện hữu kiểu hòa nhạc, Hiện hữu kiểu thính phòng và Hiện hữu kiểu gần gũi. Ba kiểu hiện hữu này có thể xuất hiện luôn phiên, từ đó đem đến một cảm giác rất thật, giống như người nghệ sĩ chậm rãi lùi về phía sau và bước và quay đầu lại khi hát. Khi đó, phòng nghe sẽ giống như một sảnh hòa nhạc thực sự với bầu không khí cực kỳ đặc trưng. Nhưng tất nhiên, để làm được như vậy, việc thiết lập hệ thống, tìm vị trí đặt loa, chỗ ngồi, xử lý âm học phòng nghe đóng vai trò rất quan trọng.

Hiện hữu kiểu hòa nhạc có thể mô tả ngắn gọn là cảm giác ca sĩ hát chính cùng các bộ nhạc cụ được xếp thành dãy lên hàng trước, thành hàng lối trật tự ở đằng sau loa. Với kiểu hiện hữu này, chúng ta sẽ không có cảm giác âm thanh phát ra từ loa. Nó rất thật và sống động, rõ nét ngay cả khi nghe ở vị trí cách xa loa một khoảng, giống như khi ta ngồi trong một phòng hòa nhạc lớn vậy.

Hiện hữu kiểu thính phòng thể hiện người biểu diễn trên một sân khấu hoặc một khu vực ở đằng sau loa, nhưng gần hơn rất nhiều. Nó cũng khoanh vùng được vị trí tương đối của các nghệ sĩ biểu diễn, khiến âm thanh khá sống động, chân thực nhưng với một quy mô nhỏ hơn. Gọi là “kiểu thính phòng” bởi cảm giác “không gian” mang lại không quá rộng lớn như “kiểu hòa nhạc”, nhưng chất lượng vẫn rất tuyệt hảo, không chê vào đâu được.

Hiện hữu kiểu gần gũi là khi âm thanh của ca sĩ hoặc nhạc công cất lên ở vị trí giữa, cùng mặt phẳng với hai loa hoặc có phần hơi nhích lên một chút. Nó đem đến cảm giác giống như họ cầm nhạc cụ lên, tự tin biểu diễn solo trong phòng nghe, nếu có các nhạc cụ đi kèm thì cũng chỉ để là đệm thêm vào. Cũng giống như hai kiểu hiện hữu kia, kiểu hiện hữu này rất sống động. Hiệu ứng này xuất hiện chủ yếu nhờ vào cách đặt vị trí micro của kỹ sư âm thanh.

Đối với những người quan tâm đến tính hiện hữu hơn là định vị âm hình, hiệu ứng quan trọng nhất chính là âm thanh của ca sĩ di chuyển xung quanh như thể đang vừa hát, vừa đi đến những vị trí khác nhau giống như ngoài đời thực, với các lớp hiện hữu đan xen vào nhau.

Để hiểu thêm về các loại hiện hữu mà ta vừa nhắc ở trên, trước hết cần phải xác định khái niệm hiện hữu là gì. Khi nhắc về sự hiện hữu, chúng ta cần quan tâm đến ba yếu tố chính sau:

Thứ nhất, sự hiện hữu của âm nhạc là cảm giác sống động, giống như thể người nghệ sĩ đang biểu diễn trực tiếp trong căn phòng, hoặc căn phòng nghe dường như đã biến thành một không gian biểu diễn đích thực, chẳng hạn như phòng hòa nhạc hoặc sân khấu. Khi cảm giác này xuất hiện, người nghe sẽ chú ý đến màn biểu diễn nhiều hơn, và vì thế mà cặp loa dường như cũng biến mất khỏi căn phòng.

Thứ hai, âm nhạc có đặc điểm là dễ cảm nhận, thoát khỏi giới hạn của hệ thống âm thanh để đem đến cảm giác thực tế, gắn liền với thời gian và không gian quanh người nghe. Đây không phải là âm trường mà là một yếu tố quan trọng góp phần làm nên âm trường. Khi sự hiện hữu được thể hiện tốt, âm trường cũng theo đó mà xuất hiện.

Thứ ba, có một yếu tố liên quan đến khả năng cảm nhận âm nhạc, và yếu tố này có liên quan đến thứ mà một số người gọi là sự tập trung. Trong trường hợp này, khi tập trung tâm trí đến một mức độ nhất định, ta sẽ có cảm tưởng như có thể tiếp cận và chạm vào các nhạc sĩ cũng như nhạc cụ biểu diễn của họ.

Để tăng cường sự hiện hữu, cách mà người ta thường làm là thay đổi vị trí, cách đặt loa. Phòng nghe cũng đóng góp một phần không hề nhỏ và vì thế, việc xử lý âm học cho phòng cũng như chọn loa phù hợp với phòng nghe luôn là điều khiến nhiều người chơi cảm thấy đau đầu thực sự.

(Hết kỳ 2)

Bạn có thể tham khảo sản phẩm khác tại đây

Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 1)

Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 3)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lựa chọn số lượng loa hợp lý cho hệ thống âm thanh

Nguyễn Hào