Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 3)

Chất giọng (tone) là điều cuối cùng mà người nghe cần biết đến. Không chỉ từ những gì mà bản thu thể hiện, bản thân cảm nhận của người nghe cũng là yếu tố tác động đến khía cạnh này.

hẹ thong hifi

Nếu như sự hiện hữu là một yếu tố nặng tính chủ quan, chất giọng thậm chí còn chủ quan hơn thế. Tuy nhiên, đây vẫn là một yếu tố quan trọng nếu người nghe muốn có một trải nghiệm âm nhạc thật thú vị và trọn vẹn. Có người cho rằng chất giọng là bầu không khí chung mà bản thu âm thể hiện, thậm chí còn là cảm xúc được lồng vào bên trong màn trình diễn. Trường hợp của chúng ta, nói đến chất giọng là nói đến âm sắc của nhạc cụ và tiếng người hát.

Chất giọng nhìn chung có thể làm nên mọi khía cạnh của việc cảm thụ âm nhạc. Bên cạnh tác động của độ động và sự hiện hữu, việc đưa thêm chất giọng vào bản thu âm khiến nó trở thành một nguyên liệu tuyệt vời để phá vỡ những rào cản âm thanh, từ đó khiến bản nhạc trở nên thật đặc biệt, giàu cảm xúc và độc nhất.

Về cơ bản, khi nghe một dạng âm nào đó, chúng ta có thể phần nào tưởng tượng ra được chất âm của nó. Như vậy đây là yếu tố căn bản để giúp phân biệt giữa các nhạc cụ hay giọng người. Với mỗi nốt nhạc ta có thể phân biệt được đó là tiếng guitar hay sáo, trống… Trên góc độ vật lý, âm sắc khác nhau sẽ có cấu trúc và thành phần hài âm (harmonic) khác nhau, giúp người nghe cảm nhận chính xác âm thanh của từng nhạc cụ.

Khái niệm chất giọng thường được dùng để mô tả những âm thanh nhất định của một dải tần số nào đó, cao độ, âm sắc, về không khí của buổi biểu diễn, hay thậm chí là để nói về thái độ, cảm xúc của một người khi đang nói chuyện, đang hát hay trình diễn âm nhạc. Tất cả những khía cạnh này, và thậm chí còn nhiều hơn nữa, kết hợp với nhau tạo nên chất giọng mà ta muốn thu lại được trên hệ thống. Chất giọng tuyệt với nhất được minh họa bằng nhạc cụ, bằng giọng hát với sự sống động, tự nhiên và phong phú mà ta chỉ có thể nghe thấy ở những buổi biểu diễn âm nhạc trực tiếp.

Vì sao chúng ta cần quan tâm đến điều này?

Chất giọng có vẻ như là một trong những yếu tố xúc tác lớn nhất để kích thích phản ứng cảm xúc. Điều không may là không phải hệ thống nào cũng có thể thể hiện tốt điều này. Việc cải thiện yếu tố chất giọng cho một hệ thống âm thanh là điều khả thi, và cũng rất đáng để làm. Tuy nhiên, trước khi cải thiện yếu tố này, người nghe cần giải quyết được vấn đề của độ động và sự hiện hữu trước đã.

Làm thế nào để cải thiện được chất giọng mà không cần phải thay đổi thiết bị trong hệ thống, vốn dĩ cũng khá tốn kém?

Yếu tố chất giọng chủ yếu có liên quan đến cách đặt loa, từ vị trí, sự tách bạch, góc hướng loa cho đến việc nâng loa và cân chỉnh thời gian cho loa. Giả sử người nghe đã đạt được mục tiêu cải thiện cho độ động và sự hiện hữu, nhưng vì không biết đến khái niệm chất giọng, yếu tố này có thể bị ảnh hưởng tiêu cực bởi sự tách bạch loa. Nếu như tập trung quá nhiều vào sự tách bạch để xây dựng âm trường và âm hình, âm thanh sẽ bị mỏng và mất đi sự phong phú, dày dặn vốn có của mình.

Có một quy tắc chung để đảm bảo cho sự tách bạch, được áp dụng cho hầu hết loa và phòng nghe. Chúng ta lấy Y là khoảng cách từ tâm của tweeter bên trái cho đến tâm của tweeter bên phải, X là khoảng cách từ tai người nghe cho đến tweeter. Khoảng cách lý tưởng của Y sẽ bằng 80% X cộng trừ thêm với 5%. Bên cạnh đó, nếu muốn củng cố thêm cho sự hiện hữu và chất giọng, người nghe có thể đẩy hai loa sát vào nhau thêm một chút. Kể cả hướng góc loa (toe-in), độ cao của loa, góc nghiêng loa và độ cao từ tai người nghe cũng như vậy. Hãy điều chỉnh loa cho đến khi nào có được chất giọng mong muốn thì ngừng lại

Xử lý phòng nghe cũng phần nào tác động đến chất giọng. Phòng nghe càng có nhiều vật liệu mềm như gối, chăn, thảm, âm sẽ êm và ấm vì năng lượng và cường độ dải cao bị hấp thụ đi phần nào. Bên cạnh đó, một nguồn điện sạch, tốt sẽ góp phần làm cho độ động trở nên rõ ràng hơn, chất giọng vì thế mà trở nên hấp dẫn hơn. Ngược lại, phòng nghe có quá nhiều mặt phẳng nhẵn bóng, như nền gạch bông, tường sơn nước, trần quá thấp sẽ khiến cho âm thanh chói gắt, khó nghe. Nguồn điện cho hệ thống không tốt sẽ khiến cho độ động bị nén lại, từ đó tiếng sẽ đanh, khô, cứng và sạn, trở nên khó nghe và kém trung thực hơn. Chất giọng vì thế mà trở nên thiếu cảm xúc hơn.

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 1)

Độ động, sự hiện hữu và chất giọng – 3 yếu tố nâng tầm trải nghiệm âm nhạc (phần 2)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những loại rung chấn cần xử lý trong hệ thống âm thanh

Nguyễn Hào