Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 4)

Trong phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu về ảnh hưởng của Cuộc chiến âm lượng từ một trong những giai đoạn rất quan trọng: quá trình sản xuất âm nhạc.

Trong một khoảng thời gian dài, xu hướng sản xuất nhạc thường gặp là làm cho đĩa CD hoặc file nhạc số càng lớn tiếng càng tốt, nhất là khi so với các sản phẩm thương mại khác. Người dùng có thể nhận ra mức độ ồn ào dễ dàng bằng cách chỉnh âm lượng, chỉ cần đẩy nhẹ đi cũng đã rất ồn ào rồi. Có thể thấy mức độ lớn tiếng này thường có mục đích là để cạnh tranh, thường gây tổn hại rất nhiều đến bản nhạc tự nhiên.

san xuat am nhac 1

Ở thời kỳ khi mà mọi thứ đều thuần analog, từ bàn mixing, máy chạy băng, đĩa vinyl cho đến các phương tiện, thiết bị âm thanh khác, tất cả đều có một ngưỡng tham chiếu trung bình – về cơ bản là mức tín hiệu trung bình cho các bản thu. Cao hơn ngưỡng tham chiếu này là một khoảng có giới hạn nhất định và được gọi là “headroom”, có thể chứa được các đỉnh tín hiệu âm thanh mà không xuất hiện hiện tượng xén ngọn. Khoảng này cho phép các nhạc cụ khác nhau có thể thu lại và chơi với mức độ lớn tiếng nhất định, trong khi vẫn duy trì được yếu tố độ động của bản nhạc.

Bước sang thời kỳ của âm thanh digital, các bộ chuyển đổi được dùng ở thời kỳ sơ khai của quá trình master đĩa CD và ngay cả chính hệ thống âm thanh cũng không đạt được chất lượng mong muốn. Để đạt được chất lượng âm thanh cao nhất, các mức tín hiệu phải đạt đỉnh gần với ngưỡng 0dBFS (tức mức tín hiệu cao nhất có thể đạt được trên một file nhạc digital không nén). Hậu quả là ngưỡng tham chiếu trở thành ngưỡng xuất hiện xén ngọn tín hiệu, và khoảng headroom bị loại bỏ đi hoàn toàn, trở thành một trong những yếu tố đầu tiên bị Cuộc chiến âm lượng ảnh hưởng đến.

Các nhà sản xuất âm nhạc nhận ra rằng họ có thể sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để “đẩy” tín hiệu âm thành lên ngày càng gần với ngưỡng tín hiệu đỉnh tối đa của hệ thống. đơn giản bởi vì định dạng CD không xuất hiện những giới hạn về mặt vật lý, cũng chẳng hoạt động giống như máy cắt đĩa than. Phương thức phổ biến dùng để đẩy mức âm lượng của file nhạc số hay đĩa CD là sử dụng các kỹ thuật giới hạn và nén, thường kết hợp cùng một số phương pháp định dạng phổ để từ đó tăng mức năng lượng trung bình và giảm hệ số đỉnh (crest factor) xuống mức tối thiểu. Các phương pháp này có tác dụng vì chúng ta thường cảm nhận mức độ lớn tiệng dựa vào mức năng lượng trung bình của bản thu. Mức năng lượng trung bình càng cao bao nhiêu thì bản thu sẽ càng ồn ào, lớn tiếng bấy nhiêu. Thuật ngữ thường dùng để mô ta quả trình này là “chuẩn tắc hóa đỉnh” (peak normalization), có nghĩa là tăng mức tín hiệu để đỉnh của nó có thể đạt tới một ngưỡng tối đa đã được xác định. Tuy nhiên, mặt trái của kỹ thuật này là giờ đây, ta đã mất đi khoảng headroom, vì thế độ động mang nhạc tính không còn không gian để lưu lại nữa. Chúng ta không thể nâng mức đỉnh lên được, chỉ có mức năng lượng trung bình là có thể tăng thêm. Trong một số trường hợp đặc biệt, bản thu sẽ bị nén quá mức.

Việc nén tín hiệu ở mức độ cực cao thực ra không phải điều gì đó quá tệ: nó cũng có hiệu quả giống như bất cứ hiệu ứng âm nhạc nào, và hiện tại nó đã trở thành một phần của đặc tính âm thanh trên một vài thể loại nhạc nhất định. Ở phạm vi này, việc nén mức độ cực cao rất hữu ích vì nó được dùng để tạo nên những hiệu ứng chỉ nó có được. Tuy nhiên, khi sử dụng phương pháp này để khiến cho bản thu to tiếng hơn, nó sẽ phần nào gây hại đến bản thu cả về mặt kỹ thuật (tạo ra xén ngọn tín hiệu cũng như một vài loại méo khác) cũng như về mặt nhạc tính ở mức độ nào đó. Mức độ thiệt hại mà việc nén tín hiệu ở mức độ cực cao khá đa dạng, từ không thể nhận ra cho đến cực kỳ rõ rệt, tùy vào kỹ thuật của kỹ sư master cũng như yêu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, vì kỹ thuật này có những ảnh hưởng không tốt đến chất lượng âm thanh, nhiều người tin rằng không phải sử dụng nó vẫn là tốt nhất. Đó là những gì mà ngành công nghiệp TV đã làm trong suốt vài năm qua, và đó cũng có thể là nguồn gốc của công nghệ chuẩn hóa độ lớn tiếng mà ta được thấy ngày nay.

(Hết kỳ 4)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 1)

Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 2)

Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 3)

Nguyễn Hào

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Tìm hiểu về phòng đo Jupiter bí mật của Dynaudio