ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 2)

ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 2)

Tuesday 29/01/2019 8:00 am GMT +7

Xem thêm:

Trong phần này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những khác biệt nổi bật của loại bóng đèn preamp ECC83 / 12AX7 và cùng xem những khác biệt đó có ảnh hưởng như thế nào.

Đặc điểm 1: Đĩa đèn dài / đĩa đèn ngắn

Trước khi bắt đầu tìm hiểu về các khác biệt ở đèn ECC83 / 12AX7, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cấu tạo cơ bản của một bóng đèn điện tử. Bóng đèn điện tử có hai chi tiết cơ bản là dây tóc (cathode) và một mảnh kim loại gọi là đĩa đèn (anode). Khi hoạt động, dây tóc bị đốt nóng đến mức electron thắng sự liên kết của kim loại và sẵn sàng nhảy ra khỏi bề mặt kim loại của dây tóc. Lúc này các electron ở cathode sẽ bị hút về phía anode, tạo thành một “dòng chảy”. Dòng chảy ấy gọi là dòng điện, đo bằng đơn vị amp.

Bong den ECC83 chat luong

Bóng đèn chỉ có một cathode và một anode gọi là đèn hai cực (diode). Vì dòng điện chỉ có thể chuyển từ cathode sang anode nên đèn hai cực được dùng để đổi đổi dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều (vì thế mà bóng này còn gọi là bóng chỉnh lưu). Tuy nhiên, ECC83 là đèn ba cực kép (dual triode), như vậy loại bóng đèn này còn phải có một bộ phận nhỏ nữa gọi là là lưới đèn (cực G). Đây là một lưới sắt nhỏ đặt giữa cathode và anode. Tùy theo điện áp của lưới đèn mà dòng điện từ cathode đến anode có thể bị khống chế, làm cho xuất hiện hoặc không xuất hiện, trị số lớn lên hoặc nhỏ đi. Một sự biển đổi nhỏ ở lưới cũng làm cho dòng điện bị biến thiên lớn. Vì thế đèn ba cực có khả năng khuếch đại và lưới là tác nhân quan trọng quyết định sự khuếch đại đó.
Tuy nhiên, trong phạm vi của phần này, chúng ta sẽ chỉ nghiên cứu một bộ phận duy nhất: đĩa đèn (anode). Nhìn chung bóng đèn 12AX7 / ECC83 có hai loại chính: loại đĩa đèn dài (17mm) và loại đĩa đèn ngắn (14mm). Biết được sự khác biệt giữa hai loại đèn này rất quan trọng vì cũng từ đây, chất âm của chúng sẽ cực kỳ khác nhau. Bóng đèn 12AX7 với đĩa đèn dài chính là một trong những loại đèn ba cực kép đầu tiên được chế tạo ra. Các hãng như RCA, Mullard, Amperex, GE hay Ken-Rad trước đây sản xuất loại này rất nhiều. Tuy nhiên, đĩa đèn dài hơn cũng đồng nghĩa với việc giá sẽ cao hơn so với loại đĩa đèn ngắn. Một trong những bóng 12AX7 đĩa đèn dài đầu tiên được sản xuất là bóng Blackplate Ken-Rad, vốn có chất lượng rất cao.
Bóng 12AX7 đĩa đèn ngắn bắt đầu được sản xuất vào thập niên 60 bởi các công ty ở Mỹ. Không lâu sau thì các công ty ở châu Âu như Philips, Mullard và Amperex cũng bắt đầu làm theo. Các hãng bắt đầu nghiên cứu bóng đĩa đèn ngắn ban đầu với mục đích là để tạo ra loại bóng có tuổi thọ cao, có thể chống nhiễu ồn và tạp âm microphonic.

Bong den ECC83 dep

Sự khác biệt lớn nhất giữa loại đĩa đèn dài và loại đĩa đèn ngắn có thể gói gọn trong ba điểm sau: âm thanh 3 chiều, sự sống động và độ mở. Nhìn chung, loại đĩa đèn dài sẽ thể hiện âm thanh lớn hơn so với loại đĩa đèn ngắn. Tuy nhiên, các bóng này đôi lúc dễ bị lẫn nhiễu ồn và tạp âm microphonic. Loại đĩa đèn ngắn sử dụng trên guitar amp hoạt động ổn định hơn, đặc biệt là khi được lắp vòng đeo giảm chấn (tube damper). Đôi khi khác biệt trong chất âm của hai loại đèn này rất nhẹ. Thường người ta sẽ lựa chọn loại đĩa đèn dài hoặc đĩa đèn ngắn tùy theo sở thích. Tuy nhiên vẫn có những ngoại lệ nhất định, chẳng hạn bóng Tungsram và bóng Mullard I61 ECC83 cũng có âm thanh rất lớn, không thua kém gì các loại đĩa đèn dài.

Đặc điểm 2: Đĩa đèn đen / Đĩa đèn xám.

Điều thú vị nằm ở chỗ sự khác biệt này thường xuất hiện ở các loại bóng đèn cổ điển do Mỹ sản xuất chứ không hay thấy ở các bóng đèn châu Âu hay bóng đèn mới. Những bóng đèn 12AX7 đầu tiên đều có đĩa đèn màu đen, và đây cũng là những bóng đèn được săn lùng nhiều nhất vì chất âm tuyệt vời của chúng. Nhà sản xuất của loại bóng này gồm RCA, Sylvania, Tung-Sol, Raytheon và Ken-Rad. Bóng Ken-Rad là một trong những bóng đèn có đĩa màu đen đầu tiên, được sản xuất vào năm 1949.
Cũng ngay ở chính nước Mỹ, các loại bóng đèn với đĩa màu đen sở hữu chất âm rất khác so với bóng có đĩa đèn mày xám. Nếu so sánh, các bóng 12AX7 có đĩa đèn màu đen có thể ngang đẳng cấp với những bóng đèn ECC83 cao cấp nhất của châu Âu. Nhìn chung, đèn 12AX7 đĩa đen sẽ có chất âm ấm hơn, phức tạp hơn, độ hài hòa cao hơn và cảm giác đầy đặn hơn so với các bóng đĩa xám. Khác với các bóng Mỹ vốn mang chất âm trung tính, bóng 12AX7 đĩa đen tập trung nhiều vào các méo hài bậc chẵn hơn là các dải âm cơ bản. Âm thanh của chúng rất ngọt và đầy đặn khi được thể hiện trên guitar amp, và khi chơi lớn có thể thể hiện được sự phức tạp, uy lực nhưng không kém phần hài hòa vốn rất ít thấy.

Bong den ECC83 hay

Ngay chính bản thân các bóng 12AX7 đĩa đèn màu đen của các hãng khác nhau cũng có chất âm khác nhau. Một vài loại tập trung vào các dải cao, một vài loại lại ấm hơn, có chiếc âm rất mạnh, có chiếc âm lại khá sắc ngọt. Những bóng 12AX7 đĩa đèn màu đen do RCA sản xuất khá dễ phân biệt do có màu hơi dại và lớp chất thu hình móng ngựa hoặc hình vuông (getter – Chất dùng trong đèn điện tử để khử khí còn sót lại sau khi đã hút chân không). Các bóng Sylvania có màu sáng hơn nhiều và lớp chất thu có hình vuông. Bóng Raytheon cũng có màu rất sáng và sử dụng chất thu halo. Bóng Ken-Rad và bóng Tung-Sol có chất lượng rất cao và cũng rất hiếm. Nếu như có thể tìm thấy các bóng đèn 12AX7 có đĩa màu đen thì không nên bỏ qua, chúng sẽ là sự thay thế tuyệt vời cho các bóng 12AX7 đĩa xám.

(Hết kỳ 2)

Xem:

ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 1)

ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 2)

ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 3)

ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 4)

ECC83 – Những bóng đèn preamp huyền thoại (phần 5)

Bạn có thể tham khảo video khác tại đây

So sánh Ampli bán dẫn – Ampli đèn điện tử

Thanh Tùng

Từ khóa:

Phụ kiện Audio