Giao hưởng là gì (Phần 3)

Ở kỳ này, chúng ta sẽ tìm hiểu về những đặc điểm còn lại của Giao hưởng và một số bản nhạc nổi tiếng, đáng để nghe khi bắt đầu với thể loại này.

Chúng ta biết rằng không ít bản nhạc giao hưởng đã được định sẵn một cách khéo léo để thông qua đó, nhà soạn nhạc có thể kể lại một câu chuyện cụ thể. Một trong những ví dụ rõ nhất là bản Giao hưởng số 11 của Shostakovich, kể lại những sự kiện trong cuộc nổi dậy Chủ nhật Đẫm máu năm 1905 ở St. Petersburg. Một vài bản nhạc khác lại thể hiện suy nghĩ, cảm xúc, hồi ức để từ đó gợi lên một chủ đề cụ thể – chẳng hạn như các bản giao hưởng ườn Ý (số 4) và bản giao hưởng Scotland (số 3) của Mendelssohn, hay bản giao hưởng số 1 của John Corigliano (để tưởng niệm cho những người qua đời vì bệnh AIDS). Nhiều nhà soạn nhạc giao hưởng thậm chí còn lấy cảm hứng từ những cảm xúc tôn giáo sâu sắc (Bruckner) hoặc hiện sinh (Mahler).

dan giao huong

Một số nhà soạn nhạc vĩ đại gắn bó với thể loại này tới mức họ gần như không viết bất cứ tác phẩm nào khác ngoài giao hưởng. Chẳng hạn, Bruckner viết rất nhiều tác phẩm dành cho dàn hợp xướng được đánh giá cao, nhưng ông rất hiếm khi viết nhạc không phải giao hưởng và chúng cũng không được nổi tiếng bằng. Một số người khác, chẳng hạn như Wagner hay Verdi, thậm chí còn chẳng một lần bận tâm đến việc làm phong phú kho tàng tác phẩm của mình với những thể loại khác. Có một vài người miễn cưỡng tiếp cận hình thức này – Stravinsky sáng tác bốn bản giao hưởng, nhưng không bao giờ đánh số thứ tự cho chúng. Nhưng nói chung, ở bất cứ bản nhạc giao hưởng nào, ta cũng có thể thấy được sự chân thanh của nhà soạn nhạc cũng như trình độ bậc thầy, khả năng sáng tác cá nhân mà họ thể hiện trong đó. Bởi lý do này, mỗi khi nói về một nhà soạn nhạc nào đó, chúng ta thường liệt kê các tác phẩm giao hưởng trong những bản nhạc quan trọng nhất trong sự nghiệp của họ. Và tất nhiên chúng cũng hay nằm trong số những bản nhạc được biểu diễn hay thu âm nhiều nhất.

Mozart va Beethoven

Nói về Giao hưởng, hiển nhiên chúng ta chẳng thể bỏ qua “lời nguyền số 9 định mệnh”. Beethoven qua đời sau khi bản giao hưởng số 9 ra mắt được vài năm và ông đang viết dang dở bản số 10. Anton Bruckner, nhà soạn nhạc người Áo cũng qua đời trước khi viết bản giao hưởng số 9. Antonín Dvořák, nhà soạn nhạc người Czech qua đời ở tuổi 63, bản giao hưởng số 9 cũng là bản nhạc cuối cùng đời ông. Nhà soạn nhạc người Áo Gustave Mahler thậm chí còn tin rằng 9 bản giao hưởng là giới hạn và không một nhà soạn nhạc vĩ đại nào vượt qua được nó. Mahler viết được 9 bản giao hưởng nhưng không đánh số, đến bản số 9 ông còn không dám gọi đó là “giao hưởng” để né tránh lời nguyền. Sau khi phát hành, ông an tâm viết tiếp bản nhạc thứ 10 và xem nó như bản giao hưởng số 9. Rất tiếc, sức khỏe ông dần suy yếu và cuối cùng qua đời ở tuổi 51 vì viêm phổi. Bản nhạc thứ 10 đã xong ở giai đoạn nháp. Về sau có những nhà soạn nhạc như Kurt Atterberg, Ralph Vaughan Williams, Roger Sessions, Egon Wellesz, Alexander Glazunov, hay Malcolm Arnold qua đời sau khi hoàn thành 9 bản giao hưởng.

Lời nguyền số 9 có vẻ đáng sợ đến mức sau thời của Mahler, các nhà soạn nhạc cố gắng né nó ra bằng cách đặt tên khác đi cho tác phẩm của mình. Chẳng hạn, chính Mahler từng đặt tên cho bản giao hưởng số 9 là Das Lied Von Der Erde (bài ca Trái Đất) thay vì đánh số. Bruckner đánh số thứ tự khá buồn cười, trong các tác phẩm của ông chúng ta còn có thể thấy bản giao hưởng số 0 và số 00. Nếu như nhìn vào danh sách những nhà soạn nhạc cổ điển qua đời sau khi đã hoàn thành 9 bản giao hưởng, chúng ta sẽ thấy rằng phần lớn đều sống rất thọ, hơn 80 tuổi. Thời nay nhiều nghệ sĩ vẫn viết được hơn 10 bản giao hưởng mà vẫn sống khỏe. Có thể thấy rằng lời nguyền số 9 có thể không phải là sự thật, nhưng điều hài hước ở đây là nó cho ta thấy giới nghệ thuật khi xưa đã từng mê tín đến mức nào.

ban giao huong so 9

Để kết thúc loạt bài viết, dưới đây sẽ là danh sách một số bản giao hưởng dễ nghe cho những người mới bắt đầu, để từ truyền cảm hứng cho họ tiếp tục khám phá thêm về thể loại này:

Mozart: Bản giao hưởng số 40 (McKerras, Prague Chamber, Telarc)

Beethoven: Bản giao hưởng số 5 (Kleiber, Vienna Philharmonic, DG)

Rachmaninov: Bản giao hưởng số 2 (Previn, London Symphony Orchestra, EMI)

Dvorak: Bản giao hưởng số 8 (Kertesz, LSO, Decca)

Tchaikovsky: Bản giao hưởng số 6 (Haitink, Royal Concertgebouw, Philips)

Và một loạt các bản giao hưởng tuyệt vời khác, không thuộc diện đại chúng để người nghe có thể tham khảo thêm:

Vaughan Williams: Bản giao hưởng số 5 (Boult, London Philharmonic, EMI)

Mahler: Bản giao hưởng số 7 (Tilson Thomas, SF Symphony, SFS Media)

Bruckner: Bản giao hưởng số 8 (Celibidache, Munich PO, EMI)

Nielsen: Bản giao hưởng số 4 (Davis, London Symphony Orchestra, LSO Live!)

Corigliano: Bản giao hưởng số 1 (Shimoni, Yomiuri Nippon SO, Avex)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Giao hưởng là gì (Phần 1)

Giao hưởng là gì (Phần 2)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử Munich High End Show

Nguyễn Hào