Hệ thống stereo và sự chân thực giống như ngoài đời (phần 1)

Các hệ thống stereo được đánh giá là có chất lượng tốt khi tái hiện lại được sự sống động của một buổi biểu diễn trực tiếp. Tuy nhiên, các tiêu chí nào có thể đánh giá được điều này?

Để đánh giá về sự trung thực của một hệ thống, có bốn thông số sau mà người kiểm tra cần quan tâm: đáp tuyến tần số, nhiễu ồn, méo tiếng và các sai lệch liên quan đến thời gian. Có các yếu tố như các tiếng ì ì (hum), vo vo (buzz) ở âm nền sẽ được xếp vào mục nhiễu ồn, méo do lệch tốc độ trên đĩa than (wow) và trên băng cối (flutter) được xếp vào sai lệch liên quan đến thời gian. Lại cũng có những yếu tố bao hàm nhiều hơn một thông số, chẳng hạn như nhiễu ringing – vốn có ảnh hưởng đến đáp tuyến tần số vừa là nhiễu ồn vừa là sai lệch liên quan đến thời gian. Dù vậy, bốn thông số trên vẫn là bốn thông số cơ bản định nghĩa nên sự trung thực của âm thanh.

Huong dan dat vi tri loa cho he thong stereo

Khi có bất cứ ai cần tư vấn nên mua power-amp hay DAC nào, trước hết nên giúp họ hiểu được sự quan trọng của việc đo đạc các thông số, và chỉ ra rằng các thông số quan trọng mà nhà sản xuất đưa ra có thể tin tưởng được. Các thiết bị âm thanh hiện đại, được sản xuất những năm gần đây có chất lượng đủ tốt để tạo sự trong suốt, có thể nghe rõ phần lớn các chi tiết. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc khả năng gây méo tiếng của chúng thấp đến mức nếu chỉ nghe qua sẽ không thể phát hiện ra được thay đổi, ngay cả khi các thiết bị đo đạc chỉ ra rằng có sự khác biệt.

Điều đó cũng đồng nghĩa là nếu được so sánh một cách căn kẽ, hầu hết DAC và power-amp cũng như nhiều thiết bị khác sẽ có chất âm tương đối giống nhau vì chúng thể hiện rất ít chất âm riêng của mình. Kể cả khi nghe được sự thay đổi trong âm thanh, các kỹ sư cũng có thể chỉ ra được rằng đó là loại méo tiếng nào và bao nhiêu là đủ để ảnh hưởng xấu đến trải nghiệm. Độ méo tiếng lên đến 10% rất dễ bị phát hiện, còn nhiễu jitter thấp hơn mức nhạc bình thường 110dB sẽ chẳng bao giờ bị nghe thấy.

Tất nhiên, khi đọc đến đây, chắc chắn có người sẽ phản bác rằng không thể đo được các thông số của một dàn nhạc giao hưởng, hay nếu như hầu hết các thiết bị âm thanh đều có sự trong, rõ chi tiết, vì sao hệ thống stereo của họ không thể hiện được chất âm giống như khi họ nghe ở buổi biểu diễn trực tiếp. Tất nhiên, trải nghiệm khi nghe trực tiếp giao hưởng hay bất cứ thể loại nhạc nào đều thuần túy mang tính chủ quan, trong khi khả năng biểu diễn của thiết bị hoàn toàn dựa trên khoa học và có thể đo đạc một cách chính xác.

Dĩ nhiên, chẳng ai có thể định nghĩa được một bản nhạc có giá trị như thế nào, trừ với bản thân. Chỉ vì có người không thích một thể loại nhạc nào đó, như cổ điển hay nhạc vàng, điều đó cũng không có nghĩa là những thể loại ấy không hay. Hơn nữa, gu âm nhạc có thể thay đổi theo thời gian. Chẳng hạn, buổi công diễn đầu tiên của bản The Rite of Spring năm 1913 do Igor Stravinsky sáng tác ở thời điểm đó bị đánh giá rất tệ, khiến người xem phải phẫn nộ, thế nhưng ngày nay đây lại được xem là một trong những buổi công diễn xuất sắc nhất. Ngay cả gu âm nhạc của mỗi cá nhân cũng sẽ thay đổi. Người nghe ở một thời điểm nhất định có thể cực kỳ thích bản nhạc này, nhưng sẽ cảm thấy chán nó nếu như nghe quá nhiều lần. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn không ảnh hưởng gì đến sự chính xác của hệ thống âm thanh cả.

Tuy nhiên, câu hỏi thứ hai liên quan đến việc vì sao hệ thống stereo không thể đem lại cảm giác như ở một buổi biểu diễn thực tế lại khó trả lời hơn nhiều. Chắc chắn rằng sự khác biệt giữa màn trình diễn ở sân khấu và phòng nghe không phải là do thiết bị âm thanh thiếu chính xác. Một đồng hồ volt kế có thể chỉ ra sự sai khác về pha rất nhỏ, hay thay đổi về âm lượng chỉ 0.02dB, thế nhưng không ai có khả năng nghe được các khác biệt này.

Fast Fourier Transform

Cũng tương tự như vậy, hiển thị FFT (Fast Fourier Transform) ở trên các phần mềm chỉnh sửa audio có thể nhận diện được độ méo tiếng cực kỳ thấp của một thiết bị, đến mức -130dB trên sóng sine của một test tone, thế nhưng ngay cả những audiophile tài năng nhất cũng khó mà nghe được méo tiếng nhỏ đến mức ấy.

Với loa thì đó lại là một câu chuyện khác. Sự khác biệt về chất âm của loa chủ yếu là do sai khác về đáp tuyến làm thay đổi cân bằng tần số ở các mức độ khác nhau. Bên cạnh đó, mỗi cặp loa sẽ lại có cộng hưởng với những tần số nhất định. Thế nhưng, sự trung thực của hệ thống âm thanh và loa không phải là nguyên nhân chính khiến cho màn thể hiện ở phòng nghe không giống với những gì mà chúng ta nghe được tại một buổi biểu diễn thực sự.

(Hết phần 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Hệ thống stereo và sự chân thực giống như ngoài đời (phần 2)

Hệ thống stereo và sự chân thực giống như ngoài đời (phần 3)

Hệ thống stereo và sự chân thực giống như ngoài đời (phần 4)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những điều cần lưu ý khi chăm sóc đĩa than

Nguyễn Hào