Hệ thống stereo và sự chân thực giống như ngoài đời (phần 2)

Một điểm quan trọng làm nên khác biệt giữa chất âm của hệ thống âm thanh và màn biểu diễn trực tiếp là đặc tính âm học. Vậy nó có tác động như thế nào?

Mấu chốt thực sự để làm nên sự khác biệt to lớn chính là các đặc tính âm học. Hãy thử quên đi việc làm thế nào để âm thanh được tái tạo lại có chất âm giống như biểu diễn trực tiếp, và chú ý xem các nhạc cụ tạo nên âm thanh ra sao. Việc tiếng violin được thu lại và chơi qua cặp loa trong phòng khách không giống như tiếng violin được thể hiện trực tiếp ở căn phòng đó chẳng có bất cứ liên quan nào đến sự chính xác của thiết bị. Cần biết rằng trường phát xạ (radiation pattern) của loa hoàn toàn khác với của violin. Đối với các dải trung và cao, một chiếc loa có dạng hình hộp sẽ tỏa âm thanh về phía trước, sau đó mở rộng về hai bên khi khoảng cách từ loa tăng dần. Tuy nhiên, với các dải từ 300Hz trở xuống, hầu hết các loa đều có xu hướng tỏa âm về nhiều hướng khác nhau, gần như tạo thành một trường âm có hình cầu. Ở dải 100Hz, mọi âm thanh gần như tỏa đều ra các hướng.

he thong am thanh vom

Ngược lại, đối với violin, các dải tần số khác nhau sẽ tỏa ra âm thanh về các hướng khác nhau. Các dải cao chủ yếu phát ra từ tấm mặt trước của đàn, các dải trầm dồn xuống dưới và thoát ra từ một bên đàn. Hầu hết các nhạc cụ trong bộ trống cũng đều có hướng tính rất cao. Do đó, cùng dải tần số nhưng khi chúng phát ra từ loa hay từ đàn thì cách chúng va chạm với vách tường, sàn nhà hay trần nhà sẽ rất khác nhau. Tất nhiên, âm thanh phản hồi ở những vị trí khác nhau sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến âm thanh mà hung ta nghe được.

Bên cạnh đó, âm thanh phản hồi từ một căn phòng trong nhà sẽ xuất hiện sớm và chạm đến người nghe sớm hơn so với âm phản hồi trong một khán phòng rộng. Âm phản hồi của phòng trong nhà cũng mạnh hơn vì các ranh giới trong căn phòng rất hẹp, khiến độ suy hao bởi khoảng cách tương đối nhỏ. Tương tự như vậy, các dải cao sẽ đi nhanh và xa hơn các dải trầm, vì thế âm phản hồi ở trong nhà sẽ thiên sáng hơn so với ở khán phòng.

sourround sound featured 1

Khi các loa surround xuất hiện, kỹ sư âm thanh có thể dễ dàng tái tạo lại âm thanh của một không gian rộng bằng những kỹ thuật rất đơn giản, chỉ cần tạo độ trễ cho âm thanh từ loa đằng sau và suy hao các dải tần số cao là được. Điều này sẽ khiến người nghe có cảm giác như tường ở đằng sau có vẻ như xa hơn bình thường. Trên thực tế, rất nhiều AV receiver hiện nay cho phép tạo các hiệu ứng môi trường khác nhau nhằm phục vụ mục đích này. Hầu hết các hiệu ứng âm thanh trong phim cũng được xử lý để mang hiệu ứng surround hay độ trễ mà nhà sản xuất hoặc các kỹ sư mong muốn. Tuy nhiên, để các hiệu ứng này trở nên đáng tin hơn, phòng nghe phải được xử lý thật tốt để ngăn chặn cộng hưởng sớm xuất hiện, có thể làm hỏng tác dụng của hiệu ứng. Đáng buồn là ngay cả ở thời điểm hiện tại, nhiều người vẫn chưa thực sự hiểu hết được tầm quan trọng của việc xử lý âm học cho phòng nghe hoặc rạp hát tại gia.

Đối với các nhạc cụ điện tử như synthesizer hay guitar điện, việc xử lý tín hiệu để chất âm của chúng giống như đang được chơi trực tiếp trong phòng cũng sẽ dễ dàng hơn so với nhạc cụ acoustic truyền thống. Bản chất thực sự của nguồn âm thanh do guitar điện phát ra cũng là từ loa tích hợp với ampli kết nối với guitar. Vì thế, nếu như đang chơi một bản nhạc thu tiếng guitar điện qua hệ thống âm thanh, chất âm của nó sẽ rất giống như khi chiếc guitar điện đó thể hiện trực tiếp trong căn phòng tại đúng vị trí của hai loa (hoặc ở một điểm giữa hai loa trái phải).

surround stereo

Tuy nhiên, để làm được như vậy, micro thu âm cần phải được đặt rất gần với loa của ampli nhằm tránh thu lại các hiệu ứng âm thanh xung quanh từ căn phòng. Đó cũng là cách mà guitar điện thường được thu âm. Hoặc, chúng ta có thể thu âm guitar trực tiếp, không cần ampli mà sử dụng một plug-in amp-sim có khả năng mô phỏng lại âm thanh và méo tiếng của một chiếc ampli guitar thực thụ. Phương pháp này đặc biệt được áp dụng nhiều khi thu âm đàn bass điện, sử dụng pickup thay vì dùng micro và bass amp. Đôi khi micro vẫn được sử dụng, tùy vào thể loại, nhưng lúc nào cũng sẽ có pickup xuất hiện cùng để đảm bảo rằng tiếng đàn bass điện sẽ giống như khi chơi trực tiếp trong phòng và sử dụng một bass amp thực thụ.

(Hết kỳ 2)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây

Hệ thống Stereo và sự chân thực giống như ngoài đời ( phần 1 )

Hệ thống Stereo và sự chân thực giống như ngoài đời ( phần 3 ) 

Hệ thống stereo và sự chân thực giống như ngoài đời (phần 4)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Master Horn – Kiệt tác từ Viva Audio

Nguyễn Hào