Hướng dẫn lựa chọn mâm đĩa than: Yếu tố kỹ thuật (phần 2)

Trong kỳ này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu tiếp về những điều cần lưu ý đối với yếu tố kỹ thuật khi lựa chọn mâm đĩa than, tay cơ và cartridge.

Độ thuận của cartridge cùng khối lượng hiệu dụng của tay cơ sẽ hình thành nên một loại hệ cộng hưởng. Trong thuật ngữ kỹ thuật, hệ cộng hưởng này được gọi là hệ rung lò xo – khối. Sự kết hợp giữa độ thuận của cartridge và khối lượng hiệu dụng của tay cơ sẽ tạo ra rung chấn ở một tần số dễ dàng hơn ở những tần số khác. Để dễ hình dung, hãy thử tưởng tượng một quả cân được gắn vào đáy của một lò xo Slinky. Khi truyền động năng đến quả cân, lò xo sẽ di chuyển lên xuống ở tần số cộng hưởng, được quyết định tốc độ của lò xo (tương ứng với độ thuận của cartridge), lượng của khối (tương ứng với khối lượng hiệu dụng của tay cơ) cùng với việc mức động năng được truyền vào quả cân là nhiều hay ít. Tương tự như vậy, tay cơ và cartridge khi chuyển động sẽ bắt đầu tạo ra cộng hưởng tại tần số cộng hưởng của riêng chúng.

tay co 1

Năng lượng được truyền đến tay cơ và cartridge rất đa dạng, có thể do bề mặt đĩa cong vênh, hoặc từ các loại nhiễu rumble (nhiễu ồn tần số thấp), đĩa thu bị lệnh tâm (do lỗ tâm không đúng vị trí), hoặc do bước chân bên ngoài truyền năng lượng rung chấn vào thông qua sàn. Các nguồn năng lượng này đều có tần số rất thấp, có thể dưới 8Hz, có thể khiến tay cơ và cartridge rung chấn do rơi vào đúng tần số cộng hưởng của hệ thống. Tần số cộng hưởng của tay cơ – cartridge phải thấp hơn bất cứ tín hiệu âm nhạc nào, đồng thời cũng phải cao hơn tần số cộng hưởng của hệ treo, nếu không một lượng lớn méo tiếng sẽ phát sinh. Mặc dù cộng hưởng ở tay cơ và cartridge không thể tránh khỏi, chúng ta có thể điều chỉnh để hạ tần số của chúng xuống mức rất thấp, chỉ cao hơn tần số của rumble và mâm đĩa than bị cong vênh, nhưng vẫn thấp hơn những nốt nhạc trầm nhất ở trên rãnh đĩa. Để làm được điều đó, chúng ta cần phải khớp giá trị giữa khối lượng hiệu dụng của tay cơ và độ thuận của cartridge.

Có một loại rung chấn khác, không giống với cộng hưởng của hệ tay cơ – cartridge, đó là cộng hưởng của chính tay cơ khi không có cartridge đi kèm. Chúng ta gọi trường hợp này là rung chấn cấu trúc. Giống như quả chuông khi bị đánh sẽ rung lên tại chính tần số của nó, tay cơ sẽ rung lên trong một khoảng thời gian nhất định khi có một năng lượng tác độnglên nó. Những bộ phận khác nhau của tay cơ như máng (headshell), ống tay cơ có thể rung chấn tại những tần số cộng hưởng cấu trúc riêng. Ở những tay cơ được thiết kế tốt, các loại cộng hưởng này sẽ được cách ly và làm giảm chấn, hoặc chính bản thân cấu trúc để làm tay cơ, hoặc vật liệu được thay đổi để giảm rung chấn đi nhanh nhất có thể.

tay co mam dia than

Viêc ngăn chặn rung chấn ở tay cơ và cartridge có tầm quan trọng rất lớn lao. Tín hiệu âm thanh sẽ được sinh ra ở cartridge do chuyển động của cantilever. Nếu tay cơ và cartridge xuất hiện rung chấn dù chỉ ở mức độ nhỏ nhất, rung chấn ấy cũng sẽ được cartridge chuyển thành dòng điện. Vì cartridge không phân biệt được đâu là chuyển động từ rãnh đĩa (tín hiệu âm nhạc) và rung chấn của tay cơ, méo tiếng sẽ bị thêm vào cùng với tín hiệu âm thanh. Rung chấn tay cơ sẽ khiến độ cân bằng âm sắc bị thay đổi, khiến tiếng của nhạc cụ không còn được như trước, đồng thời cũng thay đổi cả cấu trúc độ động của bản nhạc, hủy hoại cả cảm giác về không gian cũng như âm hình của chính bản thu.

Và còn một điều rất quan trọng nữa cần lưu ý đến khi lựa chọn khớp giữa khối lượng hiệu dụng của tay cơ với độ thuận của cartridge. Trong rất nhiều trường hợp, các thông số do nhà sản xuất công bố không được chính xác hoàn toàn. Không hiếm trường hợp khối lượng hiệu dụng của tay cơ trong phần thông số khác xa so với thực tế. Cũng tương tự như vậy, thông số về độ thuận của cartridge nhiều khi cũng không được ghi lại chính xác.Do đó, để khớp giữa một cartridge với tay cơ chỉ dựa vào thông số của nhà sản xuất rất khó khăn. Đây chính là lúc kinh nghiệm của người bán hàng phát huy tác dụng. Với hàng trăm mâm đĩa than, tay cơ và cartridge phối ghép với nhau đã từng được thử nghiệm. Họ sẽ biết rằng phối ghép nào sẽ đem lại chất âm tốt nhất, hoặc phối ghép nào đảm bảo được yếu tố hiệu năng / giá thành, không cần phải đầu tư quá nhiều cho nó.

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Hướng dẫn lựa chọn mâm đĩa than: Yếu tố kỹ thuật (phần 1)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những bộ cơ mâm đĩa than thường gặp hiện nay

Nguyễn Hào