Lịch sử của audio (phần 3)

Alec Reeves phát minh ra PCM (Pulse-code modulation – điều biến mã xung) từ năm 1937. Thế nhưng phải tới thập niên 60 – 70, digital audio mới chính thức được thử nghiệm và nhanh chóng trở thành đối thủ cạnh tranh của analog.

Cuộc chiến digital và analog (I)

Có lẽ không có nhiều thứ có thể đặc biệt được như đĩa than. Công nghệ sử dụng bản thu như đĩa than đã tồn tại được hơn một thế kỷ. Câu hỏi đặt ra là vì sao một thứ cũ như vậy vẫn còn tồn tại được đến ngày nay? Cũng như phát minh loa sử dụng cuộn dây động của Rice và Kellogg (1924) đánh dấu cho thiết kế của loa màng nón từ đó về sau, đĩa than là một tiến bộ vượt bậc về công nghệ với chất lượng âm thanh khó có thể vượt qua được.

Alec Reeves

Alec-Reeves

Mặc dù nghe có vẻ hơi đi lùi so với thời đại nhưng trên thực tế, định dạng đĩa vinyl lâu đời nhất, loại 78 vòng / phút lại là một trong những loại có chất lượng tốt nhất. Đĩa 78 vòng / phút được sản xuất trong giai đoạn từ đầu thế kỷ 20 đến những năm 60 của thế kỷ trước, vì thế hầu hết những đĩa 78 còn tồn tại đều mang trên mình rất nhiều dấu tích ở rãnh đĩa do đầu kim để lại, đồng thời còn có khá nhiều nhiễu âm nền. Thế nhưng nếu nghe qua được những thứ đó, người nghe sẽ cảm thấy có điều kỳ diệu đang diễn ra: chất lượng thật như ngoài đời. Đó là sự thực, đĩa 78 quay nhanh hơn nhiều đĩa 33, và với tốc độ nhanh hơn thì rất nhiều thông tin âm học được truyền tải. Thế nhưng đĩa 78 chỉ có thể thu lại được vài phút ở mỗi mắt, vì thế về sau chúng bị thay thế dần bởi các đĩa LP có tốc độ 33 1/3 vòng / phút.

he thong dieu che ma xung

Đĩa than, cho dù ở tốc độ nào, cũng đều lưu thông tin lại dưới định dạng analog, hay còn gọi là tín hiệu liên tục. Để trích xuất tín hiệu này, người ta sẽ sử dụng đầu kim gồm điểm tiếp xúc rất nhỏ làm bằng kim cương lắp vào cantilever được làm từ nhôm, sapphire, boron hay các loại vật liệu khác chạy trên rãnh đĩa. Chuyển động trượt này sẽ tạo ra những tín hiệu điện vô cùng nhỏ bên trong cartridge bằng cách tạo ra chuyển động của nam châm hoặc cuộn dây ở đầu bên kia cantilever. Nó hoạt động giống như motor điện của driver, chỉ khác ở chỗ motor của driver biến dòng điện thành chuyển động, còn ở đây chuyển động biến thành dòng điện. Dòng điện rất nhỏ này có thể tạo thành âm nhạc đã là một điều đáng ngạc nhiên, thế nhưng nó còn không thua kém gì về mặt chất lượng âm thanh so với những định dạng hiện đại mới là điều đáng để lưu tâm nhất.

Vấn đề của đĩa than là chi phí làm đĩa khá đắt đỏ, mâm đĩa than và các thiết bị liên quan đến quá trình tái tạo âm thanh analog cũng tương tự vậy. Đĩa CD ra đời chính là để giải quyết những vấn đề của đĩa than – không còn phải lo đĩa bị xước hay bị bẩn, kim bị gãy, và tất nhiên để làm đĩa CD cũng rẻ hơn nhiều, chi phí chỉ bằng 1/5 so với đĩa than. Slogan marketing của CD đầu tiên là “Perfecting Sound Forever” (âm thanh hoàn hảo tồn tại mãi mãi), dù Sony và Philips hiểu rằng với một định dạng mới như vậy, không có gì là hoàn hảo cả. Và quả nhiên, đĩa CD xuống cấp rất nhanh, khiến người ta phải bỏ đi sau một thời gian sử dụng. Chưa kể, thời kỳ đầu người ta còn lạm dụng cụm từ CD khá nhiều, vô tình suýt làm hại chính nó. Các hãng thu âm lớn quảng cáo rằng CD là một định dạng mới và sử dụng những công nghệ mới để từ đó tăng giá đĩa lên, đồng thời buộc người nghe phải từ bỏ bộ sưu tập đĩa analog truyền thống để đi theo xu hướng mới của thị trường. Tuy nhiên, họ không ngờ rằng việc âm nhạc được chuyển thành bit dữ liệu đã khiến nó trở nên cực kỳ dễ sao lưu, để lại hậu quả lâu dài cho vấn đề bản quyền nhạc và thị trường đĩa sau này.

pulse code modulation

Đã hơn 30 năm kể từ khi định dạng đĩa CD xuất hiện và cho đến nay, vẫn chưa ai khẳng định digital tốt hơn đĩa than truyền thống. Họ chỉ có thể nói rằng đó là hai định dạng với kết quả đem lại rất khác nhau, không cái nào tốt hơn mà chẳng cái nào dở hơn. Ngay cả trên các tạp chí audio nổi tiếng, khi giới thiệu sản phẩm, người ta cũng thường cố nói rằng sản phẩm đó “đem lại chất âm rất tự nhiên, giống như analog”. Và cho đến nay, cũng chưa ai thực sự giải thích được rằng vì sao con người luôn  yêu thích chất âm của analog, cho dù họ thường đòi hỏi sự chính xác, trung tính tuyệt đối mà chỉ digital mới mang lại được. Nhưng suy cho cùng, có phức tạp như vậy mới chính là con người.

(Hết kỳ 3)

Lịch sử của audio (phần 1)

Lịch sử của audio (phần 2)

Lịch sử của audio (phần 4)
Bạn có thể tham khảo sản phẩm khác tại đây

Hướng dẫn cơ bản cho đặt vị trí loa trong hệ thống stereo

Nguyễn Hào