Loa kiểm âm – Điều gì làm nên một sản phẩm chất lượng?

Loa kiểm âm – Điều gì làm nên một sản phẩm chất lượng?

Monday 25/03/2019 4:57 pm GMT +7

Xem thêm:

Loa kiểm âm phòng thu là một sản phẩm đang ngày càng phổ biến, không chỉ ở các studio mà ngay cả ở những hệ thống nghe nhạc phổ thông. Điều gì làm nên sự hấp dẫn của loa kiểm âm và một đôi loa kiểm âm như thế nào thì được coi là chất lượng tốt?

Ở một bài viết trước đây của Tapchihifi, chúng tôi có nhắc đến cặp loa kiểm âm Yamaha NS10M. Đó là một cặp loa kiểm âm được xem như là mẫu mực cho các thế hệ loa kiểm âm sau này. Thế nhưng, đây cũng là một trong những cặp loa gây tranh cãi nhất mọi thời đại. Khả năng cân bằng chung của cặp loa này rất đáng để đặt câu hỏi bởi thoạt nghe, có vẻ như âm trung thiếu mất sự cân bằng, trong khi âm cao lại quá sáng (do đó mới có mẹo nhét khăn giấy vào tweeter để làm trầm âm cao xuống một chút). Nếu như chất âm của cặp loa do Yamaha sản xuất vẫn khiến người nghe phải đặt nghi vấn, vậy khi tìm mua loa kiểm âm cự ly gần (nearfield monitor), ta cần phải chọn cặp loa có chất âm như thế nào?

Loa kiem am

Chỉ có hai từ đơn giản, đó chính là “trung tính” – không quá chói nhưng cũng không quá nặng về trầm. Nếu như tiêu chí mà các kỹ sư âm thanh đặt ra cho bản thu của mình là có chất âm nghe được trên càng nhiều hệ thống càng tốt, từ những hệ thống âm thanh trị giá hàng nghìn đô la cho đến sóng radio AM hay các file nhạc số chất lượng thấp như MP3, vậy thì chất âm của loa kiểm âm càng gần với đại chúng càng tốt. Quan điểm tương tự cũng có thể áp dụng cho các cặp loa hi-fi hoặc hi-end, bởi nếu xét về mặt cân bằng, loa hi-fi hay hi-end cũng không khác gì một loa kiểm âm với chất âm được tinh chỉnh đi một chút để phù hợp với thị hiếu người nghe hoặc bản thu mà người dùng loa sẽ chơi.

Đáp tuyến tần số

Một trong những yếu tố thường được xem xét khi cân nhắc chất âm loa là đáp tuyến tần số. Tuy nhiên, một chất âm cân bằng, trung tính rất khác với việc đáp tuyến tần số phẳng. Sai lầm của nhiều người là cho rằng hai điểm này là một. Đối với loa kiểm âm tầm gần, chất âm cân bằng của loa còn là sự kết hợp giữa âm thanh trực tiếp từ driver loa cùng với âm phản hồi ở bề mặt xung quang. Vì loa là một thiết bị phát ra âm thanh có hướng tính (đặc biệt là các dải cao), việc loa sở hữu đáp tuyến tần số phẳng không đồng nghĩa với việc loa sẽ sở hữu một chất âm trung tính. Dù vậy, chúng ta có thể dựa vào từng loại loa khác nhau cùng với đặc điểm chất âm trung tính của loa để dự đoán xem đáp tuyến tần số của loa có hình dạng như thế nào.

Loa kiem am dep

Đầu tiên, một cặp loa hi-fi cách người nghe tầm 4m, được đặt trên giá đỡ, cách tường đằng sau một khoảng nhỏ sẽ có đáp tuyến tần số mang hình dạng khác một chút so với đáp tuyến tần số của một cặp loa kiểm âm tầm gần cách người nghe khoảng 1m và được treo trên tường. Trong khi loa kiểm âm có đỉnh đáp tuyến nhẹ ở tần số vài trăm Hz, với mức độ tắt dần chậm dù với bất cứ tần số cắt nào thì loa hi-fi sẽ có đáp tuyến tần số gần như phẳng, chỉ trừ trường hợp loa đó được tinh chỉnh lại để có thể đặt dựa vào tường.
Thứ hai, nếu loa kiểm âm tầm gần dùng trong phòng nghe nhỏ, ở đó âm phản hồi sẽ rất mạnh, có thể đến tai người nghe chỉ trong vài mili giây, lúc này hình dạng của đáp tuyến ngang lệch trục (horizontal off-axis response) cũng rất quan trọng. Sự biến thiên khó kiểm soát giữa đáp tuyến trên trục và đáp tuyến lệch trục thường tạo ra chất âm thiếu cân bằng, vì thế để loa kiểm âm không bị “lên màu” một cách thiếu tự nhiên, đáp tuyến lệch trục cần phải giống như đáp tuyến trên trục, nhưng hơi đổ dốc một chút. Đây chính là lý do việc đặt loa nằm ngang thường không phải ý tưởng hay, vì đáp tuyến ngang lệch trục giữa các driver liền kề sẽ đem đến cảm giác âm thanh bị gián đoạn rất rõ ràng.

Nén âm

Loa kiem am tot

Hiện tượng nén âm bởi loa có ảnh hưởng trực tiếp đến cách các kỹ sư thu âm và mix nhạc. Thông thường, các kỹ sư hay nén độ động của bản mix để tạo ra âm lượng lớn mà không cần dùng quá nhiều công suất ampli, thế nhưng loa kiểm âm cũng có mức độ nén âm nhất định, ảnh hưởng tới độ động dựa vào thời gian và kết cấu âm. Tuy nhiên, nhà sản xuất loa rất ít khi đề cập đến vấn đề này, một phần là bởi việc thiết kế những cặp loa không vướng phải những vấn đề này rất khó và tốn kém, phần khác là vì hiện tượng nén âm là loại méo tiếng mang tính cảm nhận chủ quan nhiều hơn.
Chúng ta đều biết rằng loa sử dụng năng lượng rất kém hiệu quả. Phần lớn nguồn điện đi vào sẽ trở thành nhiệt. Khi voice coil ở driver ấm lên, tính điện kháng cũng tăng lên. Tính điện kháng tăng thì độ nhạy của driver sẽ giảm vì ampli khó đưa được dòng điện vào driver hơn. Bên cạnh hiện tượng nén độ động mà ta đã biết, còn có hai hiện tượng nén khác do nhiệt gây ra, nhưng tác động đến âm lượng không lớn mà chủ yếu là vào đáp tuyến tần số.
Trước hết, suy hao các dải trầm ở loa thường được quyết định bởi một loạt thông số về điện tử và âm học, một trong số đó có độ kháng của voice coil. Khi volume tăng, các dải trầm cũng sẽ thay đổi. Tương tự như vậy, ở loa thụ động, đáp tuyến tần số của bộ lọc phân tần rất nhạy cảm với độ kháng của voice coil.

Loa kiem am chat

Bên cạnh đó, độ động của cổng bass phản xạ cũng làm thay đổi hình dáng của đường đáp tuyến tần số. Đây là những yếu tố khiến đáp tuyến tần số và âm thanh loa thay đổi khi âm lượng thay đổi. Nếu chú ý, có thể người dùng sẽ nhận ra rằng khi thay đổi âm lượng, chất lượng bản mix cũng thay đổi theo. Do đó, mặc dù loa kiểm âm không phải là yếu tố hàng đầu, việc lựa chọn loa cùng mức âm lượng hợp lý cũng rất quan trọng.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Top 4 dây tín hiệu analogue đáng mua nhất do tạp chí Whathifi bình chọn

Nguyễn Hào

Từ khóa:

Yamaha