Lựa chọn power amp đèn hay power amp bán dẫn? | TapChiHiFi TV 150

Rất vui được gặp lại quý vị và các bạn trong video mới nhất của Tapchihifi TV. Vào cuối thập niên 50, khi các ampli bán dẫn bắt đầu được giới thiệu, dường như đã đến lúc ampli đèn bắt đầu bị thải hồi. Các transistor khi đó nhỏ hơn, nhẹ hơn và rẻ hơn nhiều so với bóng đèn chân không, đồng thời đem đến công suất đầu ra lớn hơn nhiều. Không chỉ có vậy, ampli bán dẫn không cần sử dụng biến áp đầu ra, một linh kiện quan trọng đối với ampli đèn nhưng khiến cho kích thước, khối lượng và giá thành tăng lên rất nhiều. Chỉ trong một thời gian rất ngắn, các nhà sản xuất gần như đã loại bỏ ampli đèn để chuyển sang tập trung vào ampli bán dẫn. Thế nhưng, trong những năm trở lại đây, chúng ta đã thấy sự trở lại của ampli đèn với vị thế cạnh tranh ngang bằng với đối thủ từ cách đây hơn nửa thế kỷ. Vậy, vì sao điều này lại diễn ra?

Thực ra, những gì mà ampli bán dẫn đem đến không phải chỉ ngày một ngày hai là có được. Những transistor đầu tiên với mục đích thay thế bóng đèn điện tử đã được các kỹ sư ở Bell Labs ra mắt từ năm 1947, làm từ germanium. Tuy nhiên, loại transistor này có chất lượng khá thấp và dễ cháy, vì thế người ta chưa thấy chúng có điểm gì vượt trội so với bóng đèn điện tử. Dù vậy, các tiến bộ về khoa học công nghệ nhanh chóng bù lấp các khuyết điểm này và cuối cùng transistor bằng silicon ra đời, thay thế cho những chiếc bán dẫn làm bằng germanium.

power 1501

Tuy nhiên, rất nhiều audiophile nhận ra rằng họ không thể dễ dàng chấp nhận chất âm của các ampli bán dẫn đời mới này. Chúng cũng không khác gì âm thanh từ chiếc radio bỏ túi phát ra, chỉ khác ở chỗ tiếng to hơn mà thôi. Điều không may là, khi nhà sản xuất đã quyết định chuyển hẳn sang ampli bán dẫn, việc tìm mua những chiếc ampli đèn mới, chưa từng qua sử dụng là điều bất khả thi.

Chiếc ampli đèn thế hệ mới được William Zane Johnson, chủ tịch của công ty Audio Research giới thiệu vào năm 1970. Cũng như nhiều người yêu âm thanh khác, Johnson nhận ra rằng chất âm từ những chiếc ampli đèn mang nhiều nhạc tính hơn. Trong một buổi triển lãm vào năm 1970, khi nhìn thấy những ampli đèn này, có người đã nhận xét rằng Johnson “Kéo cả ngành công nghiệp audio đi lùi lại 10 năm.” Tuy nhiên, thay vì kéo lùi lịch sử, những chiếc ampli này đã mở đầu cho công cuộc phục hưng các thiết bị âm thanh dùng đèn điện tử kéo dài đến tận 50 năm sau vẫn chưa chấm dứt.

Lựa chọn power-amp đèn hay power-amp bán dẫn cũng là điều không thể tránh khỏi khi quyết định xây dựng một hệ thống âm thanh. Các power-amp đèn có thể đem đến nhạc tính khiến người nghe nổi da gà, nhưng cũng có nhược điểm của riêng mình. Sau đây là một vài ưu điểm / nhược điểm thường thấy ở ampli đèn.

Các power-amp đèn thường đắt hơn các power-amp sử dụng bán dẫn có cùng công suất đầu ra. Chi phí cho bóng đèn, biến áp và mạch nguồn của power-amp đèn đã khiến cho việc sở hữu thiết bị này khó khăn hơn là power-amp bán dẫn. Bên cạnh đó, bóng đèn cần phải thay khi bị hỏng đã khiến cho chi phí đầu tư bị đội thêm nhiều hơn. Chẳng hạn, một bộ 16 bóng công suất EL34 có giá từ 300 cho đến 1600 đô la.

Xét về khả năng trình diễn âm bass, power-amp đèn không thể so sánh với những power-amp bán dẫn được thiết kế tốt, nhưng các mặt khác có thể sẽ ngang nhau. Bóng đèn không có khả năng kiểm soát các dải trầm được như bán dẫn, vì thế các dải trầm sẽ thiếu lực và không có mở rộng ngang bằng. Hơn nữa, do hạn chế về công suất để phối ghép với các loa có trở kháng thấp, đây thực sự không phải là lựa chọn dành cho những bộ loa tiêu hao công suất lớn. Bóng đèn cũng đòi hỏi phải chỉnh bias thường xuyên để duy trì được hiệu năng trình diễn tốt nhất. Chỉnh bias thật ra rất dễ, tuy nhiên vẫn là điều khá phiền toái đối với những ai không muốn tiến hành bảo dưỡng thường xuyên. Vì thế mà ngày nay, không ít ampli đèn còn được trang bị mạch chỉnh bias tự động.

Không chỉ vậy, bóng đèn còn có thể hỏng đột ngột, phần lớn không sáng nữa, đôi lúc còn cháy hay bị bốc khói. Những trường hợp như vậy thường khá hiếm nhưng không phải không xảy ra. Mặc dù tuổi thọ của bóng đèn ngày nay là khoảng vài nghìn giờ, đôi khi vẫn có trường hợp bóng đèn hỏng do sự cố kỹ thuật bất ngờ.

power 1502

Với những nhược điểm chúng ta nêu ra ở kỷ trước, vì sao vẫn có người muốn lựa chọn power-amp sử dụng đèn điện tử? Rất đơn giản: Bóng đèn đem lại một chất âm rất kỳ diệu. Khi được phối ghép cùng với cặp loa thích hợp, power-amp đèn có thể mang đến nhạc tính cực kỳ nổi bật. Ngay cả những power-amp đèn với công suất thấp, mức giá trung bình cũng sở hữu được những đặc tính này. Rất nhiều yếu tố quan trọng của âm thanh được tái tạo lại đều đến từ power-amp đèn một cách tự nhiện. Chúng có thể tái hiện lại âm sắc của nhạc cụ một cách vượt trội, các dải cao mượt mà, không gây mệt mỏi và âm trường cực kỳ ấn tượng. Vùng trung âm và âm cao khô, cứng, chói sắc của các ampli bán dẫn hoàn toàn đối lập với sự tự nhiên, dễ nghe mà ampli đèn mang lại.

Nhìn chung, với ampli đèn, âm nhạc dường như có thêm sự ấm áp, dễ chịu và nhạc tính tự nhiên. Âm trường cũng trở nên rộng mở, với hình ảnh các nhạc cụ trong đó trở nên tỏa sáng và dễ dàng nổi bật. Tất nhiên, chúng ta vẫn có những power-amp bán dẫn với chất âm rất tốt, chỉ có điều ampli đèn vẫn trội hơn trong việc đem đến âm nhạc một cách tự nhiên, dễ đi vào lòng người. Như để bù đắp lại cho các dải trầm khá yếu,các dải trung và cao thường rất kỳ diệu, từ đó góp phần làm nên âm trường ảo cực kỳ ấn tượng.

Tuy nhiên, cũng cần chú ý rằng power-amp đèn có thể khiến cho chất âm của các bản thu trở nên quá ngọt. Những ampli như vậy đôi lúc thể hiện chất âm của mình quá nhiều, khiến cho âm thanh tái tạo lại không còn trung thực nữa. Một vài ampli đèn có độ méo rất dễ nghe chứ không hề khó chịu chút nào. Vì thế, hãy sử dụng nhiều bản thu khác nhau để nghe thử, tìm kiếm sự thay đổi về âm sắc, cảm nhận về không gian hay chất lượng dải trầm. Những đặc tính này thường sẽ thay đổi tùy theo bản thu. Nếu như chúng vẫn giống nhau, điều đó có nghĩa là power-amp đã bắt đầu áp chất âm của mình vào bản nhạc. Điều này vốn dĩ không nên bởi không như preamp, power-amp càng ít để lộ chất âm của mình thì càng tốt.

Cũng giống như power-amp đèn tốt, power-amp bán dẫn chất lượng cao cũng có những ưu điểm nhất định có thể ảnh hưởng đến chất lượng âm thanh. Chẳng hạn, các power-amp bán bán dẫn khả năng tái hiện âm trầm chặt chẽ hơn, sâu hơn và chắc chắn hơn ampli đèn. Cảm giác về uy lực, tốc độ hay độ rộng mở của dải trầm bao giờ cũng được thể hiện tốt hơn trên ampli bán dẫn chứ không phải ampli đèn. Không chỉ vậy, với khả năng đem đến công suất lớn hơn khi chuyển sang trở kháng thấp, ampli bán dẫn luôn là lựa chọn đầu tiên cho những cặp loa đòi hỏi công suất lớn.

Như vậy, chỉ có người nghe mới có thể quyết định loại power-amp nào phù hợp với hệ thống của mình. Lời khuyên của chúng tôi là khi tìm power-amp cho hệ thống, người nghe ít nhất thử một power-amp đèn và một power-amp bán dẫn trước khi lựa chọn của mình. Đôi lúc, điều này sẽ khiến họ thay đổi quyết định, từ đó tìm được một sản phẩm phù hợp hơn. Rất cám ơn quý vị và các bạn đã đồng hành cùng chúng tôi. Còn giờ, thời lượng của chương trình đã hết. Hẹn gặp lại trong những số tiếp theo của Tapchihifi TV.

Tapchihifi TV