Lựa chọn preamp đèn hay preamp bán dẫn

Nhiều người yêu thích chất âm của đèn sẽ không ngần ngại khi cho rằng preamp đèn tốt hơn so với preamp bán dẫn. Thế nhưng, liệu điều này có chính xác không?

Trong số các thiết bị làm nên một hệ thống âm thanh, preamp có lẽ là cỗ máy mà người sử dụng sẵn sàng dùng đèn chân không điện tử cho nó thay vì dùng linh kiện bán dẫn. Nguyên nhân là vì preamp chỉ có nhiệm vụ xử lý tín hiệu mức thấp, do đó việc dùng đèn ở những thiết bị này sẽ dễ dàng hơn, thực tế hơn và tiết kiệm hơn so với khi sử dụng trên các power-amp. Nếu để ý, người dùng sẽ thấy bóng đèn power-amp thường rất lớn, đắt đỏ, tỏa nhiều nhiệt và phải thay đổi thường xuyên hơn. Bên cạnh đó, cũng có lý thuyết cho rằng nếu như thiết kế hệ thống âm thanh có sử dụng đèn chân không, những bóng đó nên được sử dụng càng gần nguồn phát càng tốt, có thể là trên preamp, lý tưởng hơn thì ngay trên chính nguồn phát đó.

preamp den

Bên cạnh đó, lý do khiến nhiều người thích sử dụng đèn chân không trên preamp thay vì power-amp là giá thành. Giá của đèn preamp bao giờ cũng đắt hơn giá của đèn power-amp. Trong bối cảnh khi mà thiết bị âm thanh sử dụng đèn điện tử đắt hơn so với thiết bị bán dẫn, việc preamp đèn có giá rẻ hơn power-amp đèn chính là điều khiến người dùng phải lưu ý. Nếu người nghe muốn sở hữu những đặc tính của đèn nhưng không muốn các yếu tố như nhiệt độ cao, chi phí lớn và phải dành nhiều thời gian để bảo dưỡng / bảo trì, preamp đèn sẽ là một lựa chọn tốt.

preamp den 2

Thông thường, người nghe lựa chọn ampli đèn vì chất âm của đèn sẽ ngọt và ấm hơn, đem đến khả năng tạo hướng tính, xây dựng âm trường rộng hơn, đồng thời sở hữu các dải âm cao tự nhiên hơn. Không ít preamp đèn đem đến chất âm khô, giòn, gợi tiếng kim, nói chung là có phần hơi khó chịu. Do đó, tiếng của các nhạc cụ bộ dây thường khá nặng (đặc biệt là violin), tập trung một cách bất thường vào âm xuýt (các âm s, sh). Tiếng cymbal giống như một loạt tiếng ồn ở tần số cao bung ra chứ không phải là thứ âm thanh tinh tế của một nhạc cụ kim loại. Do những âm thanh khó chịu này có thể xuất hiện vì bất cứ thiết bị hay phụ kiện nào (chẳng hạn như nguồn phát, power-amp, dây hay loa), việc thêm vào hệ thống một preamp đèn với chất âm tự nhiên sẽ giúp cho âm thành hài hòa hơn, đồng thời dễ dàng giấu đi các đặc điểm phi nhạc tính.

preamp den dep

Sự trở lại của các thiết bị sử dụng đèn điện tử vốn không phải do hoài cổ, mà thực chất mọi thứ đều bắt đầu với chất lượng âm thanh. Với tư cách là một linh kiện khuếch đại tín hiệu audio, bóng đèn điện tử chân không cũng có những ưu điểm nhất định của nó. Thứ nhất, thiết kế mạch đi liền với bóng đèn chân không so với thiết kế dùng cho linh kiện bán dẫn. Thứ hai, sự méo tín hiệu mà ampli đèn tạo ra rất khác với méo tiếng ở các thiết bị bán dẫn. Méo hài tổng, một thông số tương đối quan trọng trên tất cả các thiết bị âm thanh chủ động, là những bội âm của các tần số thuộc về tín hiệu được khuếch đại. Chẳng hạn, ampli xử lý tín hiệu 1kHz sẽ tạo ra các méo hài 2kHz (hài âm bậc hai), 3kHz (hài âm bậc ba), 4kHz (hài âm bậc bốn), cứ thế nhân lên. Mạch khuếch đại sử dụng đèn điện tử thường tạo ra các méo hài bậc thấp, chẳng hạn như hài âm bậc hai hay bậc ba, trong khi đó các hài âm bậc cao hơn (bậc bảy và bậc chin) thường xuất hiện ở các ampli bán dẫn. Méo hài bậc thấp thường ít ảnh hưởng đến âm nhạc hơn so với méo hài bậc cao. Hơn nữa, méo hài bậc hai với số lượng lớn (khoảng 5%) thường khó phát hiện ra hơn so với một lượng rất nhỏ méo hài bậc bảy (0.5%). Những đặc điểm này của đèn điện tử chân không chính là lý do vì sao nhiều người tin rằng preamp đèn sở hữu chất âm vượt trội.

preamp ban dan 3

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng một vài preamp đèn được thiết kế với dụng ý tạo ra âm thanh bị méo tiếng rất cao. Thay vì tái tạo âm nhạc với càng ít ảnh hưởng càng tốt, những preamp đèn này lại đem đến một lượng khá lớn các méo âm dịu nhẹ. Ban đầu, các méo âm này có thể nghe êm tai, nhưng về bản chất chúng vẫn là sự thay đổi so với tín hiệu gốc ban đầu. Những preamp này thường được mô tả bằng dải treble khá mềm mượt, âm thanh phóng khoáng với cảm nhận vị trí thường bị lùi về phía sau hơi quá, thiếu độ chi tiết, và chất âm thường được mô tả là ngọt đậm. Nhiều audiophile, để tránh chất âm khô, sắc chói do thiết bị bán dẫn gây ra đã quyết định chọn loại preamp đèn này để hệ thống trở nên dễ nghe hơn.

Dù mục tiêu có là gì, người dùng cũng cần hiểu rằng thiết bị tốt chính là thiết bị để lại ít ảnh hưởng đến chất âm nhất có thể. Nếu đã có được điều này, việc tìm preamp với chất âm “giống đèn” hoàn toàn không cần thiết. Thay vì quan tâm đến việc mình đang nghe ampli đèn, hãy chú ý nhiều hơn đến âm nhạc bởi thiết bị nào cũng có nhược điểm của nó. Preamp bán dẫn kém sẽ gợn hạt, khiến âm cao bị cứng hơn trong khi preamp đèn kém sẽ khiến âm cao và âm trầm bị hỏng, làm mờ đi sự chi tiết và khiến cho chất lượng bản nhạc kém đi.

preamp ban dan 1

Tất nhiên, cũng đừng chọn ampli vì định kiến lâu đời của các audiophile. Nhiều người tin rằng ampli đèn có chất âm rất ngọt, trong khi ampli bán dẫn thiên về độ chi tiết. Sự ngọt ngào của ampli đèn có thể khiến bản nhạc trở nên rời rạc, thiếu đi sự chi tiết, trong khi sự chi tiết quá mức của ampli bán dẫn cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm vì chúng có thể gây mệt mỏi khi nghe. Tất nhiên, không phải ampli đèn hay bán dẫn nào cũng phải như vậy. Rất nhiều ampli đèn sở hữu trong mình sự chi tiết, mạch lạc và trung tính, ảnh hưởng rất ít đến chất lượng âm thanh. Bên cạnh đó, không có thiết kế mạch nào đảm bảo rằng một thiết bị có thể đem đến nhạc tính hoàn toàn. Có những mạch sẽ tốt hơn khi dùng đèn trong khi mạch khác sử dụng bán dẫn hiệu quả hơn. Do đó không ít thương hiệu thiết kế đủ cả preamp đèn, bán dẫn hoặc lai giữa cả hai. Người thiết kế sẽ quyết định thiết kế nào tốt nhất cho sản phẩm mình.

preamp ban dan

Ngoài ra, chúng ta không thể phủ nhận rằng sự kém chất của preamp bán dẫn đã là chuyện của quá khứ. Ngày nay, ai cũng có thể thấy rằng ampli đèn và ampli bán dẫn ngày càng có xu hướng giống nhau. Do đó, preamp tốt nhất không phải là đèn hay bán dẫn mà là preamp đem đến trải nghiệm hay nhất, bất kể có dùng thiết kế nào.

Nguyễn Hào