Categories: Uncategorized

Máy thả xu – Thành công thương mại đầu tiên của phonograph (phần 1)

Thomas Edison và Alexander Graham Bell là những người đặt nền móng cho ngành khoa học âm thanh. Tuy nhiên, nếu không có những dấu ấn thương mại thì phát minh của họ sẽ chẳng bao giờ được nổi tiếng như ngày nay.

Trong cuốn “Súng, vi trùng và thép”, Jared M. Diamond cho rằng nhu cầu không phải là mẹ của phát minh mà ngược lại, phát minh mới là yếu tố tạo ra nhu cầu. Trừ những trường hợp ngoại lệ như bom nguyên tử hay máy tỉa hột bông, phần lớn các phát minh ra đời vì sự tò mò của nhà phát minh chứ thoạt tiên, xã hội không có nhu cầu đối với các phát minh đó. Thậm chí, các phát minh về sau còn được sử dụng vào mục đích khác với mục đích ban đầu của chúng. Biểu tượng của cuộc cách mạng công nghiệp – máy hơi nước James Watt ban đầu ra đời vốn là để hút nước từ trong hầm lò chứ không phải để cung cấp động năng cho các lĩnh vực sản xuất như về sau.

Cũng giống như nhiều nhà tiên phong khác, Edison và Bell không nhận ra được tầm quan trọng của các phát minh do họ tạo ra. Một phần của lý do này là do họ lúc nào cũng phải làm rất nhiều việc cùng lúc. Cả Edison và Bell đều là chủ doanh nghiệp kiêm nhà phát minh. Và đặc biệt, trong trường hợp của Edison, ông thậm chí còn nghiên cứu rất nhiều lĩnh vực khác nhau, từ điện cho đến sản xuất xi măng. Thế nhưng, với Edison còn có một lý do khác đặc biệt hơn. Bản thân ông bị điếc một phần, và việc phải nghỉ học từ nhỏ khiến ông không thực sự nhận ra được tiềm năng âm nhạc của phonograph. Mặc cho đây là phát minh yêu thích của Edison và cũng là sản phẩm được cải tiến nhiều nhất, ông lại tỏ ra khá thất vọng khi có người khác hoàn thiện và kiếm lợi từ phát minh này.

Đây chính là nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến định dạng đầu tiên. Trong khoảng thời gian dài từ năm 1877 cho đến thập niên 20 của thế kỷ trước, Edison nổi tiếng với chiếc phonograph chạy ống trụ, trái với suy nghĩ của nhiều người thường gán ghép tên tuổi của ông với máy chạy đĩa than. Thực tế, cha đẻ của máy chạy đĩa than là một kỹ sư người gốc Đức tên là Emil Berliner và cỗ máy của ông sau này được đổi tên là gramophone. Ở tuổi 19, ông đi từ Hanover, Đức sang Washington D.C., Mỹ. Tại đây, Berliner học ngành vật lý tại Đại học Cooper, New York. Trong khoảng thời gian làm việc cho Bell Labs, Berliner đã có công rất lớn trong việc hoàn chỉnh thiết kế điện thoại của Bell. Ông tạo ra micro cho điện thoại, nhờ vậy mà phát minh của Bell sau này đã vượt qua đối thủ Western Union (thời điểm này, Western Union chưa phải một tập đoàn tài chính như ta biết bây giờ mà là công ty điện báo, họ bắt đầu bước chân vào lĩnh vực điện thoại và người cung cấp kỹ thuật chính là Thomas Edison). Berliner nộp đơn xin cấp bằng sáng chế gramophone vào năm 1887, đúng một thập kỷ sau khi phonograph của Edison xuất hiện. Phải khoảng 9 năm sau, gramophone mới chính thức được cấp bằng số 564,586. Từ đây, máy chạy đĩa than mới ra đời.

Phonograph của Edison sử dụng ống trụ làm từ bìa cứng, được bọc lá thiếc bên ngoài và quay bằng tay quay. Kim của máy sẽ khắc những rãnh dọc quanh lá thiếc này. Graphophone của Volta Labs do Bell đứng đầu sử dụng ống trụ bọc sáp để thay cho ống trụ bọc lá thiếc và về sau Edison cũng chuyển sang loại ống này. Quan trọng hơn, cả graphophone của Bell và phonograph của Edison đều có thể thu âm và chơi lại. Như thế, làm gì còn nhiệm vụ nào hợp lý hơn ngoài việc thu và đọc chính tả dùng cho văn phòng? Tuy nhiên, máy của Berliner lại không như thế. Gramophone chỉ có chức năng phát chứ không thể thu âm được. Một điểm khác biệt nữa giữa phonograph và gramophone nằm ở quy trình thu âm. Quy trình mà Berliner tạo ra dẫn đến cái gọi là master bản thu, từ đó giúp sản xuất đĩa hàng loạt chỉ với một bản master duy nhất. Trong khi đó, nếu muốn tạo ra số lượng ống trụ Edison tương tự, người ta cần phải có một lượng máy thu âm rất lớn và phải thu đi thu lại rất nhiều lần ở studio. Đó là lý do vì sao các nghệ sĩ và về sau là khách hàng chuộng hình thức dùng đĩa hơn.

Cuối cùng, phonograph chỉ được chú ý khi bắt đầu được trưng bày ở các lễ hội hay những khu vui chơi giải trí. Nếu không có sự xuất hiện ấn tượng cùng giá trị giải trí cao, phát minh này chắc hẳn đã chìm vào quên lãng trước cả khi bước sang thế kỷ 20. Năm 1889, một người Mỹ tên là Leon Glass phát minh ra một thiết bị cho phonograph tự hoạt động khi nhét xu vào. Cũng cùng lúc đó, ông lại có được một gian trưng bày ở Palais Royal Saloon. Rất nhanh chóng, Glass đem cỗ máy này đến trưng bày cùng một số ống trụ đã được thu sẵn. Quả nhiên, sáng kiến này đã thu hút được rất nhiều người đến gian hàng của ông. Người đến nghe nhạc phải đeo một cặp tai nghe giống như ống nghe của bác sĩ mới có thể nghe được. Nhạc được phục vụ khá đa dạng, từ những bản nhạc phổ thông, nhạc cổ điển, nhạc diễu hành cho đến ballad. Từ đó, nhu cầu cho phonograph cùng các ống trụ thu âm sẵn mới bắt đầu được nhen nhóm dần.

(Hết kỳ 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây

Máy thả xu – Thành công thương mại đầu tiên của phonograph (phần 2)

Nguyễn Hào

Lan Nguyễn

Recent Posts

TEAC NR-7CD – Thiết bị tất cả-trong-một ở tầm cao mới

Nếu cần xây dựng một hệ thống âm thanh truyền thống nhưng vẫn đáp ứng…

10 hours ago

Marantz SR8012 – AV receiver đầu bảng của Marantz

Cho đến nay, đây vẫn là một trong những receiver cao cấp, mạnh mẽ, đáng…

11 hours ago

AudioQuest Silver Cloud – Dây nguồn đầu bảng cho phân khúc tầm trung của AudioQuest

Vẫn sử dụng những công nghệ quen thuộc làm nên dòng dây nguồn Wind, thế…

11 hours ago

Elipson Prestige Facet 8B – Đáng giá với phân khúc tầm trung

Cặp loa bookshelf Prestige Facet 8B sẽ đưa người nghe đi hết từ bất ngờ…

11 hours ago

Line Preamp Audio Research Reference 10– Vượt qua những giá trị hàng đầu

Với những giá trị từ cổ điển cho đến hiện đại, line preamp Audio Research…

12 hours ago

Sonus Faber Chameleon T – “Tắc kè đổi màu” của Sonus Faber

Kết hợp chất âm truyền thống, kỹ thuật chế tác đổi màu và khả năng…

2 days ago