Một số phụ kiện dùng cho hệ thống đĩa than (phần 1)

Chơi đĩa than là một thú chơi khá xa xỉ, không phải chỉ vì công sức lắp đặt, số tiền mua mâm đĩa than và bộ sưu tập đĩa không hề nhỏ mà còn bởi vì những phụ kiện đi kèm cũng rất đa dạng.

Một trong những điều không phải mấy ai cũng chú ý đến khi xây dựng hệ thống đĩa than là các phụ kiện của chúng, vốn rất phong phú và đa dạng, phần nhiều trong số đó không phải chỉ được tạo nên từ những quan niệm sai lầm mà có cơ sở khoa học hẳn hoi. Thông thường nhất, những phụ kiện này phần lớn là để phục vụ cho việc vệ sinh, giữ cho những rãnh đĩa nhỏ li ti không bị bụi bẩn bám vào.

Trên thực tế, việc vệ sinh nếu không làm cẩn thận sẽ để lại nhiều vết xước trên bề mặt. Cần lưu ý rằng để phát huy được hết chất lượng của hệ thống, mọi khía cạnh đều phải được xem xét kỹ lưỡng, từ việc đầu kim được cân chỉnh góc hoàn hảo, với lực tì đúng như nhà sản xuất yêu cầu cho đến việc đảm bảo mặt đĩa phẳng và đĩa nằm ở vị trí đúng tâm. Một phần của sự cẩn thận này vốn nằm ở bản chất công nghệ. Tín hiệu từ đĩa than thực ra vốn là dựa vào chuyển động để từ đó đầu kim có thể chuyển thành dòng điện. Việc kéo đi một hạt sạn dọc khắp rãnh đĩa sẽ tạo nên những chuyển động bất thường, từ đó khiến âm thanh không được như ý muốn. Khái niệm này có thể xa lạ đối với thế giới digital, thế nhưng bất cứ ai cũng hiểu rằng đĩa than là một thú chơi không hoàn hảo, vì lỗi lúc nào cũng có thể xảy ra. Những lỗi ấy bắt nguồn từ quá trình quay đĩa, do cấu tạo của đĩa, những hạn chế của bộ cơ, do bụi, thậm chí cả chất đổ khuôn dùng để ép đĩa, thông thường hơn cả là do cân chỉnh kim và tay cơ không chuẩn.

Những lỗi ấy không chỉ khiến âm thanh có chất lượng kém mà còn gây hại đến chính đĩa than và đầu kim. Vì thế, không có gì lạ khi mà một loạt công cụ đã ra đời để hạn chế những lỗi này, từ chiếc chổi quét đĩa than quen thuộc cho đến những thứ mà đôi khi chúng ta còn chẳng để ý đến bao giờ.

Máy làm sạch đĩa than

Máy làm sạch đĩa than chủ yếu có hai loại: vệ sinh bằng chân không hoặc bằng siêu âm. Phương pháp của máy vệ sinh chân không như sau: Sau khi đặt đĩa than lên mâm xoay của máy, người dùng sẽ bôi dung dịch lên đĩa rồi chạy máy. Thiết bị dùng chổi để làm bong bụi bẩn bám trên rãnh khi quay đĩa, sau đó chuyển sang tay hút chân không để hút hết các bụi bẩn này (người dùng cũng cần thường xuyên làm sạch chổi của máy vệ sinh bằng một cái chổi khác và dung dịch làm sạch). Bên cạnh đó, việc giữ sạch cho máy cũng rất quan trọng, vì nếu bị bẩn thì khi làm sạch một mặt rồi chuyển sang mặt bên kia, mặt vừa làm sạch sẽ lại tiếp xúc với bụi bẩn.

degritter record cleaner

Biện pháp tiếp theo cũng là biện pháp tốt nhất, đó là dùng máy làm sạch siêu âm. Các thiết bị này dùng sóng siêu âm thay vì tác động vật lý thông thường để làm bong, tróc bụi bẩn từ rãnh đĩa. Công nghệ làm sạch bằng siêu âm hiệu quả hơn làm sạch bằng chổi quét vì trong rãnh đĩa có những hạt bụi nhỏ li ti, nhỏ đến mức những sợi chổi mịn nhất cũng lớn hơn chúng khá nhiều. Kết quả là chổi không thể quét sạch được những hạt bụi đó. Sóng âm tạo ra từ siêu âm không gặp phải những hạn chế đó, do vậy nó có thể làm sạch bụi bẩn ở bất cứ vị trí nào, với bất cứ kích thước nào trên rãnh đĩa.

Trên thực tế, máy làm sạch bằng siêu âm còn được lắp thêm bồn nước để ngâm một phần đĩa than vào. Trong quá trình chạy máy, đĩa trong bồn sẽ được quay từ từ. Không như hầu hết các máy vệ sinh sử dụng chất tẩy hoặc dung dịch đặc dụng, giải pháp của máy rửa siêu âm chỉ là sử dụng nước cất. Một vài máy rửa siêu âm còn có một chai dung dịch nhỏ, cho phép người dùng đổ thêm nước cất để giảm áp lực bề mặt nước, từ đó tăng hiệu quả của việc làm sạch cho đĩa.

Đồ vệ sinh đầu kim

Đầu kim cần được làm sạch vì đây là thứ tiếp xúc trực tiếp với rãnh đĩa để tạo tín hiệu. Bên cạnh bụi bẩn từ bên ngoài, ma sát giữa đầu kim và rãnh đĩa sinh ra nhiệt, đủ để làm nóng chảy phần vinyl ở vách rãnh đĩa. Phần vinyl bị chảy ra này sẽ dính vào đầu kim và gây ra những hậu quả rõ rệt. Do đó, vệ sinh đầu kim cũng là một điều quan trọng để trải nghiệm âm thanh đĩa than tốt nhất. Dụng cụ vệ sinh có thể đơn giản chỉ là một chiếc chổi nhỏ để lau bụi, hoặc dùng bông tẩm cồn để lau sạch hơn. Cách này không được hưởng ứng nhiều vì đôi lúc, đầu kim bằng kim cương được cố định bằng keo hòa tan, chưa kể nếu không làm cẩn thận, người vệ sinh có thể vô tình làm gãy cantilever lúc nào chẳng biết.

dung cu lam sach kim dia than

Nhiều hãng sản xuất khi bán kim đĩa than thường có kèm cả chổi cứng để làm vệ sinh. Linn Products thậm chí còn sử dụng một phương pháp bất thường hơn: giấy nhám mịn. Đây thực chất là một loại giấy làm từ vật liệu có tính kết dính, có bề mặt nhám để vệ sinh ngay cả những đầu kim nhỏ nhất.

gel ds audio st 50

Tất nhiên không phải hãng nào cũng sử dụng phương pháp thô sơ như vậy. Audio Technica từng cho ra mắt máy vệ sinh đầu kim bằng siêu âm AT 637 cực kỳ nổi tiếng. Một thương hiệu khác là DS Audio cũng đem đến thiết bị vệ sinh đầu kim ST-50. Thiết bị này dùng một loại gel trong suốt đặt trong một khay kim loại nhỏ. Gel này được làm từ nhựa urethane với độ kết dính khá tốt, không để lại dư lượng, được phát triển để giữ các bụi siêu nhỏ trong môi trường phòng nghe thông thường. Loại gel này khá dễ tẩy khỏi khay, vì thế để vệ sinh cho thiết bị không hề khó chút nào.

(Hết phần 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Một số phụ kiện dùng cho hệ thống đĩa than (phần 2)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Sự trở lại của băng cối

Nguyễn Hào