Một thế giới chưa biết của đĩa than chất lượng cao (phần 1)

Kỹ thuật master đĩa nửa tốc độ và lựa chọn tốc độ 45 vòng/phút là hai yếu tố quan trọng để từ đó làm nên những đĩa với chất âm tuyệt vời mà đĩa than bình thường khó có được.

Sự trở lại của đĩa than đã thổi bùng lên nhu cầu sưu tầm các đĩa cao cấp nhất. Các công ty chuyên về đĩa than đã chấp nhận thử thách này và từ đó làm ra những đĩa LP cực kỳ ấn tượng về mặt chất âm. Chúng không chỉ là minh chứng cho tình yêu đối với âm nhạc mà còn là nỗ lực của các kỹ sư trong công cuộc đem lại chất lượng âm thanh gần với bằng master nhất có thể. Họ không chỉ nghiên cứu để tìm ra các bản thu gốc, lục tìm các tư liệu liên quan đến quá trình thu âm mà còn làm ra những đĩa LP với công nghệ tốt nhất để từ đó đem một album thậm chí còn tốt hơn cả bản gốc. Trong loạt bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về một số kỹ thuật dùng để tạo ra đĩa LP dành cho giới audiophile.

master vinyl

Kỹ thuật đầu tiên là kỹ thuật master nửa tốc độ, với băng master được chơi và đĩa master được cắt trên bàn xoay với tốc độ chậm hơn một nửa so với bình thường. Nếu như băng gốc được thu với tốc độ 30 inch/s (ips), khi cắt đĩa nó sẽ chỉ được chơi với tốc độ 15ips. Cũng tương tự như vậy, bàn xoay để cắt đĩa sơn mài master sẽ quay ở tốc độ 16.7 vòng/phút thay vì 33.3 vòng/phút. Kết quả là băng thu khi chơi với tốc độ 33.3 vòng/phút sẽ chính xác về mặt cao độ âm thanh. Một ưu điểm của kỹ thuật master nửa tốc độ là khi tần số tín hiệu giảm chỉ còn một nửa (chẳng hạn từ 20kHz trở thành 10kHz), tốc độ tuyến tính của rãnh cắt cũng giảm còn một nửa thì đầu kim cắt sẽ có thêm thời gian đã khắc tín hiệu một cách chính xác lên đĩa sơn mài master. Bên cạnh đó, ampli chạy đầu cắt đĩa cũng chỉ cần dùng nửa công suất, bởi công suất có liên quan đến tốc độ cắt. Khi ampli chạy đầu cắt đĩa không phải làm việc quá mức, nhiệt lượng ở cuộn dây nơi đầu kim cắt cũng sẽ thấp hơn. Tất nhiên thời gian để cắt đĩa sơn mài sẽ bị tăng lên gấp đôi, thế nhưng những lợi ích mà nó đem lại rất xứng đáng vì đĩa LP cắt theo phương pháp này sẽ hay hơn những đĩa LP thông thường.

master vinyl 2

Một số đĩa được phát hành dưới dạng đĩa 30.5cm, cắt với tốc độ 45 vòng/phút. Quá trình chơi đĩa sẽ đòi hỏi máy chạy với tốc độ đúng như vậy (một điều khá đơn giản vì giờ đây mâm đĩa than nào cũng chơi được cả hai loại đĩa 33.3 và 45 vòng/phút). Vì đĩa 45 vòng/phút có thời lượng chơi ngắn hơn nên một album dài khoảng 40 phút sẽ cần sử dụng tới hai đĩa. Ưu điểm của việc cắt và chơi đĩa than với tốc độ này rất rõ rệt. Khi đĩa sơn mài di chuyển nhanh hơn dưới đầu kim cắt, bước sóng sẽ dài hơn, dễ cắt và chơi lại hơn. Đầu kim cắt sẽ có thêm thời gian để cắt tín hiệu, trong khi kim chơi đĩa có thêm thời gian để bám theo các thay đổi trên rãnh đĩa. Tất nhiên, nhược điểm của đĩa 45 sẽ là đắt hơn đĩa 33.3, vì thay vì dùng một đĩa giờ ta sẽ cần có hai đĩa.

Bất cứ ai khi chơi đĩa than cũng nhận ra rằng càng chơi sâu vào các rãnh trong, âm thanh sẽ trở nên kém chi tiết, thiếu độ mở hơn so với khi chơi ở các rãnh ngoài. Nguyên nhân là vì độ dài bước sóng ở các rãnh trong bị ngắn hơn. Do đĩa quay với một tốc độ không đổi trong khi đầu kim liên tục thay đổi vị trí, kim sẽ cắt rãnh bên ngoài với hành trình dài hơn so với các rãnh bên trong (rãnh ngoài cùng dài hơn rãnh trong cùng tới 2.5 lần). Càng vào sâu bên trong tâm đĩa, tín hiệu càng bị can thiệp nhiều. Cụ thể hơn, các dải tần số cao bị tác động nhiều nhất bởi hiện tượng này do bước sóng của chúng ngắn nhất. Đĩa 45 vòng/phút không bị hiện tượng này do bước sóng đã được làm cho dài hơn.

dia master vilny

Không giống như đĩa than, CD là định dạng tốc độ tuyến tính. Điều đó có nghĩa là tốc độ quay của đĩa sẽ thay đổi dựa theo vị trí mắt đọc đang chiếu vào. Đĩa sẽ quay với tốc độ lên đến 500 vòng/phút khi mắt đọc đang ở vị trí gần chính tâm và giảm xuống còn 200 vòng/phút khi tia laser ở gần rìa ngoài. Nhờ vậy, laser từ mắt đọc có thể đọc hết mọi dữ liệu trên lớp đĩa với cùng một tương quan tốc độ (hay còn gọi là tốc độ tuyến tính).

(Hết kỳ 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Một thế giới chưa biết của đĩa than chất lượng cao (phần 2)

Một thế giới chưa biết của đĩa than chất lượng cao (phần 3)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Điều gì gây ra hiện tượng méo tiếng ở đĩa than

Nguyễn Hào