Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 10)

Ở kỳ trước, chúng ta đã tìm hiểu về một mâm đĩa than laser thuần túy nằm trên lý thuyết. Vậy các thiết bị ở ngoài đời thực sẽ như thế nào?

Điều thú vị về mâm đĩa than laser nằm ở chỗ không chỉ những ưu điểm của nó về mặt lý thuyết rất hấp dẫn, mà trên thực tế nó cũng có lịch sử nghiên cứu khá lâu đời, lên đến 35-40 năm. Cũng trong khoảng thời gian các nhà vật lý học của Đại học Virginia đang xây dựng hệ thống siêu mâm đĩa than của họ, William K. Heine xuất bản bài viết trên tạp chí AES với tiêu đề “Mâm đĩa than quét bằng laser”. Heine bắt đầu nghiên cứu cái gọi là Laserphone từ năm 1972 và chính thức được trao bằng sáng chế vào năm 1976. Tuy nhiên, sản phẩm của ông chưa bao giờ bước chân ra thị trường.

Robert Reis, cựu sinh viên đại học Stanford đã viết bài luận văn “Mâm đĩa than quang học” với một ý tưởng tương tự như vậy. Luận văn được duyệt vào năm 1983 và cũng trong năm đó, Reis cùng Robert Stoddard thành lập Finial Technology. Mục tiêu duy nhất của công ty này là tạo ra được mâm đĩa than laser và biến nó thành một mặt hàng tiêu dùng đích thực.

Từ Finial vốn để chỉ một kiến trúc rất đặc biệt, đây là chi tiết trang trí được đặt trên đỉnh của một kết cấu, ví dụ như đỉnh mái nhà, đầu cột, đầu cầu thang, cột cờ hay trên các vật dụng nội thất. Có thể hàm ý của Robert Reis khi đặt tên như vậy là muốn đạt đến thành tựu cao nhất trong lĩnh vực đĩa than. Cái tên này đôi khi cũng gây ra rắc rối vì nhiều người hay viết nó thành “Final” (Kết thúc). Tuy nhiên chuyện cái tên chẳng là gì so với những vấn đề mà họ gặp phải khi cố tạo ra một mâm đĩa than có thể trở thành mặt hàng tiêu dùng.

Reis và Stoddard đã có hai bằng sáng chế, và kêu gọi vốn được tận 7 triệu đô la, tương đương với 18 triệu ngày nay. Có khá nhiều thông tin khác nhau nhưng dường như họ đã xuất hiện tại một kỳ triển lãm CES trong khoảng thời gian 1984 – 1986. Cần lưu ý rằng khi ấy CD đã xuất hiện và ngày càng ít người hứng thú với thiết bị analog, đặc biệt là những thiết bị đắt đỏ, cồng kềnh và khó chịu. Sở dĩ khó chịu là vì bụi, xước đều sẽ bị tia laser “hiểu” và “dịch” thành các loại nhiễu, muốn chơi hay thì bản thân đĩa phải thật sạch bong và không có chút trầy xước nào.

Một bài báo năm 1989 có viết như sau: “Cho đến năm 1985, người ta đã chứng minh rằng mâm đĩa than laser là hoàn toàn có thể. Năm 1986, Finial giới thiệu nguyên mẫu đầu tiên và công bố rằng họ sẽ tung mâm đĩa than laser ra thị trường, có thể là đầu năm 1987 với giá 2500 đô la.”

mam dia than laser turntable 01

“Năm 1987, một nguyên mẫu cải tiến của LT-1 (Laser Turntable 1) được trình bày cho một nhóm các phóng viên tại CES. Năm 1987, một phiên bản khác tinh tế hơn cũng được triển lãm tại show, nhưng giá cao hơn hẳn so với kỳ vọng – 3800 đô la.”

“Một vài ngày trước CES 1989, tôi nhận được một lá thư. Trên đó đề ngày 29/12/1988 và có đoạn như sau: “Tôi rất tiếc khi phải báo rằng Finial Technology quyết định không quảng bá cho Laser Turntable nữa. Quyết định này được đưa ra sau khi hoàn thành đợt sản xuất đầu tiên và mọi người nhận định rằng chi phí sản xuất quá cao.”

Sau sự sụp đổ của Finial (và khoản lỗ 20 triệu đô la vốn đầu tư – tương đương 50 triệu đô la ngày nay), các bằng sáng chế của công ty đã được bán cho một nhóm ở Nhật Bản tự xưng là ELP, viết tắt của “Edison Laser Player”. Nhóm này tiếp tục phát triển mâm đĩa than laser trong gần một thập kỷ. Khi được tung ra thị trường vào năm 1997, mâm đĩa than của ELP được bán với giá hơn 20 nghìn đô la.

mam dia than Laser turntable
Mâm đĩa than ELP LT

Giới audiophile phản ứng với mâm đĩa than như thế nào? Hầu hết đều im lặng. Những người quan tâm đến nó có người rất thích, có những người lại tỏ ra rất nghi ngờ. Jonathan Valin đánh giá về mâm đĩa than của ELP như sau: “Với bất cứ đĩa nào, chất âm của ELP vẫn cực kỳ giống nhau. Quan trọng hơn, nó khiến đĩa nào nghe cũng như nhau. Nếu phải mô tả về nó, tôi sẽ đánh giá là “Dễ nghe nhưng khá mờ nhạt”. Trong bài đánh giá trên Stereophile, Michael Fremer viết như sau: “Sự trung thực của các đĩa 78 với EQ chuẩn cực kỳ ấn tượng, đặc biệt là bản thu acoustic cổ của Jascha Heifetz. Các đĩa LP demo có chất âm rất mở, cực kỳ trong suốt và không hề có dấu vết can thiệp cơ khí nào. Tuy nhiên, các đánh giá này chưa chắc đã chuẩn vì bản thân đây cũng là một hệ thống bất thường.”

Ngày nay, trong thời kỳ hệ thống analog đang trở lại – và cũng cần nhấn mạnh rằng ELP là một thiết bị analog hoàn toàn, không có bất cứ quy trình xử lý digital nào ở đầu ra laser, ELP vẫn là một thiết bị “ngoài luồng”. Khi ý tưởng chơi đĩa than bằng laser xuất hiện vào thập niên 70 và 80, quá trình này bị cho là “không thể” hoặc “quá phức tạp”. Tuy nhiên, với những mâm đĩa than đắt đỏ, với đủ loại cơ chế hoạt động kỳ lạ, liệu rằng mâm đĩa than ELP có phải là một thiết bị đơn giản không, khi mà Bill Gaw đánh giá mâm đĩa than này vào năm 2004 như sau: “Trong suốt thời gian sử dụng, tôi đã nghe đĩa than nhiều hơn, vì nó dễ sử dụng hơn hẳn các hệ thống bình thường.”

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 1)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 2)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 3)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 4)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 5)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 6)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 7)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 8)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 9)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Điều gì gây ra hiện tượng méo tiếng ở đĩa than

Nguyễn Hào