Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 2)

Quá trình phát triển của công nghệ tái tạo âm thanh gắn liền với hai trong những tên tuổi nổi tiếng nhất lịch sử: Bell Labs và Western Electric.

Bell Labs là một trong những công ty liên quan đến lĩnh vực âm thanh lâu đời nhất trong lịch sử. Rất nhiều công nghệ tái tạo âm thanh là sản phẩm từ quá trình nghiên cứu của họ. Western Electric, công ty con đóng vai trò làm nhánh phụ trách thiết bị của Bell Labs, phát triển hệ thống ghi âm cho phim ảnh động. Hệ thống này về sau được cấp phép cho Warner Bros và được giới thiệu ra thị trường với cái tên Vitaphone. Bộ phim có âm thanh đầu tiên được trình chiếu vào giai đoạn 1926 – 1927, âm thanh được phát từ một máy phonograph chạy đồng bộ với phần hình ảnh (một loạt các bản thu soundtrack Vitaphone thời kỳ đầu có thể tìm thấy trên đường link này).

Bell Labs đồng thời cũng phát triển các bản thu test tone để kiểm tra chất lượng của đường dây điện thoai. Trong khi hầu hết các bản thu của thời kỳ đó vẫn được cắt sang hai bên ranh, Bell đã phát hiện ra rằng chất lượng âm thanh sẽ được cải thiện, độ méo tiếng giảm hẳn khi đĩa được cắt theo chiều dọc. Về sau, thị trường đòi hỏi cần có những kim phonograph có thể đọc cả đĩa cắt rãnh hai bên tiêu chuẩn và đĩa test với rãnh cắt dọc của Bell. Điều này dẫn đến sự phát triển của kim “Universal Phonograph Reproducer” Western Electric 9A vào thập niên 30. Bộ kim này được mô tả lại trong bản ghi chép Bell Laboratories Record, số tháng 10 năm 1940. Mặc dù bài báo tả rằng hệ thống này khá nhỏ, 9A so với tiêu chuẩn ngày nay vẫn khá to và nặng. Cũng giống như các kim phổ thông khác, Western Electric 9A là kim moving coil, sử dụng cuộn dây động, phần kim đọc đĩa có thể điều chỉnh bằng một núm xoay nhỏ để chuyển sang loại đĩa cần dùng. Nó rất giống với các turnover cartridge (những kim được trang bị hai đầu kim) của các hãng như Goldring để đọc đĩa than rãnh lớn với tốc độ cơ bản 78 vòng/phút hay đĩa rãnh nhỏ 33 vòng/phút xuất hiền tầm vài năm sau đó.

cau tao kim Western Electric 9A

Cấu tạo kim Western Electric 9A

Không ít nhà sưu tầm đã khẳng đỉnh rằng chất lượng âm thanh của kim Western Electric 9A cực kỳ ấn tượng, với độ động rõ nét và chất âm sống động không khác gì ngoài đời thực, bất chấp rằng trên thực tế, đáp tuyến tần số của đĩa than khi đó hiếm khi đạt đến mức 10kHz. Trong một bài báo từ năm 1958, thời điểm khi mà đĩa stereo rãnh đơn bắt đầu phổ biến, người ta đã viết về kim Western Electric 9A như sau: “Bởi sự khác biệt giữa yêu cầu về thiết kế cho kim rãnh cắt dọc / hai bên Western Electric Model 9A của đầu thập niên 30 với những kim cho đĩa stereo rãnh đơn ngày nay, bài báo này sẽ cực kỳ thú vị. Kim 9A, như nhiều người lớn tuổi còn nhớ, là kim đĩa than đầu tiên được thiết kế để tạo ra tín hiệu âm thanh đối với cả rãnh cắt dọc và rãnh cắt ngang từ một đầu kim duy nhất. Mặc dù kim 9A không thể tạo ra hai tín hiệu đồng thời cùng lúc giống như kim stereo, phải thừa nhận rằng các kỹ sư của Bell Labs, những người phát triển loại kim này đã tiến đến rất gần với việc tạo ra kim stereo rãnh đơn từ cách đây gần 30 năm, một khoảng thời gian quá sớm.”

Về sau, Westrex 10A, một kim đĩa than có thiết kế tương tự như vậy đã trở thành một trong những kim đĩa than đầu tiên có thể chơi đĩa stereo rãnh đơn. Thế nhưng không phải ai cũng biết rằng một số người đã tận dụng kim rãnh cắt ngang của Western Electric 9A để có thể chơi được các bản thu stereo.

Bên cạnh mẫu 9A, nhiều năm sau Western Electric cũng phát triển một mẫu kim khác và gọi nó là 9B. Mô tả về hai mẫu kim này như sau: “9A là mẫu kim sử dụng đầu kim bằng kim cương, bán kính mũi kim là 2mm. Kim có thể đem lại khả năng trình diễn cực kỳ tốt cũng như đảm bảo tuổi thọ lâu dài cho những đĩa làm từ vật liệu chống mài mòn. Kim rất phù hợp với những đĩa có rãnh cắt dọc hoặc rãnh cắt ngang với tiết diện vừa và hẹp.

Kim 9B sử dụng đầu kim làm từ sapphire và bán kính mũi kim là 2.5mm. Đầu mũi kim lớn hơn góp phần cải thiện tỉ lệ tín hiệu – nhiễu ồn trên những đĩa rãnh cắt ngang thế hệ mới với tiết diện rãnh rộng hơn. Nó có thể sử dụng trên những đĩa làm từ vật liệu có thể gây mài mòn và trong trường hợp như vậy, phần đá sapphire ở đầu kim sẽ bị mài mòn, có thể làm thay đổi chất lượng âm thanh. Đến lúc đó, kim sẽ cần được gửi trả về cho nhà phân phối để thay đầu kim mới.”

(Hết phần 2)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 1)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 3)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 4)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 5)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 6)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 7)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 8)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 9)

Muôn vẻ những cách đọc đĩa than (phần 10)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những bộ cơ mâm đĩa than thường gặp hiện nay

Nguyễn Hào