Nghịch lý đĩa than (phần 2)

Sự phức tạp của đĩa than còn nằm ở chỗ không một thiết lập nào là chuẩn tuyệt đối. Đôi khi nó phù hợp với đĩa này nhưng lại không phù hợp với đĩa khác, từ đó tạo thành những điều nghịch lý dở khóc dở cười.

goc lech dia than

Nghịch lý 6: Mỗi đĩa than sẽ có một độ dày mỏng khác nhau, do đó không phải lúc nào thiết lập góc tì dọc đầu kim (Vertical tracking angle – VTA). Liệu rằng đã có ai chấp nhận chỉnh thông số này sau mỗi lần thay đĩa, hay mọi người chỉ chỉnh đúng một lần sau khi lắp đặt mâm đĩa than rồi để nguyên như vậy, bất chấp việc nó sẽ khiến chất lượng âm thanh bị suy giảm, không còn được như ban đầu.

Tất nhiên, sau mỗi lần thay kim, chúng ta sẽ lại phải chỉnh lại các thông số ở cả kim lẫn tay cần, trong đó có góc tì dọc đầu kim. Thế nhưng, nếu so sánh số lần thay kim với số lần thay đĩa thì rõ ràng, chúng ta phải học cách để làm quen dần với nghịch lý này.

vertical tracking angle diagram

Nghịch lý 7: Nhiều người nói rằng âm thanh của đĩa than là âm thanh mộc, với chất lượng thật nhất, đúng như những gì đã được thu âm. Tuy nhiên, điều đó chỉ cho thấy rằng họ chưa bao giờ được nghe băng từ gốc được dùng để làm đĩa (không phải băng phiên bản thương mại) và so sánh trực tiếp với đĩa than được làm ra bằng băng từ.

Sở dĩ chúng ta có nghịch lý đầu tiên, đĩa than phải sử dụng tới hai lần EQ là bởi băng master dùng để làm đĩa than có chất lượng rất tệ, thiếu đủ thứ từ độ động, âm sắc cho đến sự hiện hữu. Không một mâm đĩa than nào, dù đắt giá đến mấy, có thể bù lấp được khoảng cách giữa băng từ gốc và đĩa master. Khoảng cách này là rất lớn và không cần phải có một đôi tai thính nhạy, bất cứ ai cũng có thể nhận ra điều này.

Nghịch lý 8: Chơi đĩa than là một thú chơi không đơn giản. Bất cứ ai quyết định đầu tư vào thú chơi này cũng nên bỏ ra chút thời gian để tìm hiểu về những khái niệm nhất như góc phương vị, góc tì dọc đầu kim, khoảng cách overhang (khoảng cách từ đầu kim đến tâm mâm xoay khi ba điểm tâm mâm xoay, trục xoay tay cơ và đầu kim nằm trên cùng đường thẳng). Chỉ có chỉnh thủ công như vậy mới có thể đảm bảo được yếu tố về mặt chất âm của mâm đĩa than. Tuy nhiên, nhiều hãng sản xuất hiện nay đã giới thiệu đến người nghe những mâm đĩa than plug-and-play chỉ cần cắm điện vào là chơi được, không cần phải quan tâm gì về chuyện thiết lập nữa.

Nghịch lý 9: Đĩa than thường được chơi trong một căn phòng. Nếu như không được tham chiếu từ trước, chúng ta rất khó để biết được rằng liệu hệ thống đã được thiết lập tốt hay chưa. Ngay cả khi đã được nghe hệ thống đĩa than trước khi mua về thì tham chiếu này cũng không mấy tác dụng lắm, bởi đặc điểm âm học của mỗi phòng, với các yếu tố như vật liệu xây phòng, khả năng dội âm, xử lý âm học sẽ tác động không nhỏ đến chất âm cảm nhận được.

Nghịch lý 10: Đĩa than được yêu thích là như vậy nhưng đây không phải là một hình thức nghe nhạc hoàn hảo. Nếu như cartridge có đầu kim nhỏ chỉ bằng cỡ một nguyên tử, không bao giờ bị mòn, không bao giờ chạm vào đĩa, nếu như rãnh đĩa chỉ có đúng một độ rộng duy nhất và nếu như tất cả các sai số vật lý khác đều biến mất, hiển nhiên điều này đúng. Thế nhưng cho đến nay vẫn chưa ai đủ khả năng giải quyết được các vấn đề như dải âm trầm cần rãnh đĩa quá rộng nên kim không thể di chuyển ổn định, hay như hình dạng của mâm xoay khiên âm thanh của đoạn thu ở rìa ngoài bao giờ nghe vẫn hay hơn các đoạn ở gần tâm đĩa than.

Bên cạnh đó, nhiễu ồn âm nền của đĩa than cũng là một vấn đề khiến nhiều người phải đau đầu. Rất nhiều tạp âm trong quá trình chơi (các tiếng tạch, bụp, nhảy âm) là hậu quả của việc chăm sóc đĩa than không đúng cách. Bụi bám trên bề mặt đĩa không chỉ làm mòn đầu kim mà còn có thể tích tụ lại, từ đó làm trầy xước, mài mòn rãnh đĩa. Ngoài ra, ma sát giữa đầu kim và rãnh đĩa sinh ra nhiệt, đủ để làm nóng chảy phần vinyl ở vách rãnh đĩa. Phần vinyl bị chảy ra này sẽ dính vào đầu kim và gây ra những hậu quả rõ rệt. Không chỉ vậy, những kim đĩa than loại moving coil thường sử dụng cuộn dây để bắt tín hiệu. Lâu ngày cuộn dây này cũng sẽ bị nhiễm từ do chúng bị đẩy lên qua gần với cục nam châm gắn cố định trên kim, làm mất đi độ trung thực vốn có, buộc người dùng phải khử từ cho chúng.

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Nghịch lý đĩa than (phần 1)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Điều gì gây ra hiện tượng méo tiếng ở đĩa than

Nguyễn Hào