Nhạc cụ nhìn từ góc độ âm học: Nhạc cụ hộp gỗ

Nhạc cụ với thân làm bằng hộp gỗ là một trong những phân loại lớn nhất của nhạc cụ. Có khá nhiều yếu tố làm nên chất âm đặc trưng của loại nhạc cụ này.

Cũng giống như phòng nghe, các loại nhạc cụ có thân được làm bằng hộp gỗ rỗng cũng có đặc tính cộng hưởng riêng, với những tần số đặc biệt liên quan đến kích thước của hộp gỗ. Để tránh công hưởng khuyết khiến cho một số nốt lớn hơn các nốt còn lại, violin, guitar và các loại nhạc cụ có thân hộp gỗ thường được uốn cong thành những hình dáng bất thường mà chúng ta đang thấy hiện nay. Ở hình dáng này, cộng hưởng vẫn sẽ xuất hiện, thế nhưng các cộng hưởng này sẽ kéo dài suốt cạnh bên của nhạc cụ, từ đó ngăn không cho một tần số đơn lẻ cũng như bội âm của nó tích tụ năng lượng.

Và, cũng bởi vì giống như phòng nghe, khi đặc tính cộng hưởng gần như xuất hiện ở một nốt đang được chơi (nhưng không hoàn toàn), kết quả là ta sẽ nghe thấy một thứ âm thanh có phần khá giống với lệch tông. Người ta gọi hiện tượng này là âm sói (wolf tone), tức hiện tượng âm thanh không ổn định, dễ bị đứt quãng ngắn liên tục. Hiện tượng này thường xuất hiện trên đàn cello và acoustic bass hơn là trên các nhạc cụ hộp gỗ cỡ nhỏ khác. Ở trên nhiều cây cello, một cộng hưởng mạnh thường diễn ra ở phạm vi giữa nốt Mi (E) 164.8Hz và Pha thăng (F#) 185Hz. Dù cho cộng hưởng đó có đúng nốt với tần số cơ bản hay không, nó vẫn sẽ kêu to hơn các nốt khác và khó kiểm soát bằng vĩ hơn. Ngay cả những cây cello tốt nhất hiện nay cũng không tránh khỏi hiện tượng âm sói này, vì thế người ta phải sử dụng khá nhiều phụ kiện gắn vào thân đàn cello hoặc trên dây quãng thấp để giảm thiểu tác động của hiệu ứng.

Các nhạc cụ có thân làm bằng hộp gỗ cũng có một hoặc nhiều lỗ ở mặt trước để cho phép cộng hưởng các nốt trầm có thể thoát ra được. Đàn guitar acoustic thường có một lỗ tròn, đường kính lỗ này tầm 10cm. Trong khi đó, các nhạc cụ thuộc dòng viol như violin, viola, cello hay double bass thường có hai lỗ có hình dạng chữ f viết thường ở hai bên ngựa đàn. Nhìn chung, các nhạc cụ hộp gỗ tạo ra âm thanh theo một cơ chế rất giống với chiếc đàn cello trong hình dưới đây. Thường mỗi cây đàn sẽ có bốn dây hay nhiều hơn, các dây này được kéo căng trên fingerboard, hai đầu dây được cuốn chặt vào chốt tuning peg và tail piece. Chiều dài dây xuất hiện rung chủ động thường từ vị trí của tuning peg cho tới ngựa đàn. Các bộ phận này cũng có chức năng và tên gọi tương tự trên cây đàn guitar acoustic. Chỉ khác ở chỗ ngựa đàn của guitar được gọi là saddle chứ không gọi là bridge. Ở cây cello trong hình dưới, ta sẽ thấy một phụ kiện nhỏ tên là mute. Đây thực chất là một khối cao su nhỏ, được đặt trên ngựa đàn để giảm bớt rung chấn của dây, từ đó khiến cho âm thanh trở nên nhỏ hơn, đồng thời cũng mềm mại, du dương hơn được phần nào. Phụ kiện này thường được dùng để có thể chơi đàn mà không gây ra quá nhiều tiếng ồn, hoặc để tạo ra một âm thanh khác biệt theo yêu cầu của chỉ huy dàn nhạc.

nhac cu bang go

Khi bị kéo căng, dây đàn sẽ tạo ra một lực đè xuống rất nặng lên ngựa đàn, thậm chí dọc khắp thân đàn. Do đó, bất cứ nhạc cụ hộp gỗ nào, dù nhẹ hay nặng bao nhiêu đi chăng nữa cũng phải được làm cực kỳ chắc chắn. Một sợi dây đàn bình thường khi bị kéo căng sẽ phải chịu một lực kéo nặng từ 6 đến 15kg. Đối với một nhạc cụ sử dụng bốn dây, lực kéo ấy tương đương với 25 – 50kg dồn lên tất cả các dây. Một cây đàn guitar acoustic sử dụng dây thép khổ trung phải chịu áp lực tầm 79kg. Áp lực đè lên ngựa đàn vì thế cũng rất lớn. Đối với một cây violin 4/4, lực ấy tương đương với 27kg, trong khi ở cello, con số này xấp xỉ 63kg. Để so sánh, 27kg tương đương với một đứa trẻ 8 tuổi, trong khi 63kg ngang ngửa với khối lượng của người trưởng thành.

Điều này thậm chí còn ấn tượng hơn khi ta đem so sánh những con số kể trên với khối lượng của từng loại nhạc cụ. Violin là loại nhẹ nhất, khi được lắp đầy đủ nhạc cụ sẽ nặng dưới 400 gram, rất hiếm khi vượt quá con số 500. Viola, to hơn violin một chút, thường nặng từ 511 đến 731 gram, những cây cello với kích thước chuẩn nặng từ 2.6 đến 3.5kg. Cuối cùng, một cây acoustic guitar có khối lượng trong phạm vi từ 3 đến 5kg.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử Munich High End Show

Nguyễn Hào