Những công nghệ được sử dụng để nâng cấp trải nghiệm headphone (phần 1)

Headphone ngày càng được sử dụng phổ biến, trở thành một đối thủ cạnh tranh trực tiếp với các hệ thống stereo truyền thống. Vì vậy, không ít công nghệ được phát triển để nâng cấp trải nghiệm cho thiết bị này.

Bất chấp việc những chiếc tai nghe cao cấp nhất hiện nay đang ngày càng trở nên tốt hơn và đắt tiền hơn, chúng vẫn có những hạn chế nhất định, đặc biệt là trong khả năng tạo thành trường không gian âm thanh ba chiều. Thay vì khiến hình ảnh của ca sĩ và nhạc cụ xuất hiện trước mặt người nghe, gói gọn trong một không gian âm học cụ thể, tai nghe thường có xu hướng tạo ra hình ảnh trong đầu người nghe chứ không làm nên âm trường và âm hình giống như của loa nữa. Để biết vì sao hiện tượng này xảy ra, chúng ta cần hiều rằng khi nghe loa hay âm thanh trực tiếp, tai trái vẫn sẽ nghe được âm thanh từ kênh bên phải và ngược lại, khiến cho sự tách bạch giữa hai kênh trái phải không còn quá rõ rệt nữa. Đây là một hiện tượng xuyên âm (crosstalk) thường được biết đến với cái tên interaural crosstalk (interaural là từ để chỉ cảm nhận khác biệt về âm thanh giữa tai trái và tai phải). Âm thanh từ kênh bên trái sẽ đến tai bên phải chậm hơn so với tai trái. Thế nhưng, khi nghe bằng headphone, tai phải chỉ nghe thấy âm thanh bên phải và tai trái cũng chỉ nghe thấy âm thanh bên trái. Không có interaural crosstalk, não bộ không thể tạo ra ảo giác về hình ảnh và trường sân khấu âm thanh ở trước mặt giống như khi nghe bằng loa được.

dolby dimension headphone

Không ít công nghệ và kỹ thuật đã được phát triển để giảm thiểu hiện tượng này, cũng như đem đến trải nghiệm “thật” hơn cho headphone. Dưới đây là một vài công nghệ thường được áp dụng:

Mạch Crossfeed

Mạch crossfeed là một giải pháp khá đơn giản để giải quyết hiện tượng “hình ảnh trong đầu”, được áp dụng từ thập niên 50 của thế kỷ trước. Nhiệm vụ của mạch crossfeed là tái tạo lại interaural crosstalk diễn ra khi nghe bằng hai loa stereo thông thường. Để làm được điều này, mạch crossfeed sẽ mix một vài tín hiệu đã được làm suy hao, đồng thời tạo độ trễ từ kênh bên phải sang kênh bên trái và ngược lại.

dolby dimension headphone hay

Mạch crossfeed được tích hợp trong một số headphone amp. Những thiết bị này sẽ có một công tắc cho phép người nghe tắt hiệu ứng này nếu như cảm thấy âm thanh kém tự nhiên. Nhiều người nghe cho rằng hiệu quả của mạch crossfeed rất hên xui, mặc dù chúng làm giảm đi hiệu ứng “hình ảnh trong đầu”, thế nhưng đôi lúc điều này lại làm mờ âm hình đi, khiến treble trở nên quá mềm, mất đi độ chi tiết cũng như làm giảm tương phản trong độ động. Cho đến nay, việc sử dụng mạch crossfeed hay không vẫn còn đang gây tranh cãi. Có rất nhiều người thích mạch crossfeed, nhưng cũng không ít người phản đối sử dụng mạch này.

Headphone đa kênh

Đa kênh không phải là một khái niệm xa lạ với hệ thống stereo truyền thống, cũng không phải là rào cản đối với loa soundbar, thế nhưng lại là một điều khá mới mẻ đối với headphone. Thế nhưng trên thực tế, việc thể hiện âm thanh đa kênh trên headphone stereo là điều có thể làm được nhờ vào một loại công nghệ đặc biệt, không phức tạp như khi sử dụng công nghệ Smyth Virtual Surround, nhưng hiển nhiên chất lượng cũng chẳng thể bằng được. Thường được biết đến với tên gọi headphone Dolby, những mẫu tai nghe này sử dụng DSP để nhái lại cơ chế HRTF (head-related transfer function). HRTF về cơ bản là một thuật toán, cố gắng sửa đổi âm thanh giống như cách đầu và tai của người nghe phản ứng với các tần số phát ra từ các hướng khác nhau. Hay nói cách khác, những chiếc headphone này sẽ đặt vị trí của âm thanh ở bất cứ đâu xung quanh người nghe. Headphone Dolby thường được trang bộ giải mã tín hiệu Dolby Digital để nhận bitstream từ TV, đầu DVD hay đầu Blu-ray hoặc các nguồn phát khác, sau đó tạo tín hiệu đầu ra cho headphone với hiệu ứng đa kênh.

heritage headphone amp 5

Với các headphone Dolby, người dùng có thể nghe được các đoạn thoại từ vị trí trung tâm, âm nhạc và các hiệu ứng âm thanh từ hai bên trái phải cùng các hiệu ứng xung quanh ở nhiều hướng khác nhau. Headphone Dolby, thường là loại không dây, rất phù hợp cho việc xem phim muộn vào ban đêm hay khi người nghe không muốn làm phiền những người xung quanh. Những chiếc headphone như vậy cũng rất hữu ích cho những ai đang gặp vấn đề khó khăn khi nghe, bởi sự chi tiết, âm lượng của những chiếc tai nghe này vượt trội hoàn toàn so với những driver bé tí được tích hợp cho TV. Với những chiếc tai nghe này, các đoạn hội thoại sẽ trở nên chân thực hơn, một phần là nhờ khả năng tái tạo âm thanh tốt hơn loa TV, phần khác là bởi hội thoại đã được tách rời khỏi âm nhạc cũng như các hiệu ứng khác.

(Hết kỳ 1)

Những công nghệ được sử dụng để nâng cấp trải nghiệm headphone (phần 2)

Những công nghệ được sử dụng để nâng cấp trải nghiệm headphone (phần 3)

Những công nghệ được sử dụng để nâng cấp trải nghiệm headphone (phần 4)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Aurora và Linea – Ampli chủ lực của Viva Audio

Nguyễn Hào