Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 1)

Ở bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về tương quan vị trí giữa loa và người nghe. Nhìn chung, các thiết lập cơ bản thường lấy vị trí loa và vị trí ngồi nghe tạo thành một hình tam giác đều, nếu không được như vậy thì sẽ rất khó có được âm hình và âm trường tốt.

Tương quan vị trí giữa loa và người nghe thường được đánh giá là một trong những yếu tố quan trọng nhất để có chất âm tốt khi chưa tính đến điều kiện phòng nghe. Người nghe nên ngồi ở vị trí trục giữa hai loa, ở một khoảng cách xa hơn khoảng cách giữa hai loa. Ý thứ hai có thể không quá quan trọng nhưng ý đầu tiên bắt buộc phải làm được, tức là ngồi cách đều cả hai loa. Nếu như tương quan vị trí này không được đảm bảo thì gần như không thể nghe được âm trường tốt từ hệ thống.

Hình dưới đây cho thấy cách bố trí tối ưu cho vị trí của loa và vị trí ngồi nghe. Vị trí ngồi nghe cách đều cả hai loa và có khoảng cách xa hơn một chút khoảng cách giữa hai loa được gọi là điểm ngọt. Đây là điểm mà âm thanh sẽ tập trung nhất và có chất âm tốt nhất. Nếu ngồi lệch về một phía của điểm ngọt, âm trường cũng sẽ lệch hẳn về một bên loa. Độ lệch này khá đa dạng, tùy thuộc vào vị trí ngồi và loa được sử dụng bởi một vài cặp loa sẽ có điểm ngọt rộng hơn những cặp loa khác.

cach bay loa

Trong hình này, vị trí ngồi nghe nằm ở trục chính giữa, cách đều hai loa và tạo thành điểm ngọt.

Lựa chọn khoảng cách cho loa thực chất là đánh đổi giữa âm trường rộng và âm hình tập trung. Ở cùng một vị trí ngồi nghe, nếu hai loa càng cách xa nhau, âm trường sẽ càng rộng. Tuy nhiên, nếu như quá xa, âm hình ở vị trí trung tâm sẽ bị yếu đi, thậm chí bị biến mất một phần. Nếu như các loa quá gần nhau, âm trường sẽ bị bó hẹp lại.

Nếu như tối ưu được vị trí đặt loa và vị trí ngồi nghe, sự đánh đổi này sẽ không quá lớn và người nghe sẽ cảm nhận được sự kết hợp giữa âm trường rộng và âm hình tập trung. Đây sẽ là vị trí mà âm hình ảo trở nên rõ nét, ổn định và chi tiết, đồng thời ở giữa vị trí hai loa. Một bản nhạc với tiếng hát của một ca sĩ, nhạc cụ hay hát đệm xung quanh thưa thớt sẽ là một công cụ lý tưởng để kiểm tra vị trí của loa cũng như âm hình. Quá trình thực hiện như sau: đầu tiên đặt hai loa ở vị trí tương đối, sau đó nghe thử để tìm âm hình tập trung ở vị trí chính giữa hai loa. Tiếp theo, người nghe dịch chuyển hai loa cách xa một chút rồi nghe lại. Cứ lặp lại quá trình này cho đến khi âm hình trung tâm trở nên rộng hơn, kém tập trung hơn. Điều đó có nghĩa là người nghe đã hơi vượt quá khoảng cách tối ưu giữa hai loa, đến lúc này cần đẩy chúng vào sát gần nhau. Sau khi đã tìm được vị trí đặt loa phù hợp, lúc này người nghe mới bắt đầu lắp chân kê loa.

Ngoài ra, có một yếu tố nữa cần được xét tới, đó là tương quan giữa tam giác loa – người nghe với phòng nghe. Người nghe có thể áp dụng công thức sau: khoảng cách giữa hai loa sẽ tỉ lệ thuận với khoảng cách giữa loa và điểm ngọt, nghĩa là hai loa cách xa nhau thì khoảng cách giữa loa –  người nghe cũng sẽ cách xa và ngược lại. Cần lưu ý rằng khi vị trí ngồi nghe càng xa thì đặc tính âm học của phòng sẽ càng ảnh hưởng mạnh hơn so với vị trí ngồi gần. Nguyên nhân là bởi khi ngồi gần, người nghe sẽ nghe âm thanh trực tiếp nhiều hơn là âm thanh phản hồi từ tường trong phòng. Như vậy, càng ngồi xa, khoảng hành trình của âm thanh đến tai người nghe sẽ càng xa, càng ngồi gần thì âm thanh sẽ đến tai nhanh hơn và trực tiếp hơn. Có một biện pháp rất hiệu quả đối với những phòng nghe có diện tích hạn hẹp hoặc đặc tính âm học không tốt, đó là ngồi thật gần loa. Dù vậy, một số loa vẫn đòi hỏi phải có khoảng cách xa giữa chúng với người nghe để âm thanh từ những driver riêng lẻ có thể hợp nhất với nhau. Nếu như người nghe cảm nhận được sự khác biệt lớn về chất âm, đó là dấu hiệu cho thấy cần phải ngồi cách xa loa. Cũng bởi lý do này mà có nhiều mẫu loa được gọi là loa nearfield (tầm gần), mục đích chính là để nghe ở khoảng cách gần. Với đặc điểm khoảng cách gần sẽ giúp âm thanh trực tiếp chiếm phần chủ yếu, hầu hết các loa nearfield mà ta tìm thấy hiện nay là loa kiểm âm (studio monitor).

(Hết phần 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 2)

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 3)

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 4)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử Munich High End Show

Nguyễn Hào