Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 3)

Bên cạnh việc vị trí đặt loa và vị trí ngồi nghe có ảnh hưởng đến cộng hưởng nghe được, chúng ta cũng cần lưu ý đến khoảng cách với tường sau loa và độ cao vị trí ngồi.

Bên cạnh việc mở rộng các dải trầm, khiến chúng trở nên sâu hơn, đồng thời còn làm phẳng đáp tuyến tần số, lựa chọn đúng vị trí đặt loa dựa theo tương quan với các bức tường trong phòng còn làm giảm lượng cộng hưởng mà ta nghe được. Đặc tính cộng hưởng của phòng là khả năng tăng cường cho những dải tần số nhất định, từ đó tạo thành đỉnh trên đáp tyến tần số. Cộng hưởng phòng gây ra hiện tượng sóng đứng, vốn là những vị trí trong phòng có mức năng lượng dải trầm cao hoặc thấp hơn bình thường, từ đó gây ra méo tiếng. Sóng đứng trong phòng nghe được quyết định bởi hai yếu tố: kích thước của phòng và vị trí của nguồn phát ra âm thanh. Khi đặt loa và vị trí ngồi nghe ở những nơi tốt nhất, ta sẽ cảm nhận được các dải trầm cực kỳ cân bằng và từ nhiên.

Có một quy luật thường được áp dụng để có được những dải trầm tốt nhất, đó là khoảng cách giữa loa và tường phía sau nên bằng 1/3 chiều dài của phòng. Nếu điều này không được thì ta có thể chỉnh khoảng cách ấy xuống còn bằng 1/5 chiều dài phòng. Cả hai vị trí này đều làm giảm hiện tượng sóng đứng, giúp âm thanh từ loa trở nên hài hòa hơn với phòng nghe. Lý tưởng nhất là vị trí ngồi nghe cũng nên cách tường phía sau loa khoảng 2/3 chiều dài phòng.

vị tri dat loa

Để chọn vị trí phù hợp nhất, chúng ta sẽ bắt đầu với vị trí cơ bản như trong hình trên, sau đó di chuyển cả loa và ghế ngồi theo từng bước nhỏ trong khi vẫn đang chơi các bản nhạc giàu tiếng trầm. Thứ mà chúng ta cần nghe là chất âm trầm mượt mà, mở rộng và có độ hài hòa, tương tác với các dải âm còn lại. Khi tìm được vị trí đặt loa có tiếng trầm tốt, trung âm cũng trở nên rõ ràng và chi tiết hơn.

Có một bài kiểm tra đánh giá âm trầm và âm trung trong phòng rất tốt, đó là Music Articulation Test Tone (MATT) do Acoustic Sciences Corporation (ASC) phát triển. Bài kiểm tra đặc biệt này sử dụng một chuỗi âm thanh với cao độ tăng dần, giữa các âm sẽ có một quãng ngắt rất ngắn. Nếu trong điều kiện lý tưởng, người nghe sẽ nghe thấy chuỗi âm thanh và quãng ngắt tách bạch, không bị dính vào nhau. Để biết chúng ta cần nghe thấy gì, ASC luôn khuyến cáo khách hàng nghe thử bằng tai nghe trước. Thế nhưng, ở điều kiện phòng nghe thông thường, âm thanh sẽ bj thay đổi, một số tần số nhất định trong chuỗi âm thanh cao dần sẽ bị mờ, nghe không rõ, đó là dấu hiệu cho thấy phòng nghe đang tích năng lượng rồi xả ra ở những tần số đó. Bằng cách vừa nghe MATT vừa di chuyển loa, chúng ta có thể dễ dàng tìm được vị trí tối ưu cho loa (người nghe có thể tải file test về cũng như xem hướng dẫn sử dụng ở đường link này.)

Ngoài MATT ra, chúng ta có thể dùng một phần mềm máy tính tên là Room Optimizer, do RPG Diffusor Systems phát triển. Người dùng sẽ nhập thông tin về kích thước phòng, loại loa và vị trí woofer trong thùng loa cùng một loạt chi tiết khác. Phần mềm sẽ thực hiện một loạt phép tính để tối ưu hóa vị trí đặt loa và vị trí ngồi nghe với độ chuẩn xác cực kỳ cao.

Bên cạnh vị trí loa và vị trí ngồi nghe, ta cần lưu ý rằng loa càng cách tường sau xa bao nhiêu thì âm trường sẽ càng sâu bấy nhiêu. Một âm trường sâu, có độ mở hiếm khi xuất hiện trên những cặp loa đặt sát tường. Chỉ cần kéo loa ra xa khỏi tường vài chục cm là ta có thể cảm nhận được sự khác biệt rõ ràng. Điều không may là không phải phòng nghe nào cũng cho phép đặt loa cách xa tường được như vậy. Do đó, nếu phải đặt loa ở gần tường, hãy xử lý âm học cho bức tường trước.

Tại những độ cao khác nhau của vị trí ngồi nghe, ta sẽ đo được đáp tuyến tần số khác nhau. Những thay đổi này chủ yếu tác động đến dải trung và cao chứ không phải trầm. Thông thường, chất âm sẽ sáng nhất (tức giàu âm cao nhất) khi tai người nghe cùng độ cao với tweeter, hoặc nằm cùng trục với tweeter.

Hầu hết các loa hiện nay đều thiết kế tweeter ở độ cao khoảng 1m tính từ mặt đất, tương đối khớp với độ cao tính từ người nghe khi đang ngồi. Nếu như dùng ghế xoay văn phòng, ta có thể dễ dàng chỉnh độ cao để đảm bảo tai của mình cao ngang với tweeter, từ đó đảm bảo được chất âm cân bằng nhất.

Mức độ thay đổi của chất âm dựa theo chiều cao còn tùy thuộc vào từng loa. Một vài loa có hướng tính thấp, tweeter tạo ra hướng âm khá mở, khiến cho các thay đổi không quá rõ ràng. Thế nhưng một vài loa thể hiện thay đổi rõ rệt ngay cả khi chỉ ngả lưng ra ghế. Với những trường hợp này, chọn loại ghế ngồi để tai nghe luôn cùng trục tối ưu với tweeter sẽ giúp người nghe cảm nhận được chất âm cao rất cân bằng.

(Hết kỳ 3)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 1)

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 2)

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 4)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Tiêu chí lựa chọn headphone nghe nhạc cổ điển

Nguyễn Hào