Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 4)

Chỉnh góc loa hướng về người nghe (toe-in) luôn là một công cụ hiệu quả. Nó có thể tác động mạnh đến âm trường cũng như độ cân bằng các dải cao.

Toe-in là quá trình chỉnh góc loa hướng về phía người nghe thay về hướng thẳng loa về phía trước (xem ở hình dưới). Toe-in không có một nguyên tắc cụ thể nào. Góc chỉnh loa tối ưu đối với mỗi loa và mỗi phòng nghe sẽ khác nhau. Có loa cần phải toe-in, lại có những loa sẽ đem lại âm thanh tốt hơn nếu để hướng thẳng. Quá trình toe-in có thể tác động đến nhiều khía cạnh khác nhau của âm thanh, trong đó có mức độ cân bằng các dải trung và cao, âm trường tập trung, cảm nhận về không gian và tốc độ của âm thanh.

vi tri dat loa
Loa khi không toe-in (ảnh trái) và khi toe-in (ảnh phải)

Âm thanh của loa sẽ rõ và sáng nhất khi được nghe trực tiếp, với tai người nghe nằm cùng trục với tweeter (tức hướng thẳng về phía loa), Như vậy toe-in có thể làm tăng lượng treble mà ta nghe được ở vị trí ngồi nghe. Một cặp loa hơi thiên sáng có thể giải quyết bằng cách hướng thẳng về phía trước thay vì toe-in. Một số loa vốn được thiết kế để không cần thực hiện toe-in sẽ có chất âm hơi thiên sáng quá mức nếu như chĩa thẳng về phía tai người nghe.

Tỉ lệ âm thanh trực tiếp/âm thanh phản hồi sẽ tăng rõ rệt khi ta thực hiện toe-in. Nguyên nhân là vì khi được toe-in, năng lượng trực tiếp của loa sẽ hướng thẳng về phía người nghe thay vì tỏa ra xung quanh phòng, từ đó làm giảm hẳn lượng âm thanh phản hồi trong phòng. Ở một phòng nghe có tường bên tạo phản hồi mạnh, toe-in có thể trở thành một yếu tố quan trọng quyết định đến chất âm mà ta nghe được. Hơn nữa, biên độ của âm phản hồi tường bên cũng sẽ giảm (tiếng sẽ nhỏ hơn) khi thực hiện toe-in. Ngược lại, toe-in với một góc nhỏ sẽ làm tăng năng lượng phản hồi mà ta nghe được, từ đó tăng cảm nhận về không gian cũng như độ rộng. Giảm góc toe-in sẽ giúp mở rộng âm trường và cảm nhận không gian bao bọc xung quanh cho người nghe.

Tương tự như vậy, toe-in cũng làm cho âm hình và âm trường tập trung hơn. Khi được toe-in, nhiều mẫu loa sẽ đem đến âm trường tập trung và sắc nét, âm hình rõ ràng, có phần chặt chẽ hơn thay vì tỏa ra xung quanh, thiếu đi vị trí cụ thể. Góc toe-in tối ưu thường đánh đổi giữa âm hình tập trung với mức năng lượng treble có phần hơi quá mức. Nếu toe-in quá nhiều, âm trường sẽ tập trung nhưng âm thanh thường bị thiên sáng. Nếu không toe-in, âm cao sẽ cân bằng hơn, nhưng âm hình mờ nhạt hơn.

Toe-in cũng tác động đến cảm nhận về không gian do âm thanh gợi nên. Không toe-in sẽ đem đến cảm giác âm trường rộng lớn hơn nhưng thiếu chính xác. Nhạc cụ không còn được tạo nét rõ ràng nữa, nhưng cảm nhận về không gian sẽ mở hơn. Toe-in loa sẽ thu nhỏ lại kích thước của âm trường, nhưng cho phép tạo nét âm hình một cách chính xác hơn. Lượng toe-in như thế nào tất nhiên cũng phải phụ thuộc vào loa, phòng nghe và cảm nhận cá nhân.

Góc toe-in cho cả hai loa là một điều rất quan trọng trong việc hình thành nên âm trường. Đáp tuyến tần số của loa thay đổi với toe-in, và đáp tuyến tần số giống nhau từ cả hai loa sẽ tạp nên âm hình với vị trí chính xác trên âm trường. Chúng ta có thể toe-in hai loa giống nhau bằng chiếu một đường vuông góc với trục chính giữa của mặt sau loa ra tường sau. Độ dài này sẽ thay đổi tùy theo góc toe-in, do đó, khi độ dài đường vuông góc của hai loa bằng nhau thì góc toe-in cũng sẽ giống nhau. Ngoài ra, chúng ta có thể dùng các đèn chiếu laser cầm tay, máy đo khoảng cách để đảm bảo độ chính xác hoàn toàn.

Để sử dụng máy đo khoảng cách bằng laser, trước tiên ta sẽ đặt một tấm bìa lên vị trí ngồi nghe, sau đó đặt máy đo lên nóc của loa. Máy đo sẽ chiếu thẳng về tấm bìa, vị trí của máy đo nằm ở trục chính giữa của loa, điểm chiếu laser ngay tại mép của tấm vách mặt trước. Sau khi đo xong ta đánh dấu vị trí laser chiếu vào tấm bìa. Sau đó lặp lại những bước trên với loa còn lại và tiến hành điều chỉnh, sao cho vị trí laser chiếu vào từ loa thứ hai trùng với vị trí chiếu vào từ loa thứ nhất. Máy đo khoảng cách này còn có một lợi thế nữa là góc nghiêng loa của hai loa có giống nhau hay không, từ đó cho ta biết rằng vị trí tỏa âm từ loa có đang ở cùng một độ cao không.

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 1)

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 2)

Những điều cần lưu ý về vị trí đặt loa (phần 3)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Điều gì gây ra hiện tượng méo tiếng ở đĩa than

Nguyễn Hào