Những loại bóng đèn công suất thường gặp hiện nay (Kỳ 1)

Những loại bóng đèn công suất thường gặp hiện nay (Kỳ 1)

Monday 18/03/2019 11:30 am GMT +7

Xem thêm:

Nếu như bóng đèn preamp thường đến từ một vài họ quen thuộc thì bóng đèn điện tử dùng để khuếch đại công suất lại đa dạng hơn hẳn.

Trong một chiếc ampli đèn, nếu như biến áp (cả biến áp nguồn và biến áp xuất âm) là thể xác, tầng preamp là bộ não thì linh hồn chính là đèn điện tử. Tuy nhiên, bóng đèn điện tử ngày nay rất đa dạng, cả về chủng loại, công dụng cũng như nguồn gốc, làm thế nào để chúng ta co thể phân biệt được những loại bóng đèn khác nhau?
Trước khi tìm hiểu về các loại bóng đèn điện tử khác nhau (hay còn gọi là bóng đèn chân không), hãy cùng tìm hiểu qua về khái niệm cơ bản của chúng. Đèn điện tử không khác với đèn chiếu sáng bình thường là bao, bởi chúng cũng được cấu tạo từ vỏ thủy tinh, bên trong là dây tóc được đốt nóng trong môi trường chân không. Dây tóc bị đốt nóng đến mức phát ra ánh sáng, điều này cũng giống bóng đèn thông thường. Tuy nhiên, ánh sáng không phải là yếu tố quan trọng đối với bóng đèn điện tử mà là các electron xung quanh dây tóc. Bóng đèn điện tử có chứa các chi tiết để phục vụ cho hoạt động của mình, bên cạnh dây tóc (cathode) còn có một mảnh kim loại gọi là đĩa đèn (anode). Khi hoạt động, dây tóc bị đốt nóng đến mức electron phá vỡ sự liên kết của kim loại và sẵn sàng nhảy ra khỏi bề mặt kim loại của dây tóc. Lúc này các electron ở cathode sẽ bị hút về phía anode, tạo thành một “dòng chảy”. Dòng chảy ấy gọi là dòng điện, đo bằng đơn vị amp.

bong den cong suat

Bóng đèn chỉ có một cathode và một anode gọi là đèn hai cực (diode). Vì dòng điện chỉ có thể chuyển từ cathode sang anode nên đèn hai cực được dùng để đổi đổi dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều (vì thế mà bóng này còn gọi là bóng chỉnh lưu). Tuy nhiên, đèn hai cực chỉ có tác dụng chỉnh lưu chứ không khuếch đại được, do đó người ta đã phát minh loại bóng đèn mới bằng cách thêm vào cho bóng đèn một chi tiết nhỏ gọi là là lưới đèn (cực G). Đây là một lưới sắt nhỏ đặt giữa cathode và anode. Loại bóng đèn này gọi là đèn ba cực (triode). Cực G có điện áp âm so với cathode nên các electron không bị hút vào đây. Tùy theo điện áp của lưới đèn mà dòng điện từ cathode đến anode có thể bị khống chế, làm cho xuất hiện hoặc không xuất hiện, trị số lớn lên hoặc nhỏ đi. Một sự biển đổi nhỏ ở lưới cũng làm cho dòng điện bị biến thiên lớn. Vì thế đèn ba cực có khả năng khuếch đại và lưới là tác nhân quan trọng quyết định sự khuếch đại đó. Do tín hiệu từ preamp đến power-amp xuất hiện dưới dạng dòng điện nên khuếch đại tín hiệu cũng đồng nghĩa với việc khuếch đại dòng điện lên.

Cấu tạo đèn điện tử. Từ dưới lên: Dây tóc, lưới đèn, đĩa đèn, vỏ bóng.

bong den cong suat dep

Sự khác biệt lớn nhất giữa bóng preamp và bóng đèn công suất chính là khả năng tác động đến chất âm khả năng khuếch đại của chúng. Bóng đèn preamp tuy mang khả năng khuếch đại nhỏ hơn nhưng có ảnh hưởng rất lớn đến chất âm của ampli đèn, hầu như là tác nhân định hình nên chất âm, trong khi bóng đèn công suất có nhiệm vụ khuếch đại tín hiệu lên mức cao nhất, dù có ảnh hưởng nhất định đến chất âm nhưng không thể bằng bóng preamp được. Trong phạm vi của loạt bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một số loại bóng đèn công suất thường gặp trên thị trường hiện nay.

EL34

bong den cong suat tot

EL34 là một trong những loại bóng đèn cổ điển nhất trong số các bóng đèn công suất, chính thức xuất hiện từ năm 1953. Nếu như các bóng preamp thường là bóng ba cực thì EL34 đặc biệt hơn ở chỗ nó là đèn năm cực (gồm dây tóc, đĩa đèn và ba lưới đèn). Cấu trúc bên trong của loại bóng đèn này có phần khác biệt so với đối thủ 6L6. Vì EL34 vốn là thiết kế từ châu Âu nên rất nhiều thương hiệu ampli của châu Âu như Marshall và Hiwatt sử dụng bóng EL34 cho sản phẩm của họ. Chính điều này góp phần làm nên chất âm xứ Anh, khác biệt hoàn toàn chất âm Mỹ do bóng 6L6 tạo ra. Bóng đèn EL34 thường được đánh giá cao vì trung âm khỏe khoắn, có phần đục hơn so với bóng 6550 hay 6L6. Nhiều người thường cho rằng đó là méo tiếng nhưng điều đó không đúng, bản chất của EL34 vốn đã mang chất âm như vậy rồi.

6L6/5881

bong den cong suat tot

Bóng đèn 6L6 sở hữu thiết kế khác hoàn toàn so với bóng EL34. Nếu như EL34 là bóng đèn năm cực (pentode) đúng nghĩa thì 6L6 lại là bóng beam tetrode, tức là về bản chất nó chỉ có bốn cực. Khác biệt chủ yếu về mặt chất âm giữa bóng 6L6 và bóng năm cực là độ méo tiếng của nó thấp hơn, do đó chất âm cũng sẽ “sạch” hơn nhiều. Sở dĩ người ta thiết kế bóng beam tetrode vì khi ấy, hãng Phillips ở châu Âu đã đăng ký bản quyền cho bóng năm cực. Do đó, để tránh vấn đề bản quyền cần phải có những thiết kế khác để thay thế và 6L6 chính là một thiết kế như vậy dành cho thị trường Mỹ. Đây cũng là lý do vì sao các hãng ampli của Mỹ sử dụng các bóng 6L6 / 5881 (5881 là tên khác của bóng 6L6) cho thiết bị của mình. Fender Bassman – chiếc ampli mở đầu cho một thế hệ ampli đèn điện tử dùng bóng beam tetrode sử dụng một cặp bóng 5881. Nhìn chung, chất âm của 6L6 “sạch” hơn so với EL34. Dải trung âm có phần yếu hơn, không rền vang bằng, chất âm tổng thể mềm mại hơn chứ không đem lại cảm giác thô, sạn như EL34.

6550

bong den cong suat chat

6550 là bóng beam tetrode cơ bản nhất được sử dụng cho ampli đèn Marshall AFD100. Nhìn chung, bóng có cấu tạo giống như 6L6 và chính thức bước vào thị trường từ năm 1955. Với bóng 6550, ampli đèn có phần mạnh hơn so với sản phẩm dùng bóng 6L6 hay EL34. Về chất âm, 6550 khá giống 6L6: sạch, ít méo tín hiệu và đem đến cảm giác khá trong suốt.

(Hết kỳ 1)

Xem:

Những loại bóng đèn công suất thường gặp hiện nay (Kỳ 1)

Những loại bóng đèn công suất thường gặp hiện nay (Kỳ 2)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Top 4 mẫu CD Transport đáng mua nhất do tạp chí What Hi fi bình chọn

Nguyễn Hào

Từ khóa:

Phụ kiện