Những loại tụ cao cấp dành cho phân tần (phần 1)

Tụ điện là một trong ba linh kiện quan trọng làm nên phân tần của loa. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu qua về đặc điểm của tụ điện cũng như những đặc tính cần có ở một tụ điện cao cấp.

Thế nào là tụ điện?

Trước khi bắt đầu tìm hiểu xem đâu là tụ điện tốt nhất mang đẳng cấp audiophile, hãy cùng tìm hiểu xem tụ điện là gì. Tụ điện là một trong ba linh kiện thụ động thường gặp ở một thiết bị điện tử, gồm cuộn cảm, điện trở và tụ điện. Về bản chất, tụ điện cũng giống như một điện trở hoạt động tuỳ thuộc vào dải tần số, chỉ khác ở chỗ điện trở sẽ chặn tất cả các dải tần số, trong khi tụ điện chỉ chặn những tần số thấp. Giá trị điện dung của tụ điện (đơn vị: Fara) sẽ quyết định tần số nào được đi qua, tần số nào thì không.

Ki hieu tu dien tapchihifi

Khi kiểm tra cấu trúc của tụ điện, có thể thấy hai mảnh vật liệu có chức năng dẫn điện (gọi là điện cực) và kẹp giữa hai điện cực này là một lớp vật liệu cách điện (gọi là điện môi). Vì có một lớp vật liệu không dẫn điện ở đây (tức là điện môi), chẳng phải tụ điện cũng giống như một mạch điện mở hay sao? Thực ra điều này không đúng, nhưng cũng chẳng hề sai chút nào

Trong trường hợp có dòng điện xoay chiều đi qua, lúc này tụ điện sẽ thể hiện đặc tính mà chúng ta vừa nói ở trên. Một vài dải tần số sẽ bị chặn lại trong khi những tần số khác có thể đi qua, điều này phụ thuộc nhiều vào kích thước của tụ.

Nếu như dòng điện đi qua tụ là dòng điện một chiều, tụ điện sẽ làm việc giống như một mạch điện mở. Trong trường hợp này, điện tích dương sẽ dồn hết về một phía của tụ trong khi điện tích âm dồn về phía còn lại. Vì trái dấu nên các điện tích này vẫn sẽ hút lẫn nhau, nhưng bị chặn lại bởi lớp điện môi ở giữa. Khi tháo tụ điện ra khỏi nguồn, các điện tích này vẫn lưu lại trong tụ, đấy là lý do tụ điện có khả năng lưu trữ năng lượng điện trường. Nếu như thiết bị cung cấp nguồn điện áp quá lớn, lớp điện môi sẽ không thể phân cách điện tích âm và điện tích dương được nữa, có thể gây chập tụ. Ta gọi hiện tượng này là tụ bị đánh thủng. Cũng vì thế mà điện áp làm việc của tụ (tức điện áp cao nhất mà tụ chịu được) là điện áp một chiều.

Những tiêu chí nào cần quan tâm khi lựa chọn tụ điện?

Bên cạnh giá trị điện dung của tụ, vốn quyểt định đến tần số được phép đi qua và tần số bị giữ lại, người dùng khi tìm tụ điện cần quan tâm đến những tiêu chí nào? Nếu muốn tìm loại tụ tốt nhất cho các thiết bị âm thanh hay phân tần, người dùng cần lưu ý đến các đặc điểm sau:

• Loại điện môi được sử dụng: có ảnh hưởng phần nào đến khả năng chịu đánh thủng của tụ. Có ba loại thường được sử dụng là gốm, màng film và chất điện hoá (electrolytic)
• Loại vật liệu được sử dụng để làm điện cực.
• Loại vật liệu được sử dụng để làm dây đấu.
• Trị số ESR (equivalent series resistance), còn gọi là điện trở nội của tụ. Giá trị thường bị bỏ qua khi xét đến tụ nhưng tương đối quan trọng đối với cuộn cảm. Trong bất kỳ linh kiện nào, đặc biệt là trong các tụ cung cấp điện, trị số ESR càng thấp sẽ càng tốt.
• Giá trị điện áp: có thể hiểu là giá trị điện áp làm việc, hay mức điện áp cao nhất tụ có thể chịu được. Một vài loại tụ có mức điện áp khá thấp, người dùng cần lưu ý đến điều này.
• Dung sai: Sai số cho phép tính từ giá trị được nêu trong thông số kỹ thuật, tính bằng đơn vị phần trăm.
• Các đặc tính kỹ thuật khác: chẳng hạn như cách tụ được cuốn (đối với tụ màng) hay lượng dầu được tra trên tụ (tụ dầu)…

Power ampli Emotiva BasX A-800 chat

Đó là các đặc điểm của một tụ điện cao cấp mà người dùng cần chú ý đến. Bên cạnh đó, ngoài việc tập trung vào các đặc điểm này, khi nhắc đến tụ điện dành cho các thiết bị audio người dùng cần chú ý đến hai loại: tụ điện hoá và tụ màng film. Mặc dù trên thị trường còn rất nhiều loại tụ điện khác nhau nhưng nếu để chọn chất lượng cao nhất, hai loại tụ trên sẽ là ứng viên đầu bảng. Thông thường, một tụ điện hoá sẽ có phân cực. Do vậy, việc biết được cần phải nối với cực nào của tụ rất quan trọng. Tuy nhiên, trong ngành audio, thường người ta sẽ chỉ dùng tụ lưỡng cực (bipolar) và tụ không phân cực, điều đó có nghĩa là người dùng có thể đấu dây cho tụ bằng bất cứ cách nào mình muốn.

(Hết kỳ 1)

Xem: Những loại tụ cao cấp dành cho phân tần (phần 2)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành thương hiệu McIntosh

Nguyễn Hào