Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 5)

Băng cassette ra đời đánh dấu thời kỳ bắt đầu sự thoái trào của đĩa than. Thế nhưng, chỉ sau khi đĩa CD xuất hiện, đĩa than mới chính thức đi vào thời kỳ “ngủ đông” kéo dài nhiều năm liền.

Phương thức giao tiếp, liên lạc digital vốn được sinh ra từ các phòng nghiên cứu chuyên về điện thoại. Trên thực tế, hệ thống điện báo sử dụng chấm-gạch của Samuel Morse có thể xem như là một hình thức tiệm cận với mã nhị phân, vốn là nền tảng cơ bản của âm thanh digital và máy tính sau này. Âm thanh digital hoạt động bằng cách sử dụng các điều biến mã xung (pulse-coded modulation – PCM) của các tín hiệu audio để biến đổi thành mã digital. Quá trình này sẽ chuyển đổi âm thanh với rất ít hay gần như không có bất cứ nhiễu ồn nền nào.

Có lẽ một chút tìm hiểu qua về lịch sử sẽ giúp người đọc phần nào hiểu hơn về tiến trình phức tạp này. Ban đầu, phonograph của Edison tạo ra các sóng âm cơ học, tạo hình cho chúng trên lớp sáp mềm bọc trên ống cuộn. Về sau, các bản thu sử dụng kỹ thuật điện chuyển đổi âm thanh thành điện áp hoặc dòng điện, sau đó các tín hiệu điện này được chuyển ngược lại thành bước sóng, lưu trên rãnh đĩa than hoặc dải băng từ. Cuối cùng, các bản thu digital biến bước sóng thành dòng xung điện có thể đo được và thể hiện dưới dạng các chữ số trong bảng mã nhị phân.

cd player

Năm 1978, công ty Phillips NV của Hà Lan cho ra mắt nguyên mẫu của đầu đĩa CD tương đối giống với thiết bị mà ta dùng ngày nay, chỉ khác ở chỗ đĩa CD thời ấy nhỏ hơn một chút, với độ dày chỉ khoảng 4.5mm. Với bài học Betamax của Sony trước đó vài năm, Philips vội liên kết với nhau để tạo ra định dạng CD chuẩn hóa, từ đó có thể ban hành rộng rãi trên toàn thế giới, cho phép các sang sản xuất tạo ra những cỗ máy và phần mềm tương thích với định dạng này. Kinh nghiệm của Sony với Walkman đã giúp định dạng mới trở nên nhỏ gọn và di động, trong khi Philips trước đó từng rất thành công với băng cassette từ thập niên 60, vì thế khá tự tin về mặt phần cứng.

Phiên bản thương mại đầu tiên của đĩa CD chính thức được đưa ra thị trường vào năm 1982. Ngay lập tức, người ta đã nhận ra sự khác biệt giữa đĩa than và định dạng mới này cực kỳ lớn. Ở đĩa CD, sự chi tiết, trong suốt của âm thanh rất dễ cảm nhận ra. Không còn nhiễu ồn âm nền nên tiếng của mọi nhạc cụ trong bản thu cũng trở nên to và rõ ràng hơn. Sự trọn vẹn lúc này cũng đã được đưa lên một tầm cao mới.

Thay vì chia và tách nhỏ băng thành các track, các editor của âm thanh digital thay đổi mã nhị phân. Họ có thể thực hiện hàng trăm thay đổi chỉ trong vài giây nhạc, từ đó có thể loại bỏ rất nhiều thứ như nhiễu âm nền, các đoạn bị mờ, không rõ tiếng, các tiếng lách tách và tạp âm khác. Các bản thu analog cũ hơn cũng có thể chuyển thành âm thanh digital với sự khác biệt cực kỳ nhỏ. Điều này cho phép người nghe dễ dàng tiếp cận và chọn mua nhạc từ một thư viện cực kỳ đồ sộ. Nếu như chất lượng âm thanh của các bản thu digital đối với nhiều người quá khô, cứng, nặng tính phân tích và thiếu đi sự ngọt ngào, cảm xúc thì với nhiều người, định dạng mới này chính là giải pháp cho âm thanh chất lượng cao hơn.

Ưu điểm của đĩa CD không chỉ dừng lại ở chất lượng âm thanh. Đĩa CD có thời lượng dài gần gấp đôi so với đĩa LP thông thường vốn chỉ khoảng 40 phút, chính xác là 74 phút và 42 giây. Càng phát triển đĩa CD lên bao nhiêu thì kích thước càng quan trọng bấy nhiêu. Đĩa CD có đường kính chỉ 12cm, vì thế rất nhỏ gọn, dễ cầm tay mang đi. Độ cơ động khiến cho CD càng trở nên linh động hơn, có khả năng thay thế cho cả đĩa than lẫn băng cassette. Các đĩa CD thu sẵn chỉ được dùng cho mục đích phát lại chứ không thể ghi đè, nhưng ưu điểm lớn nhất là chúng có thể lập trình sẵn. Người sử dụng có thể nghe các bản nhạc theo thứ tự hay thời lượng mà họ muốn. Bên cạnh đó còn là yếu tố độ bền. Đĩa than hay băng cassette có thể bị mài mòn đi một chút trong khi chơi, CD thì trên lý thuyết chẳng bao giờ gặp phải hiện tượng này. Không giống như cartridge trên mâm đĩa than, laser của đĩa CD không bị mài mòn khi đọc các dòng code mã hóa trên đĩa. Về lý thuyết, CD có thể tồn tại mãi mãi và chất lượng âm thanh vẫn được giữ nguyên sau mỗi lần quay. Chúng không bao giờ đối mặt với hiện tượng cong vênh, trầy xước, ít nhất là khi chơi đĩa. Tuy nhiên, giữ và bảo quản đĩa lại là chuyện khác.

(Hết kỳ 5)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 1)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 2)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 3)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 4)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 6)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 7)

Nguyễn Hào

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Tìm hiểu về phòng đo Jupiter bí mật của Dynaudio