Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 6)

Cũng giống như các định dạng tiền nhiệm, đĩa CD tồn tại được là nhờ có thành công thương mại. Lợi nhuận đem lại đủ lớn đã giúp đĩa CD không chỉ đứng vững trên thị trường mà còn thách thức lại các định dạng đàn anh.

Doanh thu đĩa CD ban đầu tăng khá chậm, sau đó dần dần ngang bằng băng cassette rồi cuối cùng mới trở thành định dạng dẫn đầu. Năm 1986, khi lượng băng cassette bán ra trên thị trương đạt con số 350 triệu và doanh thu từ album giảm còn 110 triệu, khoảng 50 triệu đĩa CD đã đến tay người dùng. Hai năm sau, lần đầu tiên doanh số của CD đã qua mặt đĩa than. Trong quá trình 10 năm từ 1978 đến 1988, doanh số của đĩa than đã giảm đi 80% trong khi thị trường âm nhạc nhìn chung vẫn tăng trưởng đều đặn. Doanh thu của các đĩa đơn gần như biến mất hoàn toàn. Đĩa 45 giờ chỉ còn được sử dụng bởi các DJ của kênh radio hay máy jukebox mà thôi.

dia cd

Nếu so sánh 6 tháng đầu năm 1988 với 6 tháng cuối năm 1989, có thể thấy đĩa CD bán được 70.4 triệu bản so với 43.4 triệu đĩa than năm 1988, và 96.8 triệu đĩa CD so với 17.5 triệu đĩa than vào thời điểm cùng kỳ một năm sau đó. Trong 5 tháng đầu tiên của năm 1989, 1.2 triệu đầu máy CD đã được bán ra trong khi mâm đĩa than chỉ dừng ở con số 180 nghìn. Đến năm 1990, ước tính trên nước Mỹ vẫn còn 90 triệu mâm đĩa than được sử dụng. Tuy nhiên, lúc này người ta bắt đầu đặt ra câu hỏi: Khách hàng có còn thường xuyên sử dụng chúng không? Câu trả lời dễ đoán ra nhất là không còn nhiều như trước nữa, vì số lượng đĩa được phát hành không còn như ngày xưa.

Sự chuyển dịch từ mâm đĩa than sang đầu CD diễn ra rất nhanh chóng, nhưng chưa đủ để tác động đến thị trường âm nhạc. Mặc dù phong trào chơi nhạc digital không thể cản lại được, lĩnh vực đĩa than vẫn phải chịu một cú hịch cực kỳ thô bạo trong giai đoạn 1990 – 1991. Thay vì biến mất một cách từ từ, đĩa than bị loại thẳng ra khỏi các cửa hàng. Gần như chỉ trong một đêm, đĩa CD đã thay thế đĩa LP và các album đĩa than bị đẩy ra kệ sau, thùng rác hay kho chứa đồ cũ.

Các chuỗi cửa hàng buôn bán đĩa than lớn nhất lúc bấy giờ –  Tower, Camelot, Sam Goody, Coconuts – lại là những đơn vị tích cực nhất trong việc đặt dấu chấm hết cho đĩa than. Cảm nhận được sự thay đổi, họ quyết định đi trước đón đầu để hình thành nên thói quen mua sắm của khách hàng thay vì chờ mọi sự đã rồi mới chạy theo sau. Năm 1987, một nhãn đĩa nhỏ nhưng đầy tiềm năng, Rhino Records ở một cửa hàng ở Tây Los Angeles tung ra một chiến dịch để giải cứu đĩa than nhưng bất thành. 4 năm sau, Rhino không còn công bố lịch phát hành đĩa than nữa. Harold Bronson, giám đốc quản lý của Rhino cho biết: “Vấn đề ở chỗ chúng tôi không còn kiếm được tiền từ việc bán đĩa than nữa.” Đến cuối năm 1990, hầu hết các chuỗi bán lẻ ở trên, hoặc đã bỏ, hoặc phát hành đĩa than với số lượng rất hạn chế. Chỉ còn một số rất ít cửa hàng vẫn còn giữ loại đĩa truyền thống này. Russ Solomon, chủ tịch của Tower Records nhận định: “Không còn ai mua nữa, vậy thì bán chúng làm gì?”

Đây không phải là một vấn đề với đĩa CD, ít nhất là từ quan điểm của các hãng thu âm. Đĩa CD mới được bán với giá 15 hay 16 đô, nhiều hơn đĩa than cũ vốn chỉ khoảng 9 – 10 đô la. Ngay cả khi chi phí sản xuất đĩa CD ban đầu ngang bằng, sau thậm chí còn thấp hơn chi phí sản xuất đĩa than, giá của chúng vẫn giữ nguyên không đổi. Nhìn chung ngành công nghiệp âm nhạc đầu thập niên 90 tăng trưởng tương đối chậm, nhưng lợi nhuận vẫn cứ cao vì CD càng ngày càng có giá hơn. Trào lưu phát hành lại càng củng cố thêm cho điều này khi khách hàng dần chuyển từ đĩa than sang CD nhưng vẫn muốn duy trì những bản nhạc quen thuộc của họ. Cuối cùng, thị trường của đĩa than rồi cũng đến lúc phải bị loại bỏ. Trớ trêu thay, Rhino Records – một thời từng bị chê bai là một nhãn đĩa cổ lỗ bị ám ảnh bởi những điều vọng tưởng – lại đánh dấu chấm hết cho phong trào phát hành lại khi cấp phép phát hành nhạc từ các nhãn đĩa lớn và liên tiếp tung ra thị trường các bản nhạc dưới dạng tổng hợp một cách liên tục, dường như không ngừng lại. Tuy nhiên, điều này lại gây ra một phản ứng dữ dội trong một nhóm khá lớn những khách hàng cảnh giác, yếm thế, những người không vội vàng thay thế các bộ sưu tập CD của họ bằng một thế hệ sản phẩm khác. Cuộc chiến định dang này tuy đem lại chiến thắng ngắn hạn cho ngành âm nhạc, nhưng các công ty về sau lại phải trả một cái giá khá lớn vì chỉ quan tâm đến việc chạy theo lợi nhuận.

(Hết kỳ 6)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 1)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 2)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 3)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 4)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 5)

Những ngày suy tàn của đĩa than (phần 7)

Nguyễn Hào

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Hegel Music Systems – Một thương hiệu đáng chú ý từ Na Uy