Phục chế ampli đèn cũ – công việc “khó như lên trời”

Phục chế ampli đèn cũ – công việc “khó như lên trời”

Sunday 30/12/2018 3:56 pm GMT +7

Xem thêm:

Không như mâm đĩa than, đầu CD hay ampli bán dẫn, việc phục chế ampli đèn cũ đã nằm ở một phạm trù hoàn toàn khác hẳn và không phải kỹ sư điện tử nào cũng có thể làm được.

Sở dĩ có nhu cầu phục chế là vì có người muốn đồ phục chế. Những ai yêu thích các thiết bị cổ xưa, mang phong cách vintage chắc chắn sẽ chẳng ngại bỏ ra hàng đống tiền để rước về một chiếc McIntosh MC275 đời đầu vẫn hoạt động tốt về để cho vào bộ sưu tập của mình. Và tất nhiên, có cung ắt sẽ có cầu. Nghề phục chế ra đời là vì lý do như vậy.
Thế nhưng, phục chế ampli đèn cũ là một việc cực kỳ gian khổ, có thể nói là “khó như lên trời”. Nếu như các thiết bị như mâm đĩa than, đầu CD hay ampli bán dẫn có thể mua đồ cũ về sửa lại để tái sử dụng, tiết kiệm tiền bạc thì với ampli đèn, đây là một chuyện hoàn toàn khác hẳn. Đây là công việc đòi hỏi không chỉ hiểu biết, kỹ năng, kinh nghiệm mà thậm chí còn cả tiềm lực tài chính của người sửa. Bài viết này sẽ đi vào giải thích vì sao không phải bất cứ kỹ sư điện tử nào, dù là lành nghề nhất, có đủ khả năng để phục chế ampli đèn cũ.
Trước hết, đây là sơ đồ mạch của một ampli đèn được cho là khá đơn giản.
Để có thể sửa được ampli đèn cũ, chí ít người sửa cần phải đọc và hiểu được những sơ đồ mạch như thế này. Hơn nữa, họ cần phải có khả năng liên hệ các ký hiệu trên sơ đồ với các linh kiện cũng như dây dẫn ở ngoài thực tế. Và cũng cần phải nói rằng ngoài đời thực, các linh kiện không được sắp xếp gọn gàng như trong sơ đồ. Thậm chí việc đi dây bên trong thân máy còn chẳng có chút nào giống như trên sơ đồ cả.
Trên thực tế, ampli khi mở ra có thể hỗn độn giống như trong ảnh dưới đây. Đây không phải là kết quả của việc tháo tung tất cả mọi bộ phận ra đâu. Đây vốn là bộ tuner 12K25 của chiếc Zenith MK2670 đời 1962, bình thường nó vốn đã như thế này rồi.
Lúc này, công việc của người thợ sửa là xác định tất cả bộ phận bên trong ampli, với chủng loại và giá trị được ghi lại trong sơ đồ mạch. Và hiển nhiên, không thể đơn giản xác định được những thứ đó dựa vào mã màu hay số lượng linh kiện được. Bởi nhiều linh kiện có số lượng giống nhau, và vì là đồ cũ nên hầu hết đều không thể đọc được do nhãn bị mờ, bị cháy, thậm chí bị bay màu. Cách duy nhất để xác định là dò lại dây đấu từ nguồn đến linh kiện, sau đó so sánh lại trên sơ đồ mạch.
Sau khi đã “may mắn” xác định được tên, chủng loại linh kiện, lúc này người thợ bắt đầu thay đổi các linh kiện sau: tụ điện, điện trở, chỉnh lưu và nhiều thứ khác. Việc thay thế này rất cần thiết, vì những linh kiện như điện trở sẽ hỏng dần trong quá trình sử dụng, thậm chí tụ điện còn oái oăm hơn, vì để lâu không dùng cũng sẽ bị hỏng. Điều này đặc biệt quan trọng nếu như ampli phục chế vốn là đồ hi-end, hoặc có chất lượng tốt và sử dụng tụ Bumble Bee (sở dĩ tên như vậy là vì màu sắc của tụ khiến chúng nhìn như con ong mật) giống như ảnh dưới đây.
Nhiều năm trước, rất nhiều người dùng tin rằng đây là những chiếc tụ tốt nhất và yêu cầu nhà sản xuất khi làm ampli nên sử dụng các loại tụ này. Và điều đáng buồn là loại tụ này khá dễ hỏng, đồng thời có thể gây ra nhiều lỗi khá nghiêm trọng, khiến các linh kiện cùng bảng mạch có thể bị hỏng theo.
Do đó, tất cả các tụ trong ampli đều phải thay. Thế nhưng, chỉ cần đọc sơ đồ mạch cũng thấy các tụ này thường được lắp ở phía dưới những linh kiện khác, chỉ mỗi việc tháo chúng ra đã là cả một vấn đề. Để làm điều đó, người thợ không thể dùng những mũi hàn gia dụng bình thường, mà phải dùng những trạm hàn chất lượng cao, có thể chỉnh nhiều nấc nhiệt độ khác nhau cùng các thiết bị phá mũi hàn chuyên dụng khác.
Và để có thể làm tốt việc này, người thợ cần bàn tay tỉ mỉ khéo léo và sự bình tĩnh không thua bác sĩ phẫu thuật hay thợ làm đồng hồ.
Một vấn đề nữa trong vấn đề phục chế, nếu để phục chế nguyên gốc thì gần như không thể vì có những loại tụ không còn sản xuất từ rất lâu rồi. Nếu may mắn tìm được hàng New Old Stock (đồ sản xuất từ lâu nhưng chưa sử dụng) thì chúng cũng hoàn toàn vô dụng, vì như đã kể ở trên, tụ điện là thứ để lâu không dùng cũng hỏng.
Ở ảnh trên, có thể thấy một vài tụ sử dụng vỏ kim loại. Những tụ như thế không còn được sản xuất nữa. Để đảm bảo trung thành với thiết kế ban đầu, đồng thời cũng là để giữ giá trị của ampli đèn, người thợ bắt buộc phải cẩn thận tháo vỏ tụ ra, thay thế phần bị hỏng, và chế lại tụ theo đúng giá trị của tụ cũ, tất nhiên sử dụng những nguyên liệu mới hoàn toàn. Chỉ riêng việc này thôi cũng đã lấy đi rất nhiều thời gian sửa tụ rồi.
Ngoài ra, người thợ sẽ còn phải thay rất nhiều, trong trường hợp xấu hơn thì toàn bộ điện trở. Và tất nhiên, kể cả chỉnh lưu selen cũ cũng phải thay mới đi. Và đây là công việc bị cho là ám ảnh nhất, bởi chỉnh lưu selen sử dụng lưu huỳnh. Chỉnh lưu hỏng hoặc bị rò sẽ bốc mùi hôi cực kỳ khủng khiếp, cực kỳ khó tẩy và ám mùi rất nặng.
Trong quá trình thay, người thợ sẽ phải bật, kiểm tra và tắt liên tục để đảm bảo rằng các thay đổi mà mình làm có thể đem lại giá trị chuẩn xác. Để làm điều này, người dùng sẽ cần sự hỗ trợ của một thiết bị gọi là Variac.
Variac tức là bộ điều chỉnh điện áp của dòng xoay chiều. Với thiết bị này, người dùng có thể dần tăng giá trị điện áp lên ampli, kiểm tra và tắt ampli ngay lập tức trước khi nướng cháy linh kiện nào đó do để dòng điện quá mạnh chạy qua. Đồng thời, họ cũng cần một biến áp cách ly để không bị giật điện trong quá trình phục hồi.
Vấn đề quan trọng tiếp theo là tìm đèn phù hợp để lắp cho ampli. Trên thị trường hiện nay, bóng đèn new old stock có khá nhiều, nhiều nhất là bóng đèn của Liên Xô cũ vì họ vẫn dùng ampli đèn rất lâu sau khi Mỹ và các nước phương Tây khác không còn dùng nữa.
Tuy nhiên, khi chọn bóng đèn, ngoài việc tìm được bóng có chất lượng cao, người thợ phải đảm bảo rằng các cặp bóng đèn có giá trị khớp với nhau. Và để làm thế cần có rất nhiều bóng đèn dự trữ, từ trong đó tìm ra hai chiếc như nhau. Và cũng như bất cứ thiết bị điện tử nào khác, làm sao tin lời mấy ông bán hàng trên mạng bảo rằng các bóng này khớp nhau được. Muốn yên tâm hoàn toàn chỉ còn cách tự đo, và để làm thế, cần một máy đo hiệu chuẩn bóng đèn điện tử loại tốt.
Hiển nhiên, khi nhắc đến máy đo hiệu chuẩn, chúng ta không thể phó mặc giao việc này cho các máy Eico hay Knight Kit có thể tìm thấy đầy rẫy trên mạng. Thứ mà người thợ cần là một chiếc Hickok 359 C loại tốt, khá đắt đỏ và khó kiếm.
Nhìn chung, phục chế ampli đèn cũ không phải là điều bất khả thi, chỉ là cực kỳ khó khăn và cần được đầu tư nghiêm túc ngay từ bước chuẩn bị. Nếu như người thợ thực sự muốn phục chế những chiếc ampli đèn hi-end cổ và thật sự có thể làm được, họ sẽ hài lòng với những gì mà thiết bị sau khi phục chế mang lại. Nhưng cũng vì lý do này mà chẳng ai nghĩ đến chuyện tìm mua những ampli đèn cũ, hỏng loại bình thường với giá rẻ rồi sửa lại để bán hay sử dụng, bởi nó hoàn toàn không xứng đáng với công sức và tiền bạc mà họ bỏ ra.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Dynaudio: Lưu giữ truyền thống, giá trị của loa Đan Mạch

Nguyễn Hào

Từ khóa:

Ampli đèn