Rung chấn: Nguồn gốc, tác động và cách xử lý (phần 1)

Rung chấn là một trong những tác nhân ảnh hưởng không tốt đến chất âm của thiết bị, do đó đây là yếu tố cần được xử lý ở bất cứ hệ thống âm thanh nào.

Rung chấn là một trong những yếu tố tác động tiêu cực đến các thiết bị audio hi-end với mức độ ảnh hưởng khá nghiêm trọng. Do đó, việc giảm thiểu, loại bỏ tác động của rung chấn có thể cải thiện đáng kể đến chất lượng của các màn trình diễn từ bất cứ hệ thống nào. Cũng vì lý do này, khi nói đến phụ kiện âm thanh, có đến quá nửa trong số đó vốn là để kiểm soát rung chấn.

Chan de chong rung tapchihifi

Những ai đã từng chú ý đến các thiết bị audio chắc hẳn cũng sẽ gặp không ít các biên pháp chống rung chấn khác nhau. Từ những chân đế bằng, mềm, mang tính đàn hồi, chân loa nhọn, chân cách li hình nón cho đến hệ treo motor cho mâm đĩa than, vòng giảm chấn cho bóng đèn điện tử…, đo chỉ là một vài cách trong vô số phương pháp nhà sản xuất sử dụng để đối phó với vấn đề rung chấn. Trong loạt bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu qua về cơ chế của một vài biện pháp chống rung chấn cụ thể. Nhưng muốn vậy, trước hết cần hiểu bản chất của rung chấn là gì.

Hiện tượng rung chấn mà chúng ta quan tâm đến thực chất là sản phẩm phụ của một hiện tượng mà ai cũng yêu thích: âm thanh. Những cặp loa tạo ra âm thanh bằng cách chuyển động màng loa, từ đó tạo ra hiện tượng nén khí và đẩy khối không khi ở phía trước driver. Khi màng nhĩ cảm nhận được sự chuyển động không khí này, nó cũng sẽ rung theo, tạo thành các xung điện từ gửi đến não bộ, và sau quá trình dịch mã, các xung điện từ ấy sẽ trở thành âm thanh mà ta cảm nhận được

thung loa chuan

Khối không khí chuyển động không chỉ tác động đến màng nhĩ mà còn với tất cả các vật thể mà chúng gặp phải. Nếu như biên độ dao động đủ lớn, rung chấn bên trong vật thể sẽ diễn ra, từ đó tạo thành hiện tượng suy giảm âm thanh có thể nghe thấy được.

Các trường hợp rung chấn mà chúng ta gặp phải ở các thiết bị âm thanh xuất hiện theo hai cách khác nhau và đây cũng là cách chúng ta gọi chúng, đó là Rung chấn đi qua cấu trúc và Rung chấn đi qua không khí. Rung chấn đi qua cấu trúc sẽ xâm nhập vào thiết bị thông qua kệ đỡ hoặc nền đặt thiết bị. Rung chấn đi qua không khí là sản phẩm của các luồng không khí dao động được tạo ra bởi các loa, làm rung động thùng loa và các thiết bị khác. Do có hai loại rung chấn khác nhau nên phương thức kiểm soát chúng cũng sẽ khác nhau.

Rung chấn đi qua không khí

Như đã nói ở trên, màng loa tạo ra âm thanh bằng cách chuyển động không khí. Không khí trong phòng tạo ra rung chấn và cộng hưởng bên trong vỏ thiết bị, bảng mạch cũng như các chi tiết, linh kiện đơn lẻ. Những rung chấn này gây ra những biến dạng tín hiệu khác nhau, từ đó che lấp đi chất nhạc thực sự mà hệ thống tạo ra. Từ lâu, audiophile đã chú ý đến sự nhạy cảm của bóng đèn điện tử và các thiết bị sử dụng đèn trước hiện tượng rung chấn. Ở bóng đèn, hiện tượng được gọi là nhiễu vi âm (microphonic). Chỉ cần tác động rất nhỏ đến lớp vỏ bóng đèn hay trên khung thân của những thiết bị nhạy cảm, lập tức chúng ta có thể nghe thấy âm thanh phát ra từ loa. Cũng tương tự như vậy, nhưng ở mức độ thấp hơn, Rung chấn đi qua không khí và rung chấn đi qua cấu trúc sẽ tác động nhẹ đến âm thanh của thiết bị.

PrimaLuna tot

Bóng đèn rất nhạy cảm với rung chấn, linh kiện bán dẫn cùng các thiết bị thụ động cũng vậy. Một vài loại tụ điện nhất định, điện trở, sò công suất… đều khá nhạy cảm đối với rung chấn, ít nhất ở một mức độ nào đó. Ngày nay, chúng ta thấy các kỹ sư thiết kế ngày càng quan tâm đến vấn đề này khi thiết kế những sản phẩm mới. Giảm chấn cho khung thân, tăng cường độ vững chắc cũng như tính nhất quán cho cấu trúc của từng thiết bị, từng linh kiện đều là việc không thể bỏ qua.

Bên cạnh đó, các yếu tố như vị trí đặt thiết bị cũng tác động không nhỏ đến việc giảm thiểu méo tiếng không mong muốn do Rung chấn đi qua không khí tạo ra. Những nơi có áp lực không khí mạnh nhất (do đó tiếng cũng to nhất) cũng là những nơi không nên đặt các thiết bị nhạy cảm, đặc biệt là đầu CD và mâm đĩa than. Do đó, lý tưởng nhất là đặt các thiết bị này cách xa loa một khoảng hợp lý. Việc điều chỉnh vị trí đặt thiết bị là điều rất dễ dàng, thế nhưng không phải ai cũng chú ý đến điều này. Bên cạnh đó, hãy đảm bảo rằng bề mặt nơi đặt thiết bị bằng phẳng và không tạo ra cộng hưởng, bởi những vị trí này rất dễ xuất hiện loại rung chấn thứ hai.

Rung chấn đi qua cấu trúc.

Rung chấn đi qua cấu trúc cũng tác động đến thiết bị theo cách giống như rung chấn đi qua không khí thực hiện. Các rung chấn này gây ra méo tiếng cũng như biến dạng tín hiệu, khiến âm thanh cảm nhận được không giống như trước, từ đó âm hình không được trung thực, đồng thời chi tiết cũng bị che khuất khá nhiều. May mắn thay, phương pháp kiểm soát rung chấn đi qua cấu trúc có phần trực quan và dễ thực hiện hơn các phương pháp dành cho rung chấn đi qua không khí. Những gì chúng ta cần làm chỉ là cách ly thiết bị khỏi bề mặt mà chúng được đặt lên. Mặc dù việc loại bỏ rung chấn hoàn toàn là điều bất khả thi, việc cách ly thiết bị vẫn giảm rung chấn đáng kể ngay cả khi chỉ sử dụng những phương tiện, công cụ dễ làm và dễ kiếm.

(Hết kỳ 1)

Xem:

Rung chấn: Nguồn gốc, tác động và cách xử lý (phần 2)
Rung chấn: Nguồn gốc, tác động và cách xử lý (phần 3)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành Audio Hungary

Nguyễn Hào