Rung chấn: Nguồn gốc, tác động và cách xử lý (phần 2)

Trong hai phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về các cách xử lý rung chấn thường được áp dụng cho thiết bị âm thanh.

Thông thường, dựa vào cách thức hoạt động, người ta sẽ chia các phụ kiện kiểm soát rung chấn và cách li làm ba loại, đó là nối ghép, tách rời và chuyển đổi năng lượng.

Đúng như cái tên của mình, các phụ kiện nối ghép thường có chức năng khiến cho thiết bị được “gắn chặt” vào bề mặt nơi thiết bị được đặt lên. Trong số này có thể kể đến những chân đinh, chân đế dạng nón và những thứ tương tự như vậy. Nhiều người nhầm chúng sang các phụ kiện tách rời nhưng trên thực tế, những chân đế đó lại có tác dụng tăng khả năng tiếp xúc giữa thiết bị với bề mặt. Lý thuyết của những phụ kiện này là giảm diện tích tiếp xúc, hoạt động giống như một diode cơ học, chỉ cho phép rung chấn chạy xung quanh chứ không vào thẳng thiết bị. Ngày nay, các chân đế dạng nón được làm bằng vật liệu mới như nhựa tổng hợp, gốm hay sợi carbon đang tỏ ra ưu việt hơn so với chân đế dạng nón bằng kim loại/

Chan de chong rung tapchihifi

Các phụ kiện tách rời, ngược lại, hoạt động theo cơ chế cách li thiết bị khỏi bề mặt tiếp xúc. Chúng thường được làm bằng các vật liệu mềm, có độ đàn hồi tốt. Hầu hết audiophile đều quen với những chân đế mềm có chức năng tách rời. Với đặc tính dẻo dai, mềm như cao su, các chân đế này không ngăn chặn rung chấn xâm nhập vào mà ngược, hút chúng và chuyển thành nhiệt, tiêu tán chúng ra xung quanh. Ngày nay, các chân đế loại này phổ biến nhất là Vibrapod, trước đó có Sorbothane (AudioQuest) và NAVCOM (Sims Vibration Dynamics). Cách li bằng từ tính cũng là một hình thức sử dụng cơ chế tách rời, và Clearaudio khá nổi tiếng với loại hình này nhờ vào chân đề Magix.

Các phụ kiện chuyển đổi năng lượng có tác dụng chuyển năng lượng của rung chấn thành nhiệt. Dù rằng những phụ kiện tách rời làm bằng vật liệu mềm cũng có khả năng tương tự, trên thị trường vẫn xuất hiện không ít các phụ kiện chống rung chấn chuyển đổi năng lượng không làm từ vật liệu đàn nhớt. Nổi tiếng trong số đó có Stillpoints, với những thiết bị khá ấn tượng như chân đế cách li Ultra có khả năng cải thiện chất âm đáng kể.

Đứng từ góc độ của nhà sản xuất, việc giảm chấn cho khung thân thiết bị và cách li các bô phận bên trong khỏi rung chấn có thể đem lại hiệu quả bất ngờ. Ở hầu hết các thiết kế, rung chấn bên trong thùng loa hay khung thân máy, rung chấn có thể ảnh hưởng đến các mạch điện tử nhạy cảm và tác động nghiêm trọng đến hiệu quả trình diễn của thiết bị. Thực tế đã cho thấy bất cứ hình thức giảm chấn nào, kể cả đơn giản như giảm chấn ở vị trí bề mặt tiếp xúc của thiết bị, nhất là đối với những sản phẩm có khung thân làm bằng kim loại, kích thước to lớn cũng làm giảm đi cộng hưởng bên trong một cách đầy bất ngờ. Những tấm dán giảm chấn như của E-A-R Iso-Damp hay Q-Pad đã cho thấy rằng sự đơn giản đôi lúc có thể mang lại hiệu quả rất cao.

AudioQuest Sorbothane tapchihifi

Một phương pháp giảm chấn bề mặt khác, phức tạp hơn, đó là sử dụng một vật liệu lạ (borosilicate) dưới dạng sơn, khi khô lại sẽ tạo thành một rào chắn không cộng hưởng để chặn các rung chấn cơ học. Phương pháp này thường được áp dụng cho bên trong thùng loa, vừa để tăng độ cứng chắc của vách thùng, vừa để giảm cộng hưởng. Hiệu quả của phương pháp sẽ thay đổi tuỳ theo vật liệu được sử dụng, chất lượng vỏ thùng và độ đồng nhất của lớp sơn được phủ lên. Một số hãng loa sử dụng loại vật liệu này để làm thùng loa của họ.

Không chỉ thùng loa hay khung thân, các linh kiện như tụ, điện trở hay sò công suất cũng rất nhạy cảm với rung chấn. Do đó, bất cứ điều gì có thể làm để giảm thiểu rung chấn cho linh kiện cũng sẽ tác động tích cực đến chất âm. Ở phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cách thức chống rung chấn cho các linh kiện bên trọng.

Tụ điện là một trong những linh kiện nhạy cảm với rung chấn cơ học nhất. Một vài nhà sản xuất tìm cách kiểm soát rung chấn cho tụ bằng cách dính vào bảng mạch. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ thực sự hiệu quả khi bảng mạch được thiết kế tách rời khỏi khung thân. Không nhiều nhà sản xuất làm được như thế. Bên cạnh đó, còn có biện pháp tự giảm chấn cho linh kiện bằng cách xử lý bề mặt của linh kiện. Cách này cũng có hiệu quả nhất định. Sơn giảm chấn của các hãng như Q-Damp hay Iso-Damp đều thích hợp cho phương pháp này. Ngoài ra, người dùng có thể cân nhắc sử dụng vật liệu giảm chấn hay cách li lên chính bảng mạch. Phương pháp này đặc biệt có hiệu quả cao đối với ampli đèn.

Ngoài sơn giảm chấn cho bảng mạch, audiophile có thể sẽ không còn xa lạ với vòng giảm chấn dùng cho bóng đèn. Những chiếc vòng giảm chấn này thường được bọc ở bên ngoài của các bóng đèn tín hiệu cỡ nhỏ để hạn chế rung chấn trên vỏ bóng. Vòng càng lớn, diện tích tiếp xúc càng rộng thì hiệu quả càng cao. Tuy nhiên vòng cỡ lớn có nhược điểm là tăng nhiệt độ ở mặt vỏ bóng đèn, từ đó có nguy cơ giảm tuổi thọ của bóng. Các vòng cỡ nhỏ không gặp phải hiện tượng này nhưng hiệu quả giảm chấn khá thấp. Do đó, ngày nay các vòng giảm chấn thường được làm bằng silicone thay vì cao su thông thường vì silicon có hiệu quả giảm chấn khá tốt trong khi tác dụng tản nhiệt rất tốt.

(Hết kỳ 2)

Xem:

Rung chấn: Nguồn gốc, tác động và cách xử lý (phần 1)
Rung chấn: Nguồn gốc, tác động và cách xử lý (phần 3)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành Audio Hungary

Nguyễn Hào