Sonata Ánh Trăng – Một bản nhạc bất hủ

Ludwig van Beethoven là một trong những nhạc sĩ nổi tiếng nhất mọi thời đại. Các nhạc phẩm của ông thường được đánh giá là sống mãi với thời gian. Trong đó, nổi tiếng nhất cõ lẽ chính là bản Sonata Ánh Trăng.

Ludwig van Beethoven

Kể từ khi âm nhạc ra đời, con người đã biết yêu thích những bản nhạc không lời. Không phải lúc nào chúng ta cũng cần ngôn từ thể hiện hay cần dùng cảnh ngụ tình. Đôi khi, chúng ta chỉ cần để trí tưởng tượng phát huy với những bản nhạc không lời làm chất xúc tác. Ludwig van Beethoven là một trong những nhạc sĩ nổi tiếng nhất mọi thời đại, có tầm ảnh hưởng sâu sắc đến lịch sử phương Tây, đồng thời cũng là cha đẻ của những bản nhạc đã đi vào lòng người nghe. Trong thế giới âm nhạc, ông được coi là hình tượng tiêu biểu của giai đoạn chuyển đổi từ thời kỳ cổ điển (1750–1820) sang thời kỳ lãng mạn (c.1780–1910). Cho đến nay, các tác phẩm của ông vẫn được biểu diễn thường xuyên, gia tài đồ sộ ấy bao gồm chín bản giao hưởng, năm bản concerto cho piano, một bản concerto cho violin, 32 bản sonata cho piano, 16 bản tứ tấu bộ dây, bộ lễ trọng Missa solemnis và bản opera Fidelio. Giai đoạn sáng tác của ông có thể chia ra làm ba thời kỳ: thời kỳ đầu kéo dài cho đến năm 1802, thời kỳ giữa từ năm 1802 đến năm 1812, và thời kỳ cuối từ năm 1812 đến khi Beethoven qua đời năm 1827.

Trong số các tác phẩm của ông, bản sonata Ánh trăng được đánh giá là một trong những bản nhạc được yêu thích nhất. Bản nhạc này có tên đầy đủ là bản sonata viết cho đàn dương cầm số 14 op. 27 No. 2 ở cung Đô thăng thứ. Ngoài ra ông còn đặt tên cho nó là Sonata quasi una Fantasia. Bản nhạc được hoàn thành vào năm 1801 và dành cho người học trò của ông, nữ bá tước Giulietta Guicciardi. Cái tên sonata Ánh trăng là do nhà thơ kiêm nhà phê bình âm nhạc người Đức Ludwig Rellstab đặt tên cho bản nhạc sau khi Beethoven qua đời được năm năm, chủ yếu là vì hiệu ứng ánh trăng mờ ảo xuất hiện trong khổ đầu tiên. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa khổ đầu tiên và khổ thứ ba, từng được Franz List gọi là “một bông hoa giữa hai bờ vực thẳm.”

Bản sonata này bao gồm ba khổ: adagio sostenuto, allegretto and presto agitato. Một điều rất thú vị là cách bố trí của tác phẩm này không tuân theo sự sắp xếp các khổ truyền thống trong thời kỳ cổ điển, vốn là sự kết hợp giữa các tiết tấu nhanh, chậm và nhanh. Thay vào đó, khổ đầu tiên được chơi rất lặng lẽ (tiết tấu pianissimo), và âm thanh lớn nhất trong khổ này dừng lại ở mức độ mezzo forte (to vừa phải). Adagio sostenuto đã tạo ấn tượng mạnh mẽ và lâu dài đối với nhiều người nghe. Ở Việt Nam khi nhắc đến sonata Ánh trăng, người ta cũng thường nhớ đến khổ đầu tiên hơn là các khổ khác. Khổ này thường được nhận định là đoạn giới thiệu hoặc khúc dạo đầu. Khổ thứ hai – allegretto được chơi nhanh hơn một chút và là cầu nối để chuyển sang khổ tiếp theo. Phần lớn bản nhạc được thực hiện ở mức độ nhẹ nhàng, nhưng cũng có một số nốt được đánh ở mức mạnh mẽ, rõ ràng để tạo nên cảm giác vui tươi cho bản nhạc.

Nếu như khổ đầu tiên nhẹ nhàng, êm ái, giống như một bài hát ru thì kết thúc của bản sonata lại hoàn toàn ngược lại: Presto agitato được thể hiện một cách mạnh mẽ và hào hùng, hoàn toàn khác hẳn so với hai khổ trước. Với các hợp âm arpeggio xuất hiện ngày càng dày đặc và các nốt sforzando giàu năng lượng, Beethoven đã tạo nên một cuộc chạy nước rút ngoạn mục tới cái kết của bản nhạc. Xen lẫn giữa giai điệu trầm hùng này, ta vẫn cảm thấy được những đoạn ngân nga sâu lắng và rất quyến rũ.

Có thể thấy Beethoven đã đặt khổ nhạc với sức mạnh như cơn bão tố này ở cuối bản nhạc một cách có chủ ý. Khổ nhạc này dường như thể hiện những cảm xúc cực kỳ mãnh liệt, khó kiểm soát. Ngay cả ở thời điểm hiện tại, hơn hai trăm năm kể từ sau khi bản nhạc được sáng tác, sự dữ dội của nó vẫn khiến người nghe phải kinh ngạc. Beethoven đã thay đổi các đoạn từ piano sang fortissimo một cách rất uyển chuyển, linh hoạt để tạo ra cảm giác âm thanh rất mạnh mẽ nhưng không kém phần sâu lắng, đem đến ấn tượng sâu sắc cho bất cứ ai đã nghe qua.

Có thể thấy, bản sonata Ánh trăng dường như đã nói lên tâm trạng của bất cứ ai khi không được ở bên cạnh người mình thương mến. Bất cứ ai cũng sẽ dễ dàng chìm đắm trong những cảm xúc bất tận mà từng giai điệu mang lại.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lựa chọn số lượng loa hợp lý cho hệ thống âm thanh

Nguyễn Hào