Telharmonium – Chiếc synthesizer đầu tiên trong lịch sử

Khái niệm synthesizer thường gắn liền với tên tuổi của Bob Moog met Herbert Deutsch, một nhạc sĩ hiện đại. Thế nhưng không phải ai cũng biết rằng synthesizer đã xuất hiện từ trước đó hơn nửa thế kỷ.

Một số người tin rằng nhà phát minh người Liên Xô, Léon Theremin là cha đẻ của nhạc cụ điện tử đầu tiên trên thế giới khi phát minh ra cỗ máy được đặt theo tên ông vào năm 1919. Điều này không thật sự đúng, dù rằng Theremin (hay còn có tên khác là Aetherphone) quả thực là nhạc cụ điện tử đầu tiên được sản xuất hàng loạt, sử dụng rộng rãi cho cả sáng tác cũng như biểu diễn. Thế nhưng, cũng giống như quá trình tiến hóa sinh học, lịch sử nhạc cụ có đầy rẫy những thiết bị bất thường, bị rơi vào quên lãng (chẳng hạn như octobass). Một trong những số đó, Telharmonium, đã xuất hiện trước Theremin tận 20 năm. Cha đẻ của nó, nhà phát minh người Mỹ Thaddeus Cahill đã từng được cấp bằng sáng chế cho phát minh này thậm chí còn sớm hơn, vào năm 1897.

Telharmonium

Cahill khi ấy hành nghề luật sư, nhưng ông cũng có niềm đam mê với khoa học, từng phát minh ra nhiều thiết bị cho piano và máy đánh chữ. Chiếc Telharmonium (còn được gọi là Dynamophone) ban đầu được thiết kế để phát nhạc qua điện thoại, khiến nó trở thành tiền thân không phải của Theremin mà là của nhạc chờ điện thoại về sau này. Biên tập viên của Synthmuseum.com, Jay Williston viết: “Về mặt nào đó, Cahill đã phát minh ra cái mà chúng ta ngày nay gọi là nhạc Muzak (loại nhạc nhẹ được chơi ở các cửa hàng, tiệm ăn…)”. Nguyên bản đầu tiên của Telharmonium, cỗ máy Mark I, được hoàn thành vào năm 1901 và nặng tới 7 tấn. Phiên bản hoàn chỉnh, Mark III, thậm chí còn đồ sộ hơn. Cần phải có tới 50 người để lắp ráp, với chi phí bỏ ra tận 200 nghìn đô la để tạo nên một cỗ máy dài 18m, nặng gần 200 tấn, sử dụng 2000 mạch chuyển. Thường sẽ có hai người để chơi nhạc và họ hay biểu diễn các tác phẩm cổ điển của Bach, Chopin, Greig, Rossini cũng như những người khác. Quá trình vận hành bên trong cỗ máy này dễ người ta liên tưởng đến lò hơi của nhà máy công nghiệp.

Chẳng cần phải nói ra cũng thấy rằng đây là một cỗ máy rất thiếu tính thực tế. Tuy nhiên, Cahill không chỉ tìm được người sẵn sàng đầu tư tiền vào thứ nhạc cụ khổng lồ này mà còn tổ chức được những buổi trình diễn rất thành công ở Baltimore, và sau đó là New York. Cho đến năm 1905, công ty New England Electric Music Company của ông đã thỏa thuận được với công ty New York Telephone Company để lắp những đường dây điện thoại đặc biệt, từ đó truyền tín hiệu từ chiếc Telharmonium đi khắp thành phố. Trong bằng sáng chế, Cahill sử dụng thuật ngữ “synthesizing”, phần nào khiến Telharmonium trở thành chiếc synthesizer đầu tiên trên thế giới, dù rằng nó vẫn vận hành cơ và điện, sử dụng một loạt bánh răng và ống xy-lanh khổng lồ để có thể tái tạo được âm thanh giống như một chiếc piano.

Telharmonium 1

Cỗ máy khổng lồ Telharmonium Mark III cuối cùng được xếp ở tầng hầm của nhà hát Metropolitan Opera House trong khoảng thời gian Cahill đang lên phương án truyền tín hiệu nhạc qua đường dây điện thoại. Tuy nhiên, kế hoạch này gặp phải nhiều khó khăn. Vấn đề nằm ở chỗ tất cả các dây dẫn đều dễ bắt tín hiệu vô tuyến. Khi gửi một tín hiệu đã được khuếch đại, với công suất lớn trên đường điện thoại đầu thế kỷ 20, rắc rối sẽ xảy ra. Telharmonium gây can nhiễu lên các đường dây điện thoại khác, thậm chí còn can thiệp cả vào tín hiệu radio của Hải Quân. Người ta đồn rằng có một thương gia ở New York, vì quá bực mình khi tín hiệu liên lạc liên tục bị gián đoạn như vậy, đã đột nhập vào tòa nhà đặt Telharmonium và phá hủy nó, ném từng mảnh của cỗ máy xuống sông Hudson.

Tất nhiên câu chuyện ấy không phải là thật, nhưng nó đã phần nào cho thấy dấu chấm hết của cỗ máy này. Công ty của Cahill đóng cửa vào năm 1908, dù rằng lần cuối cùng Telharmonium được sử dụng là đến tận cuối năm 1916. Chúng ta không thể tìm thấy bất cứ bản thu âm nào của cỗ máy này tồn tại đến ngày nay. Thậm chí Arthur Cahill, anh trai của Thaddeus Cahill cũng phải bán cỗ máy này để làm sắt vụn vào năm 1950 khi không thể tìm được người mua. Sở dĩ Telharmonium không còn lý do để tồn tại là vì sự ra đời của công nghệ phát thanh. Dù không bắt kịp thời đại, nó vẫn kịp để lại sức ảnh hưởng khá lớn. Thiết kế độc đáo của nó đã truyền cảm hứng cho một nhạc cụ điện tử quan trọng khác, đàn organ Hammond. Và chính sự tồn tại của nó đã mang đến sự thay đổi cho tương lai của âm nhạc sau này. Douglas Anderson School đã nhận xét như sau:

“Mặc dù đã ngừng hoạt động, Telharmonium vẫn dẫn đến sự ra đời của âm nhạc điện tử. Nhà soạn nhạc người Ý Ferruccio Busoni, người được truyền cảm hứng từ cỗ máy khi nó còn ở thời kỳ đỉnh cao, đã viết cuốn Phác thảo về thẩm mỹ âm nhạc mới (1907), từ đó trở thành lời kêu gọi và cảm hứng cho thế hệ các nhà soạn nhạc điện tử mới như Edgard Varèse và Luigi Rusolo.

Nhạc cụ này cũng gây ấn tượng với một nhà phát minh người Mỹ khác, Mark Twain, người đã nhiệt tình biểu diễn nó qua điện thoại trong một cuộc gặp mặt đầu năm tại nhà mình, sau khi phát biểu về bản thân với tư cách là một nhà cải cách, sớm áp dụng các công nghệ mới. “Thật không may cho Thaddeus Cahill”, William Weir viết trên tờ The Hartford Courant, “Sự hỗ trợ của Twain không đủ để tạo nên thành công của Telharmonium.”

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Những điều cần biết về loa subwoofer phần 1

Nguyễn Hào