Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 2)

Trong quá trình Theremin ở nước Mỹ, đã có khá nhiều biến cố xảy ra. Thế nhưng, đây cũng là lúc nhạc cụ của ông ngày càng được biết đến rộng rãi.

Năm 1927, Theremin đi đến thành phố New York. Tại đây ông được cấp bằng sáng chế cho nhạc cụ của mình và có được thỏa thuận với RCA, cho phép họ sản xuất 500 thứ nhạc cụ mà ngày nay chúng ta gọi là đàn Theremin. “RCA đã từng quảng cáo đây là thứ nhạc cụ ai cũng có thể chơi được.” Trevor Pinch, tác giả của cuốn sách Analog Days cho biết, “Đây là một sai lầm lớn.” Chơi đàn Theremin không hề đơn giản chút nào. Thứ nhạc cụ này không có bất cứ phím bấm, bàn gõ để bấm vào và cũng chẳng có bất cứ điểm tham chiếu nào có thể nhìn được, do đó phải mất hàng năm trời người ta mới có thể tạp luyện thành thạo được. “Nó cũng giống như bạn chơi đàn piano nhưng kích thước phím mỗi lần chơi lại thay đổi, bạn sẽ chẳng biết được các ngón tay cần cách nhau bao xa để chơi cho chuẩn.” Glinsky cho biết. Không ngạc nhiên khi RCA nhanh chóng cảm thấy thất vọng. Dù đã bán được gần hết số nhạc cụ được sản xuất, đàn Theremin không thực sự được ưa chuộng giống như kỳ vọng ban đầu của họ.

Etherwave Theremin

Trong thời gian sinh sống ở Mỹ, khoảng cách giữa hai cuộc sống của Theremin ngày càng lớn dần. Trong khi ở New York, ông có cơ hội gặp gỡ những người như Albert Einstein, dạy đàn Theremin cho nữ nghệ sĩ Clara Rockmore, thậm chí còn có cuộc hôn nhân với một người phụ nữ tên là Lavinia Williams. Dù vậy, nhiệm vụ gián điệp của ông vẫn cứ tiếp diễn. Cuộc sống hai mang như vậy không thể kéo dài. Những sự kiện dẫn đến Thế chiến thứ hai đã khiến Theremin sợ rằng hoạt động của mình rồi sẽ bị bại lộ. Vì thế, tháng Tám năm 1938, ông rời khỏi nước Mỹ, không hề có một lời nhắn nhủ tới vợ mình. Vì thế, trong một thời gian dài khi Theremin biến mất, đã có những lời đồn đoán rằng ông bị các điệp viên của Liên Xô bắt cóc. Glinsky không tin vào điều đó, bởi: “Ông ta không hề bị bắt cóc. Việc ông ta biến mất cũng chẳng phải bí mật. FBI có hồ sơ về ông ta. Lúc ấy ông ta nợ nần khá nhiều và đột nhiên cũng chẳng còn hứng thú với công việc nữa.” Vấn đề là không ai biết điều gì đã khiến Theremin bỏ trốn. Tất nhiên ông ta cũng chẳng biến mất mãi mãi bởi năm 1991, Theremin đã trở lại nước Mỹ.

Trong quãng thời gian Theremin biến mất khỏi thế giới phương Tây, ảnh hưởng của đàn Theremin vẫn tiếp tục lan rộng. Năm 1940, công chúng bắt đầu nhận ra tiếng đàn Theremin cất lên trong các bộ phim. “Miklós Rózsa, người chắp bút sáng tác nhạc cho các bộ phim The Lost Weekend và Spellbound đã phát hiện ra nó.” Glinsky cho biết. Các bộ phim này kể về những chủ đề nhạy cảm như chứng nghiện rượu, bệnh tinh thần và chúng đòi hỏi cần phải có nhạc nền giúp khán giả nhận ra mức độ nghiêm trọng của những vấn đề này. “Theremin dự định dùng nhạc cụ này để thay thế violin và cello, khiến nó trở thành một nhạc cụ cổ điển, thế nhưng nó lại có chất âm rất quái dị, cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Nó giống như tiếng hú vọng về từ bên ngoài không gian. Vì thế, khi Rózsa dùng nó để diễn tả khoảng khắc Ray Milland đang tê mê vì rượu trong phim The Lost Weekend, đoạn ấy cực kỳ hoàn hảo.”

Trevor Pinch cũng tin rằng tiếng đàn Theremin rất hợp để mô tả về những trường đoạn gây cảm giác căng thẳng tâm lý. Về sau, Theremin cũng được sử dụng trong các phim khoa học viễn tưởng đời đầu như The Day The Earth Stood Still, trong cảnh người ngoài hành tinh bước ra từ tàu vũ trụ. Cho đến nay, tiếng đàn này vẫn được sử dụng để diễn tả một thứ gì đó chưa biết, đến từ một thế giới khác khiến cho người xem cảm thấy lo âu, sợ hãi.

Rất nhanh sau khi đàn Theremin được dùng trong điện ảnh, nó đã mở đường khai sinh cho nhiều thể loại âm nhạc như exotica hay lounge, với tiếng vibrato mượt mà đem đến cảm giác thư thái thay vì sợ hãi. Trong giai đoạn 1930 – 1940, thủ lĩnh của những nhóm nhạc nổi tiếng như Les Baxter dã chơi thử Theremin và viết nhạc cho nó. Trong các bản thu thời trước của Baxter và Harry Revel với tên gọi là Music For Peace Of Mind, Music Out Of The Moon, và Perfume Set To Music, tiếng đàn Theremin do nghệ sĩ Samuel Hoffman trình bày vẫn thường cất lên cùng với dàn nhạc giao hưởng. Đây cũng là lần đầu âm thanh của Theremin đến tới từng gia đình ở nước Mỹ.

(Hết kỳ 2)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 1)

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 3)

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 4)

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 5)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Tìm hiểu về biến thế thượng

Nguyễn Hào